Diyanet İşleri’ne göre Çanakkale şehitleri
Özdemir İnce
Son Köşe Yazıları

Diyanet İşleri’ne göre Çanakkale şehitleri

29.03.2022 05:00
Güncellenme:
Takip Et:

Düzeltme: Pazar günkü  yazımda Kayıt Dışı Anılar adlı kitaptan söz etmiştim. Ama benim bağışlanmaz hatam yüzünden kitabın künyesi eksik kalmış: Kitabın koordinatörü emekli Büyükelçi Ender Arat ve yayıncısı Tarihçi Kitabevi’dir. Özür dilerim.

***

18 Mart Çanakkale Köprüsü’nün açılış törenini izleyen Cumhuriyet gazetesi muhabiri Sefa Uyar’ın konuyla ilgili haberinden “Ümmet Vurgusu” bölümünü aktarıyorum:

Diyanet, Atatürk’ü yok sayma politikasına bu yıl da devam etti. 18 Mart Çanakkale Zaferi ve Şehitleri Anma Günü’ne denk gelen hutbesinde Atatürk’e ve Cumhuriyet’e yer vermedi. 

Ulus yerine “ümmet” vurgusu yapılan “Çanakkale Zaferi: Bir milletin yeniden dirilişi” başlıklı hutbede, “Çanakkale, ‘Vurulup tertemiz alnından uzanmış yatıyor, Bir hilal uğruna, ya Rab, ne güneşler batıyor’ dizelerinin vücut bulmuş hali, Allah yolunda cihat ve şehadet ruhudur. Çanakkale, Anadolu’nun her evinden, Rumeli’nin her bölgesinden, İslam coğrafyasının her beldesinden imanı, gayesi ve duygusu bir olan müminlerin sıradağlar gibi omuz omuza vererek gösterdiği ümmet olma şuurudur” denildi. (Cumhuriyet,19 Mart 2022)

***

Diyanet İşleri Başkanı, Mehmet Âkif’in dizelerini yorumlarken “Allah yolunda cihat ve şehadet ruhudur” demekte. 18 Mart günü saygıyla anılan Çanakkale Savaşı, tam anlamıyla bir vatan savunmasıdır, “Allah Yolu”nda yapılan bir cihat değildir. Bir akademisyen olan Bay Ali Erbaş’ın bu tarihsel gerçeği çok iyi bilmesi gerekir.

Tarihin en kanlı savaşlarından biri olarak kayıtlara geçen Çanakkale Savaşı’nda bazı kaynaklarda 150 bin, bazılarında 300 bin Türk askerinin şehit olduğu bilgisi var. Peki, illerimizde durum nedir, en çok şehit hangi illerimizden verilmiştir?

Çanakkale Savaşı’nda yaşanan kayıplar, her iki taraf için de ürkütücü sayılara ulaşmış ancak savaşın bilançosunu tam olarak hesaplamak mümkün olmamıştır. 

Genelkurmay Başkanlığı’nın kayıtlarında, Türk tarafının zayiatının 8.5 aylık sürede 566 subay, 54 bin 141 er olmak üzere toplam 54 bin 707 şehit olduğu yer almakta. Düzce Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Cumhuriyet Tarihi Uzmanı Yrd. Doç Dr. Celil Bozkurt ise 957 subay, 88 bin 839 er olmak üzere 89 bin 796 yaralı, kayıp, esir, hastanede ölen, hava değişimi alanlar ile birlikte bu sayının 181 bin 184’e ulaştığını ileri sürmekte.  

