Kürt sorunu bilmecesi nedir?
Özdemir İnce
Son Köşe Yazıları

Kürt sorunu bilmecesi nedir?

26.03.2024 04:00
Güncellenme:
Takip Et:

Son konuşmalardan anladığıma göre “Kürt sorunu” konusunda yeni bir açılım döneminin başlaması istenmekte. Bu konuda çok yazı yazdım. Yardımcı olmak amacıyla bu yazıyı yazmam gerekti:

Bu önemli konuda ilk yazımı 3 Eylül 2000 tarihli Hürriyet gazetesinde yayımlamışım. “Pandora’nın Kutusu” adlı yazım Pazar Yazıları (Gendaş Yayınları, 2002) adlı kitabımın 78. sayfasında yer alıyor. Bu konuya değinen yazılarımın bulunduğu kitaplarımın adını yazıyorum: Pazar Yazıları (5 yazı), Yüz Pazar Yazısı (1), Fesatlar Sarmalında Türkiye (6), Demokrasisiz Demokrasi (21), Yedi Canlı Cumhuriyet (2), Direnen Cumhuriyet (7 yazı). Bir de Tekin Yayınları tarafından 2015 yılında yayımlanan 287 sayfalık Türkiye’nin Sırat Köprüsü: Açılım Masalı adlı kitap var ki içinde 98 yazı yer almakta. 2015 yılından sonra yazdığım yazıları ve yer aldıkları kitapları saymıyorum. Sadece şunu söylüyorum: Türkiye’nin Sırat Köprüsü: Açılım Masalı kadar tarafsız ve bilgilendirici bir kitap yayımlanmadı Türkiye’de ve kitabın tozunu silkeleyen herhangi bir eleştiri de yapılmadı. Tısss!

Değerli okurlar, bir konuda sorun varsa, bu sorunların adı ve soyadı da vardır. 2000 yılından öncesini bir yana bırakalım 24 yıldır “Kürt Sorunu” diyenlerin, iki başlık dışında, bu önemli sorunun ne olduğunu bir bir saydığını anımsamıyorum.

Birinci açıklama, 1921 Anayasası’nın 11. maddesinin yanlış yorumlanmasından kaynaklanan talepler ve gene bir yanlış yoruma dayalı Anadilde Öğretim Hakkı... Ve Lozan’ı unutup Sevr Antlaşması’nın uygulanmasını isteyenleri de anımsıyorum.

Bu talep ve iddiaların yanıtını Türkiye’nin Sırat Köprüsü: Açılım Masalı’nda bulursunuz.

Bu konuda söz almak isteyenlerin Uluslararası Devletler Hukuku’nu es geçmemelerini tavsiye ederim. Bu hukuka göre Türkiye Cumhuriyeti Devleti “üniter bir ulus devlet”tir ve bu türden devletler “Bölünmez bir bütün” olarak bu hukukun koruması altındadır.

Kürt sorunu ortaya çıktığından bu yana, Türkiye Cumhuriyeti’nin Kürt kökenli vatandaşlarının haklarını savunmak için kurulan hiçbir parti Kürt sorununun “ne ve neler” olduğunu açıklayıp savunmadı. Bireysel olarak Sevr Antlaşması’nın uygulanmasını isteyenler oldu; özerklik ve federasyon isteyenler oldu. PKK dışında açıkça ayrılık ve bağımsız devlet isteyen olmadı.

ULUS DEVLETİN ÖZELLİKLERİ

A- Ülkenin bölünmez butünlüğü:

Ülkenin herhangi bir parçası yabancı bir devlete verilemez. Ülkeyi oluşturan toprak parçaları bundan ayrılamaz. Ülke parçalanıp üzerinde birden fazla devlet kurulamaz. Ülke parçalanmamış olmakla birlikte bir başka devletin parçası haline getirilemez. Ülke kendi içinde bölünmek suretiyle federal bir devlet oluşturulamaz. Buna federalizm yasağı adı verilir.

