Moda sözcüğünü kullanmak ne kadar yerinde emin değilim ama, ekonomi kuramında ve uygulamalarında da zaman zaman gelip geçici yaklaşımların, eğilimlerin egemen olduğunu gözlüyoruz.
1980 sonrası kapitalist düzende genel eğilim ekonomide neoklasik kuram ve uygulamalarıdır. Washington Mutabakatı’ndan sonra bu kuram ve uygulamalar Batılı emperyal güçlerin etkili olduğu ülkelere de bir şekilde aşılanmış, zorlanmış, empoze edilmiştir.
Bu yaklaşıma göre ekonomide en önemli sorun fiyat istikrarının sağlanmasıdır. Fiyat istikrarının sağlanması halinde, bir zaman aralığı ile gecikme de olsa ekonomi politikasının diğer amaçları olan, hızlı ve sürekli büyüme, yüksek düzeyde istihdam, finansal istikrar ve dış ödemelerde denge de sağlanır. Neoklasik kuram ve uygulamaları şöyle özetlenebilir.
* Ekonomi politikasının etkili aracı, para politikasıdır. Para politikasının, ekonomiye aktarım aracı, kısa vadeli faiz oranıdır. Merkez Bankası, zorunlu karşılıklar, iskonto politikası (reeskont faiz oranı), açık piyasa işlemleri, faiz koridoru (borç alma, borç verme, faiz oranları) gibi para politikası araçlarını kullanarak piyasa faiz oranını belirler. Faiz oranında değişim, ekonomik aktörlerin, hane halkının, firmaların, tüketim, tasarruf, yatırım kararlarını etkiler. Faiz oranlarında düşüş, tüketim ve yatırım harcamalarını artırarak ekonomide canlılık, hareketlenme yaratırken; faiz oranlarında yükseliş, tüketim ve yatırım harcamaları üzerinde daraltıcı bir etki yapar. Faiz bir zaman aralığı ile de olsa ekonomilerde dengeyi sağlayan başlıca değişkendir.
* Merkez bankaları, fiyat istikrarına odaklanmalı, merkez bankalarının başlıca işlevi, amacı da fiyat istikrarını sağlamak olmalıdır. Merkez bankalarının, etkin bir şekilde para politikası yürütebilmeleri için, amaç öncelikleri ve araç belirlemede bağımsız olmaları gerekir. Merkez bankaları hükümetin, diğer kamu kurumlarının (Hazine’nin) baskısı altında kalmamalıdır.
* Merkez bankaları amaca ulaşmak için para politikası stratejisi belirlemeli ya da seçmelidir. Neoklasik kuramın önerdiği para politikası stratejisi enflasyon hedeflemesidir. Enflasyon hedeflemesi uygulamasına ilk kez 1990 yılında Yeni Zelanda Merkez Bankası tarafından başlanmış, kısa sürede gelişmiş ve gelişmekte olan birçok ülkenin merkez bankaları tarafından da benimsenmiştir. Ülkemizde de 2001 krizi ertesi örtük biçimde izlenen enflasyon hedeflemesi stratejisi uygulamasına 2006 yılından itibaren açıkça geçilmiştir.
* Enflasyon hedeflemesi, para politikasının uzun süreli temel amacının düşük ve istikrarlı enflasyon olarak belirlendiği, enflasyona ilişkin sayısal hedefin ya da hedef aralıklarının (bandın) dönemsel olarak önceden kamuya açıklandığı, merkez bankasının hedefi gerçekleştirme konusunda taahhüt ve sorumluluğunu (hesap verebilirliğini) içeren bir para politikası stratejisi olarak tanımlanmaktadır. Enflasyon hedeflemesinde başarı ölçüsü hedefi tutturmak olduğundan, açıklamalar dikkatler daha çok enflasyon ve kısa vadeli faiz oranları üzerinde yoğunlaşmaktadır.