Çanakkale Boğaz Komutanlığı tarafından yayımlanan resmi bilgi ve belgelere göre düzenlenen tabloda ise cephede şehit olanların sayısı 589’u subay olmak üzere 57 bin. Çanakkale Savaşı’na Anadolu topraklarının yanı sıra Osmanlı Devleti’nin terk ettiği topraklardan da katılım oldu. Suriye ve Filistin’den 787, Lübnan ve Irak’tan 117, Kosova’dan 65, Yunanistan’dan 45, Makedonya’dan 31, Arnavutluk’tan 27, Bulgaristan’dan 21 kişinin şehit olduğu kayıtlarda geçiyor. (Kaynak: İnternet) 

İllere göre Çanakkale şehitleri sayısı (Kaynak: İnternet): 

Adana: 842, Adıyaman: 11, Afyon: 95, Aksaray: 285, Amasya: 32, Ankara: 1772, Antalya: 183, Artvin: 10, Aydın: 1746, Balıkesir: 2 bin 779, Bartın: 254, Bayburt: 21, Bilecik: 854, Bingöl: 8, Bitlis: 59, Bor: 1405, Burdur: 606, Bursa: 3 bin 737, Çanakkale: 1788, Çankırı: 972, Çorum: 1333, Denizli: 2 bin 195, Diyarbakır: 49, Edirne: 858, Elazığ: 159, Erzurum: 109, Eskişehir: 843, Gaziantep: 502, Giresun: 114, Gümüşhane: 39,  Hatay: 283, İçel (Mersin): 1218, Isparta: 55, İstanbul: 1648, İzmir: 1720; Kahramanmaraş: 213, Kars: 1, Kastamonu: 2 bin 425, Kayseri: 771, Kırıkkale: 232, Kırklareli: 366, Kırşehir: 448, Kocaeli: 583, Konya: 2 bin 683, Kütahya: 1487, Malatya: 141, Manisa: 2 bin 174, Mardin: 7, Muğla: 671, Muş: 7, Nevşehir 525, Niğde: 509, Ordu: 56, Rize: 71, Sakarya: 526, Samsun: 44, Siirt: 40, Sivas: 25, Tokat: 47, Trabzon: 155, Tunceli: 30, Urfa: 383, Uşak 818, Van: 36, Yozgat: 661, Zonguldak: 753.

***

Çanakkale Savaşı’nda, kuşkusuz, Osmanlı vatandaşı olan az sayıda Müslüman Arap da öldü. Ancak daha sonra devletleşen toprakların şeyhlerinin Birinci Dünya Savaşı sırasında  İngiliz ve Fransızlarla yaptığı işbirliği nasıl unutulabilir?

Diyanet İşleri, “İslam coğrafyasının her beldesinden imanı, gayesi ve duygusu bir olan müminlerin sıradağlar gibi omuz omuza vererek gösterdiği ümmet olma şuurudur” diyor. Yanlış!

Çanakkale şehitleri ümmet şuuruyla değil, vatan savunması bilinciyle savaştılar ve bazıları şehit oldu. Şehit olanlar arasında Müslüman olmayan askerler de vardı. Sağ kalanlar Kurtuluş Savaşı’na katıldılar ve adı Türkiye Cumhuriyeti olan ulus devleti kurdular.

Yazarın Son Yazıları

Vicdan

“Vicdan” sadece bir zamanlar Ankara’daki Tabarin Bar’da konsomatrist olarak çalışan mesleksiz kızımızın adı değildir...

Devamını Oku
01.05.2026
Anadilde öğretim maval

Maval, Türkçede yalan, uydurma, asılsız ve inandırıcı olmayan söz anlamlarına gelen argo bir kelimedir.

Devamını Oku
28.04.2026
Popülizm nedir? (3)

Daha önce bu konuda iki yazı okudunuz.

Devamını Oku
26.04.2026
Popülizm nedir? (2)

Temsili sistem içindeki huzursuzluk: Sağ ve sol kanat popülizminin farklı biçimleri olsa da ortak noktaları “gerçek” halkı temsil etme fikridir.

Devamını Oku
24.04.2026
Popülizm nedir?

Popülizm öylesine bir kavramdır ki bir Katolik rahibe ile bir sokak yosmasını aynı anda temsil eder.

Devamını Oku
21.04.2026
Müslümanlar neden çağa uyumsuz? (1)

2000 yılı öncesinde Telos Yayıncılık’ı yönetirken “Müslümanlar neden çağa uyumsuz” sorusuna bir yanıt arayanlara yardımcı olmak için Amin Maalouf’un “Arapların Gözünden Haçlı Seferleri” adlı tarih incelemesini Mehmet Ali Kılıçbay’a çevirtip 1997 yılında yayımlamıştım.