B- Milletin bölünmez bütünlüğü:

Ülke, sadece coğrafi anlamda değil aynı zamanda milletiyle bölünmez bir bütündür. Yani etnik grup, dinsel cemaatler veya diğer toplumsal unsurlar arasında paylaştırılamaz.

İKİ ENGEL DAHA

1982 Anayasası’nın Başlangıç Bölümü’nde devletin Bölünmez Bütünlüğü vurgulanmış olup değiştirilemeyecek ve değiştirilmesi teklif edilemeyecek hükümler arasında yer alan 3. maddesinde ise “Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür” şeklinde ifade edilmiştir.

Anadilde öğretim*

Kürt sorunu konusunda söz alanlar, Kürt kökenli vatandaşların çoğunluk olduğu yerlerde Kürtçenin ders dili olması gerektiğini ileri sürmekte ama anayasanın 42. maddesi buna engel: “Türkçeden başka hiçbir dil, eğitim ve öğretim kurumlarında Türk vatandaşlarına ana dilleri olarak okutulamaz ve öğretilemez.”

Bu konuda Avrupa Birliği’nin “Türkiye İçin Katılım Ortaklığı” metni de şöyle diyor: “Kültürel çeşitliliğin sağlanması ve kökenlerine bakılmaksızın tüm vatandaşların kültürel haklarının güvence altına alınması. Bu hakların kullanılmasını engelleyen her türlü yasal hüküm -eğitim alanındakiler de dahil olmak üzere- kaldırılmalıdır.” (“Ensure cultural diversity and guarantee cultural rights for all citizens irrespective of their origin. Any legal provisions preventing the enjoyment of these rights should be abolished, including in field of education.”)

Görüldüğü gibi Avrupa Birliği, anayasanın 42. maddesinin kaldırılarak Kürtçenin eğitim-öğretim dili olmasını istemiyor. Ancak Kürt dili seçmeli olarak okullarda öğretilebilir. Bu yazımın DEM yöneticilerini ve solu düşündürmesi dileğiyle!

*Türkiye’nin Sırat Köprüsü: Açılım Masalı, Tekin Yayınları, 2015, s. 23-25. 

Yazarın Son Yazıları

Cumhuriyet gazetesi

Cumhuriyet gazetesine yazan (yazabilen) bir yazar olmasaydım şu anda kesinlikle Mazhar Osman’da olurdum.

Devamını Oku
13.03.2026
Türkolog Orhan Tümen

Bu yazının adı “Yazar ve Okur” olacaktı ama özel bir teşhir nedeniyle “Türkolog Orhan Tümen” oldu.

Devamını Oku
10.03.2026
Hükümet nedir? (4)

Cumhuriyetler...

Devamını Oku
08.03.2026
Hükümet nedir? (3) Hükümet biçimleri

Platon’un “Devlet” adlı kitabında, hükümetleri beş temel tipe ayırdığı belirtilmektedir. (Dört tanesi mevcut formlar ve biri Platon’un ideal formu olup “yalnızca sözde var olan” bir formdur.)

Devamını Oku
06.03.2026
Hükümet nedir? (2)

Modern hükümetler 17. yüzyılın sonlarından itibaren, cumhuriyetçi hükümet biçimlerinin yaygınlığı arttı.

Devamını Oku
03.03.2026
Hükümet nedir?

Değerli okur(lar), devletin ve biçimlerinin neler olduğunu Vikipedi’den aktararak bilginize sunmuştum.

Devamını Oku
01.03.2026
Devlet nedir? (4)

Liberal felsefeden doğmuştur ve bu nedenle “liberal teori” olarak anılır.

Devamını Oku
27.02.2026
Devlet nedir? (3)

Devlet şekilleri...

Devamını Oku
24.02.2026
Devlet nedir? (2)

Kavramsal tarihi...