2007 yılı sonlarında başlayan ve halen de sürdüğü genellikle kabul edilen kriz, para politikasının etkinliğini, neoklasik kuramın varsayımlarının, önerilerinin test edilmesine, irdelenmesine olanak vermiştir. Krizin getirdiği en önemli sonuç, ekonomik ve finansal istikrar için düşük ve istikrarlı enflasyonun yetersiz kaldığı, ekonominin yalnız kısa süreli piyasa faiz oranının etkilenmesi yolu ile kontrol altına alınamayacağı; ekonomik durgunluğun giderilmesinin, krizin getirdiği enkazın temizlenmesinde para politikasının yeterli olmadığıdır. Enflasyon hedeflemesi stratejisinin üretim artışı, istihdam gibi amaçlara ulaşmada yetersiz veya duyarsız kaldığı, hatta aşırı üretim dalgalanmalarına yol açacak potansiyel bir tehlike oluşturabileceği de yine krizin öğretileri arasındadır. Yalnız fiyat istikrarı ile sorunların çözülemeyeceği, merkez bankalarının statülerine de yansımıştır. Örneğin ABD Merkez Bankası FED, fiyat istikrarı ile birlikte yüksek istihdamı da amaç olarak benimsemiştir. Avrupa Merkez Bankası ECB de ekonomik büyümeyi engellememek üzere fiyat istikrarı sağlamayı amaç olarak belirtmiştir. TCMB’ye ilişkin yasal düzenlemede de “Banka fiyat istikrarını sağlama amacı ile çelişmemek kaydıyla büyüme ve istihdam politikalarını destekler” hükmü yer almıştır.
Düşük büyüme hızları uzun süreli ekonomik durgunluk, işsizlik düzeyinin yüksekliği, enflasyon hedeflemesinin yeterli amaca uygun bir strateji olup olmadığının en azından tartışılmasını gerekli kılmaktadır. Fiyat istikrarı ile birlikte istihdam ve düzenli büyümeyi de amaçlayan politikaların geliştirilmesine gereksinim duyulmaktadır. Yüksek işsizliğin, düşük büyüme hızının süreğenleştiği bir ekonomide, enflasyon hedefine yaklaşmak, hatta tutturmak bir başarı sayılmamalıdır.
Enflasyon Hedeflemesinin Geçerliliği
Yazarın Son Yazıları
Sorunlar, neden/nedenlerine doğru tanı konarak, nedenler ortadan kaldırılarak çözülür.
Teknik bilgim olmadığı için F-35, S-400’ler dahil ülkenin savunması ve dış politikasıyla ilgili sorular düğümleniyor.
Her yeni yıla girerken yılın mutlu, başarılı olması istenir, ümitle girilir.
İlke, bir alanda olayı tanımlayan temel kural, önerme, prensiptir.
Terör, bir iktidarı, bir gücü zorla kabul ettirmek amacıyla sistemli şekilde şiddet kullanma, yıldırma, korkutma, tedhiştir.
Enflasyon, en yalın tanımıyla arztalep dengesizliği nedeniyle fiyatların yükselme sürecidir.
Kuvayı Milliye, Milli Mücadele, bağımsızlık savaşımıyla eşanlı din motifli dış destekli karşı hareket başlamıştır.
Sosyal demorasi, halkın katılımıyla sosyal refahı, gönenci ençoklama; halkın egemenliği, özgürleşmesi amaçlı siyasal düzendir.
Kolonyalizm, sömürgecilik bir devletin kendi sınırları dışındaki ülkeler üzerinde hegemonya, egemenlik kurarak ideolojik, kültürel, siyasal, ekonomik baskılarla siyasal, ekonomik çıkar sağlamasıdır.
Ödemeler dengesinde “net hata noksan” kalemi...
Başlık Halkın Haberi renkli sunucusu Ekrem Açıkel’den esinleme; ama fikir Montaigne “Halk doğru olan çok şeyi bilmemeli; yanlış olan çok şeye inanmalıdır”.
Korku kültürü, bireyin; özgüvenini yitirmesine, söyleneni yapmasına, özgürce seçimini önlemeye, özsaygısından yoksunlaştırmaya, değersizleştirilmesine yöneliktir.
Trump’ın büyükelçi Barrack’a “Erdoğan’a meşruiyet verelim” talimatı, meşruiyet tartışmasına yol açtı.
Bilgilendirmede amaç, kamuoyunu aydınlatma, bilgi eksikliğini, oluşan veya oluşturulmak istenen bilgi kirliliğini gidermektir.
İttifak, tek taraflı irade beyanı ile gerçekleşmez.
Planlı kalkınma
Önerilerde bulunurken geçmişte yaşanan olaylardan, deneyimlerden ders alarak gelecekte olabilecek kötü gelişmelerden kaçınmak, uyarıda bulunmak gerekir.
