Çalışma gücü kayıp oranlar belirlenen sigortalıların aylık bağlama oranları doğru hesaplanmıyor.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “yaşlılık sigortasından sağlanan haklar ve yararlanma şartları” başlıklı 28. maddesinin beşinci fıkrasında, hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenen raporlar SGK sağlık kurulunca incelenerek çalışma gücü kaybı
- yüzde 50 ila yüzde 59 arasında olduğu anlaşılan sigortalılara, en az 16 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4320 gün,
- yüzde 40 ila yüzde 49 arasında olduğu anlaşılan sigortalılara, en az 18 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4680 gün,
koşullarıyla yaş şartı aranmaksızın yaşlılık aylığı bağlanmaktadır. SGK sağlık kurulları çalışma gücü kayıp oranını Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’ne göre belirlemekte ve çalışma gücünün en az;
- yüzde 60’ının kaybedilmesi - ağır düzeyde çalışma gücü kaybı,
- yüzde 50-59 arasında kaybedilmesi- orta düzeyde çalışma gücü kaybı,
- yüzde 40-49 arasında kaybedilmesi - hafif düzeyde çalışma gücü kaybı,
şeklinde değerlendirilmekte ve sağlık kurullarınca aylık bağlayacak birimlere karar gönderilirken sağlık kurullarınca çalışma gücü kaybına ilişkin oran belirtilmeksizin “ağır”, “orta” ve “hafif” düzeyde çalışma gücü kaybı ifadesi kullanılmaktadır.
Uygulama bu şekilde olmakla birlikte, bu madde kapsamında aylığa hak kazanan sigortalıların yaşlılık aylığına esas alınacak aylık bağlama oranının hesabı, kanunun 29. maddesinin üçüncü fıkrasında; “... prim ödeme gün sayısı 9000 günden az olanlar için çalışma gücü kayıp oranının 9000 gün prim ödeme gün sayısı ile çarpımı sonucu bulunan rakamın yüzde 60’a bölünmesi suretiyle hesaplanan gün sayısına göre, yüzde 50’yi geçmemek üzere üçüncü fıkra uyarınca tespit edilen orandır. Prim ödeme gün sayısı 9000 günden fazla olanlar için ise toplam prim ödeme gün sayısına göre aylık bağlama oranı belirlenir. Ancak, 4’üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için bu fıkrada geçen 9000 prim gün sayısı 7200 gün, yüzde 50 oranı da yüzde 40 olarak uygulanır” şeklinde düzenlenmiştir. Fıkrada, bu kapsamda aylık bağlanacak sigortalıların prim gün sayılarının daha az olması nedeniyle, aylık bağlama oranlarının düşmesini engellemek adına, çalışma gücü kayıp oranları dikkate alınarak ABO hesabına esas gün tespiti yeniden yapılmaktadır.
Konuyu örneklendirecek olursak; çalışma gücü kaybı yüzde 47 olan sigortalının mevcut gün sayısı 4700 gündür. Normalde 4700 gün için ABO hesabı her 360 gün için yüzde 2 oranı verilmek suretiyle 4700/360=13.06x2= yüzde 26.12 olarak hesaplanmaktadır. Ancak, bu sigortalının ABO hesabına esas gün sayısı kanunun 29. maddesine göre hesaplandığında; yüzde 47x7200 / yüzde 60=5640 gün bulunmaktadır. Yani 4700 günü olan sigortalıya sanki 5640 günü varmış gibi aylık bağlama oranı hesaplanmakta ve ABO, 5640/360=15.67x2=31.34 olarak hesaplanmaktadır. Kanun koyucu bunların sağlık durumunu göz önüne alarak yaş koşulu aramaksızın daha uygun koşullarda aylık bağlanmasına imkân sağladığı gibi bağlanacak aylığın miktarının belirli bir seviyenin altına düşmemesi için böyle bir kural getirmiştir.
Ancak SGK tarafından uygulama bu şekilde yapılmamaktadır. Yukarıda da açıklandığı üzere, SGK sağlık kurulu, aylık bağlayan birimlere sigortalıların çalışma gücü kayıp oranını bildirmemektedir. Örnekteki sigortalının yüzde 47 olan çalışma gücü kaybı, aylık bağlayan birime “hafif düzeyde çalışma gücü kaybı” şeklinde bildirilmektedir. Bu durumda oran bilinmediğinden SGK tarafından geliştirilen bir yöntemle! Kanunun 29. maddesinde belirtildiği şekilde ABO’ye esas gün sayısı tespit edilirken “hafif düzeyde çalışma gücü kaybı” olanlar için oran yüzde 45, “orta düzeyde çalışma gücü kaybı” olanlar için yüzde 55 olarak uygulanmaktadır. Örnekte, gerçekte çalışma gücü kayıp oranı yüzde 47 olan sigortalının gün sayısı hesaplanırken kayıp oranı yüzde 45 olarak dikkate alınmakta ve ABO’ye esas gün sayısı yüzde 45x7200/yüzde 60=5400 belirlenerek 5400/360=15x2=yüzde 30 ABO hesaplanmaktadır. Kanun gereği yüzde 31.34 olması gereken ABO, yüzde 30 olarak uygulanmakta ve sigortalıya olması gerekenden daha düşük aylık bağlanmaktadır. Bu uygulama çalışma gücü kayıp oranı yüzde 40 ila 44 ve yüzde 50 ila 54 arasında olanlar için kurum zararına, yüzde 46 ila 49 ve yüzde 56 ila 59 arasında olanlar için sigortalı zararına neden olmaktadır. Dolayısıyla yasaya uygun ABO hesabı için mutlaka yasal düzenleme yapılması gerekmektedir.
SORULARINIZ İÇİN
nergis.simsek@cumhuriyet.com.tr adresine e-posta yollayabilirsiniz.
