Aslan sosyal demokrat: Erdal İnönü - Halil SARIGÖZ
Olaylar Ve Görüşler
Son Köşe Yazıları

Aslan sosyal demokrat: Erdal İnönü - Halil SARIGÖZ

01.11.2023 04:00
Güncellenme:
Takip Et:

Siyasal yaşamımızın mihenk taşlarından birisidir kuşkusuz İnönü soyadı… Gerek İsmet Paşa gerekse Erdal Bey Cumhuriyet tarihimizin adeta bir özetiydiler… Erdal İnönü, 12 Eylül’e kadar politikanın içerisinde hiç yer almadı; politikadan pek hazzettiği de söylenemezdi. Evet, politik bir ailenin ferdiydi, politika yapması da doğal görünen bir kimseydi ancak o bir bilimadamı olarak hayatını fiziğe adamıştı. 

YENİ PARTİNİN KURULMASI

12 Eylül’ün getirdiği yasaklar sonucunda CHP kapatılmış, Ecevit siyasetten men edilmişti. Takvimler 1983’ü gösterip yeni bir siyasal zemin hazırlandığında, sosyal demokrat kulvarda ilk olarak Necdet Calp’in Halkçı Parti’si ortaya çıkmıştı. HP konusunda danışıklı iddiaları vardı ve rahatsızlıklar yaratıyordu. Eski CHP’liler de arayış içerisindeydiler ve İnönü akıllara gelen ilk isimlerdendi. İnönü, başlarda politikaya girmeyi reddetse de sonunda yoğun ısrarlara karşın kabul etti. Böylece Sosyal Demokrasi Partisi (SODEP) kuruldu. 

Cunta SODEP’i veto bombardımanına tutuyordu. Nitekim 1983 seçimlerine SODEP katılamadı ve HP solun temsilcisi olarak katıldı, ikinci parti oldu. 1984 yerel seçimlerine giderken iki parti de seçimlere katılmış, aradıklarını bulamamışlardı. Parlamentoda HP, belediyelerde SODEP daha etkin olmuştu. Bu sıkıntıyı çözmek kuşkusuz birleşmekten geçiyordu. Ecevit’ler bu birleşmeye katılmıyorlardı. Karşılıklı görüşmelerin ardından, İnönü’nün bulduğu bir formülle SODEP ve HP’den Sosyaldemokrat Halkçı Parti (SHP) ortaya çıkarak birleşme sağlandı. Bir süre sonra da İnönü genel başkanlığı, Aydın Güven Gürkan’dan devraldı. 

İnönü liderdi ve 1987 referandumuna hazırlanıyordu. Siyasi yasakların kaldırılmasını sağlayacak referandumda İnönü demokrat bir tutum takınarak siyasi hayatını riske atabilecek de olan bir tavır sergiledi. Yasakların kalkması Ecevit, Demirel gibi politikacıları yeniden sahaya çıkarıyordu. Ecevit’in çıkması İnönü’yü sarsabilirdi. Zira Ecevit CHP’nin son lideri ve efsanesiydi. Özal açısından da Demirel öyleydi. Özal hayır demeden, referandumdan hayır çıkması için çalışmış,  İnönü ise yasakların kaldırılması demokrasinin gereğidir diyerek evet çıkması için çalışmıştı. Referandumdan evet çıkmış ve eski liderler politikaya dönmüşlerdi… 

1989 yerel seçimlerinde SHP, “işte mühür, haydi süpür” sloganıyla kampanyasını başlattı. SHP en çok belediyeyi kazanarak yerelde iktidara gelmişti. Sıra genel seçimlere geliyordu, peki yereldeki başarının rüzgârı genel seçimleri ne kadar etkileyecekti? 1991 yılına giderken SHP bunalımların eşiğindeydi. 

1991’de genel seçimler yapıldı; DYP ipi göğüsleyen taraf oldu. Ardından koalisyon görüşmeleri başlamış ve DYP ile SHP koalisyonu konusunda anlaşmışlardı. Böylece 11 yıl sonra Demirel yeniden iktidara, İnönü ile geliyordu. 

