Olaylar Ve Görüşler

Çanakkale Deniz Savaşları (19 Şubat-18 Mart 1915) - Doç. Dr. Hüner TUNCER

18 Mart 2021 Perşembe

1914 Eylülü’nde İngiltere Denizcilik Bakanı Winston Churchill, Çanakkale Boğazı’nın denizden zorlanarak geçilmesi projesini geliştirmişti. Churchillin görüşüne göre, Çanakkale Boğazı donanma ile zorlanırsa Boğazları ve İstanbulu ele geçirmek mümkün olabilecekti. Çanakkale Boğazı’nı geçme planı, İngilterenin Akdeniz Filosu Komutanı Amiral Carden tarafından hazırlandı ve 13 Ocak 1915te İngiltere Savaş Konseyi tarafından onaylandı.

Müttefik Donanma Komutanı İngiliz Amirali Cardendi. Fransız filosunun başında ise Amiral Guepratte vardı. Müttefik Donanmayı oluşturan güçler şunlardı: 14 savaş gemisi, 5 kruvazör,  16 muhrip, 1 uçak gemisi, 5 denizaltı ile 21 mayın tarama gemisinden oluşan İngiliz filosu ve 4 savaş gemisi, 6 muhrip, 1 uçak gemisi ile 2 denizaltıdan oluşan Fransız filosu. 

Müttefik Donanma Komutanı Amiral Carden, taarruz için 19 Şubat 1915 gününü seçmişti. Ancak 19 Şubat taarruzunda Müttefik Donanma hedefine ulaşamamış ve Osmanlı tabyaları tahrip edilememişti. Osmanlı tabyalarının susturulmasında ve mayınların toplanmasında başarısızlığa uğraması nedeniyle Carden, 16 Martta görevinden ayrılmak zorunda kalmış ve 17 Martta Cardenin yerine, Müttefik Donanma Komutanlığı’na  İngiliz Amiral De Robeck getirilmişti.

YENİLMEZ ARMADA VE SEYİT ONBAŞI

Queen Elizabeth gemisinde toplanan İngiliz Savaş Konseyinde, Çanakkale Boğazı’nı geçmek üzere son ve kesin taarruzun 18 Mart günü yapılması kararlaştırılmıştı. İngiliz-Fransız filosu, 18 Mart şafağında Amiral de Robeckin emrinde üç grup halinde Çanakkale Boğazı’na yaklaşmaya başladı. Birinci grupta İngiliz gemileri Queen Elizabeth, Inflexible, Agamemnon, Lord Nelson; ikinci grupta Fransız gemileri Suffren, Bouvet, Charlemagne, Goulois ile İngiliz gemileri Triumph ve Prince George; üçüncü grupta ise yine İngiliz gemileri Ocean, Vengeance, Albion, Cornwallis, Irresistible, Conopus, Swiftsure ve Majestic  yer alacaktı.

Çanakkale Boğazı Müstahkem Mevki Komutanı Cevat (Çobanlı) Paşa, 18 Mart sabahı karargâhtan ayrılıp Kirtedeki birlikleri teftişe gitmiş ve ancak saat 16.30da karargâha dönebilmişti. Bu nedenle, 18 Mart Boğaz Muharebesini Kurmay Binbaşı Selahattin Adil Bey yönetmişti. Selahattin Adil Beyin yanında Kurmay Kolağası Osman Zati ile Yüzbaşı Hamdi beyler bulunmaktaydı.

Rumeli Merkez Grubu (Mecidiye, Hamidiye, Namazgâh tabyaları), yoğun bir ateş altındaydı. Mecidiye Tabyası’nda iki ağır uzun menzilli top vardı. Bunlara ağır mermileri taşıyan dar demiryolları ile vagonlar tahrip olmuştu.

Bu toplara ağır mermileri taşımak büyük bir sorundu. Cephanecilerin cephanelikten kaldıraçla çıkardıkları 275 kiloluk bir mermi, cephaneliğin kapısında kaldıracın askısında öylece duruyordu.

Er Seyit, cephaneliğe yaklaştı ve cephanecilere asılı mermiyi sırtına vermelerini söyledi. Dev merminin sırtına yüklendiği Seyit, olağanüstü bir çabayla bunu kaldırmış ve can havliyle yürümüştü. Sırayla aynı ağırlıktaki iki mermiyi daha sırtlayan Seyit, mermileri topun asansörüne yetiştirmeyi başardı.

MAYIN HATTININ ETKİSİ

Fransız gemilerinden Gaulois ile Souffren yaralı durumda Boğazdan dışarı çıkarken, İngiliz savaş gemisi Irresistible da büyük bir patlama sonrası yan yatmıştı. Irresistiblea yardıma gelen Ocean savaş gemisi ise bir mayına çarparak ağır yara aldı. Her iki gemi de tamamen battı. Gaulois, Agamemnon ve Charlemagnede ağır hasar varken Albionda da orta hasar oluşmuştu.

Amiral de Robeck geri çekilme kararı aldı. 18 Mart günü mevcudunun üçte birini yitiren Müttefik Filo Boğaz’ı terk ederken, Osmanlı topçusu zaferini ilan ediyordu.

Dünyanın o günkü koşullarda en modern zırhlıları ile bol cephaneli ağır toplarına sahip olan İngilizler ile Fransızlar, savaş gücünün üçte birini kaybetmiş; Osmanlı topçularıysa sınırlı cephaneye sahip olmakla birlikte, Müttefik Filonun cehennemi ateşi karşısında kahramanca direnmesini bilmişti.

Çanakkale Deniz Savaşları sonucunda tarafların kayıpları şöyleydi: Osmanlı ile Almanların kayıpları 97 şehit ve yaralı, 6 top ve 1 tabya; İngilizler ile Fransızların kayıpları ise 800 ölü ve yaralı, batan 3, ağır hasara uğrayan 4 savaş gemisi ile bunlar üzerindeki 44 ağır top.

Nusrat isimli Osmanlı gemisinin 8 Mart 1915 sabahı düşman denetimi altındaki Erenköy Koyuna döşediği mayın hatları, Çanakkale Deniz Savaşlarının kazanılmasında çok önemli bir rol oynamıştı. 

CHURCHİLLİN YANILGISI

Çanakkale Deniz Harekâtı’nın baş mimarı Winston Churchill, düşmanı Osmanlı’yı küçük görmekteydi. Churchille göre Osmanlılar, azametli İngiliz donanmasını Boğaz sularında gönce şaşırıp korkuya kapılacaklar ve direnişten vazgeçeceklerdi. Ancak daha sonra Churchill, yanılgıya düştüğünü anlamıştı.

Churchill,
Çanakkale Deniz Savaşlarını şöyle değerlendirmekteydi: Osmanlılar, Çanakkaleyi zorlayan çağının en ileri tekniğine sahip güçlerin karşısına adeta bir kale gibi dikilmişlerdir.”

DOÇ. DR. HÜNER TUNCER


Yazarın Son Yazıları Tüm Yazıları