Devamını Oku
19.04.2026
Çeviri ve öksüz çevirmen

Çeviri yaptım ama “çevirmen” sıfatını kesinlikle kabul edemem.

Devamını Oku
17.04.2026
Geçmiş, şimdi, gelecek

Heidegger için başlangıç noktası (Ursprung), geçmişte kalmış bir şey veya kronolojik bir başlangıç değil, sürekli olarak gelişen ve bize gerçekleştirilecek bir olasılık olarak kendini sunan yaratıcı bir güçtür.

Devamını Oku
14.04.2026
Laikçi

Kimileri “kayıkçı” der gibi, “laikçi” diye tanımlayarak aklı sıra beni sarakaya almakta.

Devamını Oku
12.04.2026
Ne mutlu Türküm diyene!

Vikipedi’de okudum: “Rum asıllı Türk şarkıcı Fedon, 18 Mart Çanakkale Zaferi’nde şehit düşen dedesi Kleanti Kalyoncu’yu anarken ‘Vatan sağ olsun, ne mutlu Türküm diyene’ ifadelerini kullanmıştır.

Devamını Oku
10.04.2026
Özrü kabahatinden büyük

Saygı Öztürk’ün 3 Nisan 2026 tarihli ve “Sandığa Gitmeyenler ve Barajı Aşamayanlar Partisi” başlıklı yazısından aktarıyorum...

Devamını Oku
07.04.2026
‘Kavun Acısı’, ‘Elmanın Tarihi’

Değerli okur! Ben önce şair, sonra yazar, daha sonra da gazete yazarıyım.

Devamını Oku
05.04.2026
Devri sabık yaratmak (2)

Cumhuriyet Halk Partisi genel başkanı genç Özgür Özel’in, Çatalca’daki açık hava konuşmasında, “coşkun kalabalığa seslenirken” rütbeleri sökülerek TSK’den atılan teğmenler hakkında “Teğmenlere rütbelerini takacağız” dediğini televizyonda duyunca şimdi yazdığım gibi “Aferin aslanım” dedim ve alkışladım.

Devamını Oku
03.04.2026
Devri sabık yaratmak (1)

Önce yazının adındaki üç sözcüğün anlamını yazalım, sonra 1946- 1950 dönemindeki anlamını açalım, daha sonra da günümüze getirip orada irdeleyelim.

Devamını Oku
31.03.2026
Müslümanların büyük sorunu

Müslümanların en büyük sorunu İslamın son din, Hz. Muhammed’in son peygamber, Kuran’ın son kutsal kitap olması inanç ve iddiasından kaynaklanır.

Devamını Oku
29.03.2026
Falakalık herifler!

“Nush ile uslanmayanı etmeli tekdir, tekdir ile uslanmayanın hakkı kötektir” sözü, Ziya Paşa’nın meşhur bir beyitidir ki buna edebiyat sanatında metafor denir.

Devamını Oku
27.03.2026
Laiklik nedir?

Laiklik kavramını, konusunu, evrensel ve yerel uygulamasını tekrar ele almak istiyorum.

Devamını Oku
24.03.2026
Ahmet Hakan'ın zırvaları

Ahmet Hakan'ın zırvaları

Devamını Oku
22.03.2026
Ebedi Kemalizm

20-25 yıl kadar oluyor... Bir zamane genç ökesi (dâhisi) bize meydan okurcasına, damdan düşercesine “Eh artık Kemalizmi tartışmak zamanı gelmedi mi” demez mi?

Devamını Oku
20.03.2026
Televizyon ve ben (2)

Görevde bulunduğum süre içinde televizyonda reklama karşı çıktım ve Başbakan Bülent Ecevit’e firmaların reklam giderlerini vergiden düştüklerini anlattım ama engel olamadım.

Devamını Oku
17.03.2026
Televizyon ve ben (1)

Bu yazıyla ilgisiz görünmekle birlikte çok önemli bir sorundan söz edeceğim...