Planlanan, vaat edilen büyük işlerden, söylemlerdense yapılan ufak işler daha yararlıdır.
Çözüm için soruna doğru tanı koymak, amacı belirlemek, süreci amaç doğrultusunda ilerletmek gerekir.
Ekonomi politikasının ana amaçlarından biri de gelirin yeniden dağılımı, dağılımın eşitlikçi yöne evrilmesidir.
Barışçıl, eşitlikçi, gönenç düzeyi yüksek, doğası, çevresi korunmuş bir kürede yaşamak olanaklı ve hedeflenmiş iken savaşların sürdüğü, yoksulluğun, açlığın yaygınlaştığı, haksızlığın arttığı çevrenin, doğanın sürekli kirletildiği, ortalama yaşam kalitesinin düştüğü bir kürede yaşıyoruz.
Barışçıl, güvenli, insan kaynağı gelişmiş, eşitlikçi, çevre ve doğal kaynakları korunmuş bir dünya hedeflenirken iklim krizine girmiş, çevresi, doğası giderek kirlenen, açlığın, yoksulluğun yaygın olduğu, eşitsizliğin, şiddetin arttığı, kuralsız, düzensiz, güvenli olmayan bir dünyada yaşıyoruz.
Birleşmiş Milletler’e üye ülkeler, 2000 yılında yeni girilen döneme ilişkin sürdürülebilir kalkınma hedeflerini kabul ettiler.
CHP’li olabilmek, CHP etiketi taşımayı değil, etik değerlere, niteliklere sahip olmayı gerektirir.
Ülkede barış, terörsüz Türkiye mottosu ile de bezenmiş bir BOP (GOP) kurgusu sahneleniyor.
Kolonyalizm, sömürgecilik döneminde kolonilerde başat sömürgeci güçlerle işbirliği yapan...
2018 cumhurbaşkanlığı seçiminde, yine parti örgütünün onayı olmadan, Muharrem İnce, Kılıçdaroğlu tarafından biraz da gayri ciddi şekilde kürsüye çağrılarak resen aday ilan edilmiş; İnce seçimde genel merkez tarafından desteklenmediği yakınmasıyla partiden ayrılmıştır.
Ekonomi politikasının başarısı tartışmalarında başarısızlık kanıtı cari işlem açığı.
ABD’nin BOP (GOP) kapsamında Irak ve Suriye’yi hallettikten sonra güncel olarak İran, ardından da sıranın Türkiye’ye geleceği yorumları yapılıyor.
Ekonomik kalkınma, büyüme konusuna odaklanıldığında ağırlıklı olarak yatırım, sermaye birikimi, finansman, teknoloji gündeme getirilir.
Klasik iktisat öğretisinde faiz etkili araçtır...
Bir ekonominin kalkınma aşamasına geçmeden önce gayri safi yurtiçi ve milli hasılasının (GDP-GNP) artması gerekir.
PKK’nin karalama, itham, yol gösterme, övünme ile dolu bildirgesi veya memorandumu; devletin egemen karakteri, bağımsız üniter, ulusal yapısı, Türkiye devletini uluslararası olarak tanıyan Lozan Antlaşması konularında tartışmalara yol açtı.
TC Merkez Bankası’nın brüt, net rezervi arttı, eksildi bilgisinden çok, merkez bankaları niçin rezerv bulundururlar, rezerv yeterliliğinin ölçütleri nelerdir, rezerv nasıl değerlendirilmeli, kullanılmalıdır sorularının yanıtları bilgilendirmede yararlı olur.
Sözcükler büyülüdür. Etki altına alır, belirli somut bir amaca yönlendirir, umuda kaptırır. “Barış” da büyülü bir sözcüktür.
İktisatta irdelenmeyen, bulgularla da kanıtlanmayan bir inanç, has, dogma da yabancı sermaye yatırımıdır. Yabancı sermaye yatırımı bir “panacea”, her derde deva olarak önerilir. Yabancı sermaye gelecek, üretim, istihdam artacak, enflasyon hız kesecek, döviz, teknoloji, yönetim deneyimi girişi olarak kriz sonlanacak.
Olaylar ve anılar
Faşizan hukuk düzeni
Türkiye’nin temelinin atıldığı gün
Gelir dağılımı ekonomik kalkınma