Türkiye Büyük Millet Meclisi, 3 Mart 1924’te üç önemli Devrim Yasası’nı kabul etti.
1) Hilafetin ilgası (kaldırılması)
2) Şeriye ve Evkaf Vekâleti ile Harbiye Vekâleti’nin kaldırılması
3) Tevhidi Tedrisat (Öğretim Birliği)
Bu adımın Cumhuriyetin ilanından sadece dört ay sonra atıldığını anımsarsak onun önemini ve anlamını daha iyi kavrarız.
Mustafa Kemal Atatürk’ün Cumhuriyeti kurduktan dört ay sonra nelerle meşgul olduğunu vurgulamak için, bizim Zülâl Kalkandelen ile birlikte yazdığımız DEVRİMİN VE KARŞI DEVRİMİN YÜZ YILI kitabımızdan o yılın mart ayına ilişkin zamandizini alıntıladım.
***
1 Mart: Gazi Mustafa Kemal Paşa, TBMM’nin ikinci dönem birinci toplantı yılını açarken yaptığı konuşmada, öğretimin birleştirilmesi ve ordunun siyasetten ayrılmasının gereğine işaret etti.
2 Mart: Halk Fırkası grup toplantısında, Şeriye ve Evkaf Vekâletlerinin kaldırılmasına ve öğretimin birleştirilmesine karar verildi.
3 Mart: Hilafet kaldırıldı. Şeriye ve Evkaf Vekâleti kaldırıldı. (Laik devlete doğru ilk adım.) Tevhidi Tedrisat Kanunu kabul edildi. Böylece bütün okullar MEB’e bağlandı. Bu kanunda, İstanbul Darülfünunu’na bağlı bir İlahiyat Fakültesi açılacağı da belirtildi. Dinsel öğretim yasaklandı. Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Vekâleti kaldırıldı. (Genelkurmay Başkanlığı, hükümet ve siyaset dışına çıktı.)
Diyanet İşleri Başkanlığı kuruldu. Vakıflar Genel Müdürlüğü kuruldu.
Türk-Alman Dostluk Antlaşması Ankara’da imzalandı.
4 Mart: İstanbul Müftülüğü yayımladığı bir bildiriyle, bundan böyle cuma namazlarında okunan hutbede, halifenin adı yerine Millet ve Cumhuriyetten söz edilmesi ve milletle Cumhuriyetin saadet ve tealisi (yükseltilmesi) için dua edilmesi gereği ilgililere bildirildi. Halife Abdülmecit ve yakınları sınır dışı edilerek İsviçre’ye gönderildi.
5 Mart: İktisat Vekâleti yerine Ziraat Vekâleti ve Ticaret Vekâleti kuruldu.
6 Mart: 2. İnönü Hükümeti, 3 Mart 1924’te Hilafetin ve bu nedenle de Şeriye ve Evkaf Vekâleti’nin ve ayrıca Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Vekâleti’nin kanunla kaldırılması üzerine yeni bir kabine oluşturulması için başbakanlıktan çekilen İsmet Paşa tarafından kuruldu. (2. Cumhuriyet hükümeti, 22 Kasım 1924’te sona erdi.)
8 Mart: Dinsel mahkemeler kaldırıldı.
Birinci devre Meclis üyelerine İstiklal Madalyası verilmesi kararlaştırıldı.
11 Mart: Diyarbakır-Ergani demiryolu inşası kabul edildi.
18 Mart: Köy Kanunu kabul edildi.
19 Mart: TC Ziraat Bankası Bütçe Kanunu ile çok yönlü bir kredi kuruluşu haline getirildi.
23 Mart: TBMM’de Cumhurbaşkanı’nın Meclis’i feshetme yetkisi reddedildi.
Samsun-Sivas-Ankara demiryollarının inşası kanunu kabul edildi.
26 Mart: Darülfunun Hukuk Fakültesi öğrencileri üç günlük boykot ilan etti.
27 Mart: Halk Fırkası, İsmet (İnönü) Paşa’ya güvenoyu verdi.
30 Mart: Kurtuluş Savaşı sırasında Şeyhülislam Dürrizade’nin Mustafa Kemal ve arkadaşlarını ölüme mahkûm eden fetvasına karşı 50 müftü ile birlikte Mustafa Kemal ve arkadaşlarını aklayan fetvayı yayımlayan Mehmet Rifat (Börekçi), Diyanet İşleri Başkanlığı’na atandı.
***
Demokratik, laik ve sosyal hukuk devleti yapısını ve işleyişini hedefleyen Türkiye Cumhuriyeti:
Kan ve gözyaşı ile mucizevi bir biçimde kazanılan bir İstiklal Savaşı sonrasında,
İnsanlığın evrim çizgisine uygun bir biçimde...
Tarihte eşi görülmemiş hızlı bir sıçrama ile kuruldu.
Hiç merak etmeyin:
Üç beş kişinin cebini doldurmak için zaman içinde geri götürülmeye çalışılan bu devlet...
Kişisel bir iktidarın
saldırısına direnecek kadar
sağlam temellere ve onun
değerini bilen yurttaşlara
sahiptir.