Koalisyonun sürdüğü günlerde, soldaki ayrışma partililerin canını bezdirmekteydi. Sosyal demokratlar çözümü yasağın kaldırılıp CHP’nin yeniden açılmasında görüyorlardı. Koalisyon hükümetinin çıkardığı yasa ile yasak kaldırılmıştı. Ancak CHP’nin yeniden açılmasıyla umulan birleşme gerçekleşmiyor tam aksine soldaki ayrışma daha da büyüyerek aynı kulvarda üç partinin olmasını sağlıyordu. Ayrışmalar sürerken Uğur Mumcu’nun katledilmesi, Madımak olayları ve İSKİ krizi SHP’yi derinden etkiliyor, İnönü sorumsuzlukla suçlanıyordu. Ayrıca Cumhurbaşkanı Özal’ın beklenmeyen ölümü koalisyonda da işleri değiştiriyordu. Özal’ın ardından köşke Demirel çıkıyor, başbakanlığa da Tansu Çiller geliyordu. O sıralarda SHP’de de sürpriz yaşandı. İnönü kurultayda aday olmayacağını açıkladı, kurultay günü geldiğinde yerine Murat Karayalçın seçildi. İnönü, genel başkanlığı bıraktıktan sonra kısa bir dönem Dışişleri Bakanlığı yapmış olsa da siyasi yaşamına liderliği bıraktığı gün veda etti. 

GÜLEÇ VE SEVECEN

İnönü, siyasal yaşamımızın belki de en ilginç aktörlerinin başında yer alabilir. İstemeyerek girdiği politikada, üzerine yüklenen görevi severek yapmaya çalışmıştı. Günümüzde ise hâlâ anlatılan esprili anılarıyla hafızalarda… İnönü, iktidardayken kendi isteğiyle liderliği bırakarak tarihe geçmiş, siyasette yenilenmenin önemli olduğu göstermiş demokrat bir liderdir. Güleç ve sevecen ruh hali, kibirsiz centilmen kişiliğiyle bu dünyadan bir Erdal İnönü geçti. Saygıyla...

Halil SARIGÖZ

Tarihçi

Yazarın Son Yazıları

Kente değer katan yönetim anlayışı - Melih Yıldız

Yaz aylarının gelmesiyle birlikte, kültür sanat etkinliklerinin afişlerini her yerde görmeye başladık; festivallerin, konserlerin, kitap fuarlarının, dinletilerin...

Devamını Oku
27.06.2026
Futbol baştan kokar - Meriç Erdağlı

2026 FIFA Dünya Kupası’ndan hezimetle ayrılan Türk milli futbol takımı, vatandaşların beklentilerini yerine getiremedi.

Devamını Oku
26.06.2026
Muhalefetin kanun yoluyla yeniden tanzimi - Su Erbaş

Çağdaş otoriterleşmenin ayırt edici özelliği, açık baskı yerine kurumların hukuk diliyle araçsallaştırılmasıdır

Devamını Oku
26.06.2026
Kamu hukukunun lağv edilmesi - Doğan Erkan

Ana muhalefet partisinin olağan genel kurul organında seçilen meşru yönetim ve merkez organlarının, Türkiye siyasal partiler tarihinde eşi görülmemiş bir biçimde asliye mahkemesinin istinaf hâkimleri eliyle mutlak butlan ve tedbir uygulamasıyla görevlerinden el çektirildiği, bu Kafkaesk “yargısal” kararın siyasallaşmış kolluk marifetiyle uygulandığı bir evreyi şaşırarak gözlemliyoruz.

Devamını Oku
25.06.2026
Dünya Denizciler Günü - Hakan Ercan

Uygarlık tarihi büyük ölçüde nehirlerin ve denizlerin tarihi olarak da değerlendirilebilir.

Devamını Oku
25.06.2026
Türkiye’nin engebeli yolu - Erol Ertuğrul

DEM Parti yöneticileri sözde barış süreci ile ilgili, terör örgütü üyelerinin bağışlanmaları amacıyla bir yasa çıkmasını bekliyorlar.

Devamını Oku
24.06.2026
Kimlik siyaseti mi, Cumhuriyet yurttaşlığı mı? - Utku Yapıcı

Son yıllarda popüler kimlik tasarımlarından bir haline gelen yeni Osmanlıcılık, Atatürk’ün Türk milleti tasavvuru ile aynı kategoride bir yaklaşım değil.