Devamını Oku
15.03.2026
Cumhuriyet gazetesi

Cumhuriyet gazetesine yazan (yazabilen) bir yazar olmasaydım şu anda kesinlikle Mazhar Osman’da olurdum.

Devamını Oku
13.03.2026
Türkolog Orhan Tümen

Bu yazının adı “Yazar ve Okur” olacaktı ama özel bir teşhir nedeniyle “Türkolog Orhan Tümen” oldu.

Devamını Oku
10.03.2026
Hükümet nedir? (4)

Cumhuriyetler...

Devamını Oku
08.03.2026
Hükümet nedir? (3) Hükümet biçimleri

Platon’un “Devlet” adlı kitabında, hükümetleri beş temel tipe ayırdığı belirtilmektedir. (Dört tanesi mevcut formlar ve biri Platon’un ideal formu olup “yalnızca sözde var olan” bir formdur.)

Devamını Oku
06.03.2026
Hükümet nedir? (2)

Modern hükümetler 17. yüzyılın sonlarından itibaren, cumhuriyetçi hükümet biçimlerinin yaygınlığı arttı.

Devamını Oku
03.03.2026
Hükümet nedir?

Değerli okur(lar), devletin ve biçimlerinin neler olduğunu Vikipedi’den aktararak bilginize sunmuştum.

Devamını Oku
01.03.2026
Devlet nedir? (4)

Liberal felsefeden doğmuştur ve bu nedenle “liberal teori” olarak anılır.

Devamını Oku
27.02.2026
Devlet nedir? (3)

Devlet şekilleri...

Devamını Oku
24.02.2026
Devlet nedir? (2)

Kavramsal tarihi...

Devamını Oku
22.02.2026
Devlet nedir? (1)

Çok yorgunum! Bu nedenle “insan aklı ya da beyni terbiyeciliği” belasından bir süre kurtulmak istiyorum.

Devamını Oku
20.02.2026
Akit adlı mizah gazetesi (2)

AKİT adlı mizah gazetesinin tozunu attırmayı ne yazık ki bugün de sürdüreceğiz...

Devamını Oku
17.02.2026
Akit adlı mizah gazetesi (1)

Akit adlı gazete tam anlamıyla bir mizah gazetesidir.

Devamını Oku
15.02.2026
AKP’nin ortak aklının iflası

Değerli okur!

Devamını Oku
13.02.2026
AKP’nin ortak aklı

Değerli okur(lar) bugün okuyacağınız yazıyı 16 Eylül 2001 günü Hürriyet Pazar’da “AK Parti’nin kollektif aklı” adıyla yayımlamıştım.

Devamını Oku
10.02.2026
‘Rum’ demek ne demek?

On yıl kadar önce Sisam (Samos) Adası’nın Karlovassi kasabasında kutlanan Uluslararası Yannis Ritsos Günleri’nde yaptığım konuşmaya şöyle başlamıştım:

Devamını Oku
08.02.2026
Şeriata karşı çıkmak

Basından öğrendiğime göre, SOL Parti’nin “Şeriata karşıyız” pankartına karşı Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin AKP hükümeti, daha doğrusu R.T. Erdoğan hükümeti nedense soruşturma açmış...

Devamını Oku
06.02.2026
Devletin cebinden...

Çiğdem Toker’in “Yap İşlet Devlet Projeleri’ne DEVLETİN CEBİNDEN Büyük Simbiyoz” (Tekin Yayınları, 2025) adlı kitabı AKP’nin ekonomik uygulamalarını hallaç pamuğu gibi atan bir kitap.

Devamını Oku
03.02.2026
İşçi burjuva olamaz

Jean-Paul Sartre’ın Les Temps Modernes adlı dergisinin ilk sayısında yayımlanan “Sunuş” başlıklı yazısından bir kez daha alıntı yapıyorum.

Devamını Oku
01.02.2026
Duymadık demeyin!...

MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli partisinin TBMM grup toplantısında “MHP iktidar ortağı değil” demiş.

Devamını Oku
30.01.2026