Devamını Oku
22.02.2026
Devlet nedir? (1)

Çok yorgunum! Bu nedenle “insan aklı ya da beyni terbiyeciliği” belasından bir süre kurtulmak istiyorum.

Devamını Oku
20.02.2026
Akit adlı mizah gazetesi (2)

AKİT adlı mizah gazetesinin tozunu attırmayı ne yazık ki bugün de sürdüreceğiz...

Devamını Oku
17.02.2026
Akit adlı mizah gazetesi (1)

Akit adlı gazete tam anlamıyla bir mizah gazetesidir.

Devamını Oku
15.02.2026
AKP’nin ortak aklının iflası

Değerli okur!

Devamını Oku
13.02.2026
AKP’nin ortak aklı

Değerli okur(lar) bugün okuyacağınız yazıyı 16 Eylül 2001 günü Hürriyet Pazar’da “AK Parti’nin kollektif aklı” adıyla yayımlamıştım.

Devamını Oku
10.02.2026
‘Rum’ demek ne demek?

On yıl kadar önce Sisam (Samos) Adası’nın Karlovassi kasabasında kutlanan Uluslararası Yannis Ritsos Günleri’nde yaptığım konuşmaya şöyle başlamıştım:

Devamını Oku
08.02.2026
Şeriata karşı çıkmak

Basından öğrendiğime göre, SOL Parti’nin “Şeriata karşıyız” pankartına karşı Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin AKP hükümeti, daha doğrusu R.T. Erdoğan hükümeti nedense soruşturma açmış...

Devamını Oku
06.02.2026
Devletin cebinden...

Çiğdem Toker’in “Yap İşlet Devlet Projeleri’ne DEVLETİN CEBİNDEN Büyük Simbiyoz” (Tekin Yayınları, 2025) adlı kitabı AKP’nin ekonomik uygulamalarını hallaç pamuğu gibi atan bir kitap.

Devamını Oku
03.02.2026
İşçi burjuva olamaz

Jean-Paul Sartre’ın Les Temps Modernes adlı dergisinin ilk sayısında yayımlanan “Sunuş” başlıklı yazısından bir kez daha alıntı yapıyorum.

Devamını Oku
01.02.2026
Duymadık demeyin!...

MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli partisinin TBMM grup toplantısında “MHP iktidar ortağı değil” demiş.

Devamını Oku
30.01.2026
Kendin ettin kendin buldun

Emekliler ekonomik ve siyasal bir toplum kitlesidir.

Devamını Oku
27.01.2026
İktidar kanadında Esra Erol kavgası

19 Ocak 2026 tarihli Sözcü gazetesinin 14. sayfasında yayımlanan bir haber: “İKTİDAR KANADINDA ESRA EROL KAVGASI.

Devamını Oku
25.01.2026
Dondurma isteyen çocuk

Bir okurdan gelen e-postayı okumanıza sunuyorum:

Devamını Oku
23.01.2026
Cumhuriyetin fazilet ve adaleti

DEM Parti demlenmeye ve demletmeye devam ediyor.

Devamını Oku
20.01.2026
İskenderiye Dörtlüsü ve hayatımız...

Lawrence Durrell’in İskenderiye Dörtlüsü’nden (Justine, Balthazar, Mountolive, Clea) ilk kez Yusuf ağabey (Yusuf Atılgan) söz etmişti İzmir’de.

Devamını Oku
18.01.2026
Arkamdan ne derler...

11 Ocak 2026 gün ve 418665 başlıklı yazım “Çünkü ‘Arkamdan ne derler’ kaygısı her zaman en önemli ilkem oldu...” cümlesiyle bitiyordu.

Devamını Oku
16.01.2026
418665

“Dört yüz on sekiz bin altı yüz altmış beş” çocuk işçilik döneminde benim sağlık sigortası numaramdır.

