Dedik ki ülkelerde demokrasi gerilerken askeri harcamalar artıyor, otoriter rejimler güçleniyor ve savaş şirketleri görülmemiş kârlar elde ediyor ve halk yoksullaşıyor. Hepsi rekor düzeyde! Demek ortak kaldıraçları var.
Ortak kaldıraç nedir sizce?
Şüphesiz kapitalizmin “yenilikçi teknolojileri” geliştirmek, buna uygun hammaddelere ulaşmak, rakiplerinin hayat alanlarını sınırlamak veya kendi hayat alanını genişletmek ihtiyacı.
Tek kutuplu dünyanın sona ermesi; iki, üç kutuplu bölgelerin oluşması, her açıdan yeni bir saflaşmayı öne çıkardı. Egemen pozisyonlar sarsıldı.
Jeopolitik gerilimler sadece devletlerarası bir güç mücadelesi değil, aynı zamanda küresel kaynakların dağılımını ve yönetim biçimlerini değiştiren ekonomik bir çark ve bu çarkın en büyük eşlikçisi ise savunma/silah sanayisi. Silah sanayisinde öne çıkan ülkeler de yeni küçük güç odakları oluşturarak yeni jeostratejik ayarlamalara neden oluyor. Türkiye burada tipik bir örnek.
2 TRİLYON 887 MİLYAR DOLAR
Geleceğe yönelik alınmakta olan güç pozisyonları sonucu, küresel askeri harcamalar son 10 yılda (2016-2025 yılları arasında) reel olarak tam yüzde 41 oranında artarak tarihi bir zirveye ulaştı.
Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) verilerine göre, 11 yıldır üst üste aralıksız büyüyen dünya askeri harcamaları, 2025 yılı sonu itibarıyla 2 trilyon 887 milyar dolarla tüm zamanların en yüksek seviyesini gördü. Bu devasa harcama, küresel gayri safi yurtiçi hasılanın (GSYH) yüzde 2.5’ine denk gelmekte.
Bu küresel silahlanma harcamalarını yakından izleriz, bize yakın ve orta gelecek konusunda muhtemel gelişmeler konusunda fikir verir; anımsıyorum, bu harcamalar 1.7 trilyon dolara yükseldiğinde ciddi analizlere konu olmuştu.
AVRUPA’DA LİDER EKSİKLİĞİ
Rusya’nın Ukrayna’yı işgali nedeniyle ABD, Avrupa’ya sizleri savunmayacağım, harcamalarınızı artırın diye 2 yıldır bastırıyor.
Ankara toplantısı bu baskı karşısında sonuç verdi ve savunma harcamaları yüzde 5’e çıkarılacak.
Aslında Avrupa, Rusya ile savaş ihtimalini değil de barış olasılığını dikkate alacak ve tüm politikaları tersyüz edecek güçlü politik liderler eksikliğinin sancısını yaşıyor.
Bunun bedelini de ülkelerinde merkez partilerin zayıflaması ve otoriter aşırı sağ partilerin yükselişiyle ödüyor.
Çünkü günü kurtarma politikaları asla sonuç vermiyor; Amerikan savunma şemsiyesi altında elde ettiği refahın tehlikeye girmesi, aşırı sağcıların göçmenleri bahane etmesine neden oluyor. Bir 5-10 yıl içinde merkez partilerin ikinci üçüncü parti pozisyonlarına inme olasılığı çok yüksek.
Fransa ve Almanya devrilme aşamasında. Merkez partiler, ortalığı heyecan, gerilim ve yeni kamplaşmalar sarmışken “Ve Durgun Akardı Don” kitap başlığına uygun romantik seyirci rolündeler.
PSİKOLOJİK EŞİKLER AŞILIYOR
NATO ülkeleri bu yılki projeksiyonlara göre 1 trilyon 809 milyar doları aşacak.
NATO’nun toplam harcamalarının yaklaşık yüzde 57’sini tek başına üstlenen ABD’nin savunma bütçesi, 2026 yılında ilk kez psikolojik sınır olan 1 trilyon 32 milyar dolara tırmanıyor.
Ukrayna’daki çatışmaların etkisiyle Rusya savunma harcamalarını GSYH’sinin yüzde 7.5’ine, yani yıllık tahmini 190 milyar dolara (bütçesinin yaklaşık yüzde 40’ına) yükselterek tamamen bir savaş ekonomisine geçti. Gerilimin en yoğun olduğu Ukrayna’da askeri harcamalar, ülkenin GSYH’sinin tam yüzde 40’ını yutuyor (yaklaşık 84.1 milyar dolar).
ÇİN DE TETİKLEDİ
Son 10 yılda, Çin dünyada hemen her alanda yüksek pozisyonlar için yükselen yeni bir oyuncu olarak askeri harcamaların artmasında bir etken oldu. Bu kümülatif olarak rakiplerin de harcamalarının artmasını tetikledi. Çin, BD’nin savunmasını Pasifik’e kaydırmasına yanıt olarak askeri harcamalarını yıllık 336 milyar dolar tahminine ulaştırdı. Asya-Pasifik’te Tayvan (yüzde 12) ve Endonezya (yüzde 6) pay ayırdı.
Bu silahlanmanın bedelini halklar ödüyor, acısını çekiyor. Yine böyle dramatik bir dünyaya evriliyoruz. Son bir yazı gelecek...