Devamını Oku
13.01.2026
Anadolu 4

12 Aralık 2025 tarihli yazımdan bir alıntı yaparak bugünkü yazıma başlayacağım...

Devamını Oku
11.01.2026
Anadolu (3)

Luvi bölgeleri...

Devamını Oku
09.01.2026
Anadolu 2

Anadolu tarihi: Anadolu’nun tarihi bir anlamda Balkanlar, Kafkasya ve Ön Asya’dan gelen işgal, istila ve fetih dalgalarının tarihidir.

Devamını Oku
06.01.2026
Anadolu

Değerli okurlar geçmişi, şimdiyi ve geleceği anlamak, kavramak için “Şimdi”yi anlayarak değerlendirmemiz gerektiğini düşünüyorum.

Devamını Oku
04.01.2026
Gerçek liderlik ne değilmiş?...

2000-2012 yıllarında yazı yazdığım Hürriyet gazetesinin genel yayın yönetmeni Ahmet Hakan Coşkun (AHC), Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanı Özgür Özel’i hiç mi hiç beğenmiyorlarmış.

Devamını Oku
02.01.2026
Digiturk’ten şikâyet!!!

Digiturk’ten şikâyetçi olan benim. Kanalın hem normal hem spor yayınlarına aboneyim. İki abonelik için ayrı ayrı ücret ödemekteyim.

Devamını Oku
30.12.2025
DEM’in zırvaları

Sizler “zırva” sıfat sözcüğünü ağır buluyorsanız başka bir sözcük kurlanıp “DEM Parti’nin kıyakları” ya da “dehası” derseniz karışamam.

Devamını Oku
28.12.2025
Kürtçe anadilde öğretim mi?

Değerli okur(lar) 23 Aralık 2025 günü “DEM’in isterim de isterimleri” adlı yazımı okudunuz.

Devamını Oku
26.12.2025
DEM’in isterim de isterimleri...

Basında yer alan en önemli ortak haber: Öcalan için “özgürlük” talebi; MHP lideri Devlet Bahçeli’nin açıklamalarıyla başlayan “terörsüz Türkiye” sürecinde DEM Parti de TBMM’deki komisyona raporunu sundu.

Devamını Oku
23.12.2025
Devri sabık yaratmak (2)

Cumhuriyet Halk Partisi genel başkanı genç Özgür Özel’in, Çatalca’daki açık hava konuşmasında, “coşkun kalabalığa seslenirken” rütbeleri sökülerek TSK’den atılan teğmenler hakkında “Teğmenlere rütbelerini takacağız” dediğini televizyonda duyunca şimdi yazdığım gibi “Aferin aslanım” dedim ve alkışladım.

Devamını Oku
21.12.2025
Gunnamak

“Doğurganlık hızı felaket!” Cumhurbaşkanı R.T. Erdoğan, Saray’da yapılan Aile ve Kültür-Sanat Sempozyumu’nda, doğurganlık hızının “felaket düzeyine indiğini” söylemiş.

Devamını Oku
19.12.2025
Atatürk’ü örnek verip...

1 Ekim 2025 günkü Sözcü gazetesinin 11. sayfasında şöyle bir haber yayımlandı:

Devamını Oku
16.12.2025
Piliç değil bilinç

İnsanın kendisine sorduğu “Ben kimim” sorusu ve bir sorgulayıcının ona sorduğu “Sen kimsin” sorusu, gerçek anlamda, o kişiye varlığının adresini sormaktan başka bir şey değildir.

Devamını Oku
14.12.2025
MHP’li Semih Yalçın’a cevap

7 Aralık 2025 günü yayımlanan ve MHP’nin siyaset dağarı ile tarzını tasvir ettiğim “Vehim denen şey” başlıklı yazıma partinin genel başkan yardımcısı ve yazıda adı geçen kişinin (Semih Yalçın) tepki göstereceğini kuşkusuz tahmin ediyordum.

Devamını Oku
12.12.2025