Devamını Oku
24.06.2026
Sekteye uğramış diyalog - Tolga Akçura

Basit görünen bir soruyla başlayalım...

Devamını Oku
24.06.2026
İran savaşı ve siyasi amaç - Nejat Eslen

En yalın tanımı ile savaş, siyasi amacı gerçekleştirmek için düşmanın savaşa devam etme iradesini kırmak, kendi irademizi kabul ettirmek amacı ile yapılan şiddet kullanma eylemidir.

Devamını Oku
23.06.2026
İktidar mutfaktaki yangını söndüremiyor - Süleyman Girgin

2018 yılında Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın, “24'ünde siz bu kardeşinize yetkiyi verin, ondan sonra bu faizle, şununla bununla nasıl uğraşılır göreceksiniz” sözleriyle başladı her şey.

Devamını Oku
23.06.2026
Devrim bildirgesi ve yinelenen tarih! - İhsan Tayhani

Batılı siyaset bilimciler, Gazi Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkışından 33 gün sonra, 22 Haziran 1919’da yayımlanan “Amasya Tamimi”ni, doğru bir yaklaşımla “devrim bildirgesi” olarak değerlendirirler.

Devamını Oku
22.06.2026
Bir siyasetçinin hazin tükenişi - Ziya Yergök

Mutlak butlan kararı ile CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’ndan söz ediyorum.

Devamını Oku
22.06.2026
Hukukun bulanık aynası - Abdullah Dörtlemez

Hukukun bulanık aynası - Abdullah Dörtlemez

Devamını Oku
20.06.2026
O film gerçek olsa… - Özgün Utku

Yıllarca gece gündüz emek verdiğimiz, yanında durduğumuz Kemal Kılıçdaroğlu, kurultayda sırtından bıçaklandığı söylemiyle hepimizi şoke eden bir yola girdi.

Devamını Oku
20.06.2026
Ayrılmak mı, mücadele etmek mi? - Hüseyin Özkahraman

Siyaset tarihi yalnızca iktidar mücadelelerinin değil, aynı zamanda sabrın, örgütlü direncin ve büyük yapıların kendi içlerindeki hesaplaşmalarının da tarihidir.

Devamını Oku
20.06.2026
Siyasetin toplumdan kopuşu - Aykurt Nuhoğlu

AKP iktidarının karşısındaki en büyük siyasal güç olan CHP, aynı zamanda tarihinin en ağır bunalımlarından birini yaşıyor.

Devamını Oku
19.06.2026
CHP’yi ıslah etmek! - Ekrem Demiröz

Türkiye’nin son bir yılını siyaseten tanımlamak isterseniz, CHP’ye yapılan saldırılardan, tutuklanan belediye başkanlarından ve mutlak butlandan söz etmek zorundasınız.

Devamını Oku
18.06.2026
‘Kim etti sana bu kârı teklif?’ - Hamdi Yaver Aktan

Kimi kitabı hemen okurum, kimini de bir kenara ayırırım; okunma sırasının gelmesini beklerim.

Devamını Oku
17.06.2026
Mayın tarlasındaki CHP - Metin Devrim

Shakespeare’in Julius Caesar eserindeki o eski replik, “Sen de mi Brütüs? Öyleyse yıkıl Sezar!”, ihaneti, bir hançer darbesinden çıkarıp, Batı’nın politik bilinçaltına kazıyan kozmik bir çöküş anıdır...

Devamını Oku
17.06.2026
Cumhuriyet bilinci ve yurttaşlık - ABDULLAH YÜKSEL

Bir süredir Türkiye’de hemen her tartışmanın sonunda aynı cümle kuruluyor: “Devletin bir bildiği vardır” Bu söz artık yalnızca bir değerlendirme değil, bir yönetim anlayışının özeti haline geldi.

Devamını Oku
16.06.2026
Tahkikat Komisyonu’ndan Kılıçdaroğlu MYK’sine - Mehmet Tomanbay

1982 Anayasası dört yüksek mahkeme tanımlamış ve yetkilendirmiştir.

Devamını Oku
16.06.2026
Ahlakını yitiren hukuk - Başar Yaltı

Etik felsefede bir davranışın doğru ya da yanlış olduğunu açıklayan üç temel yaklaşım öne çıkar.

Devamını Oku
15.06.2026
Kemalizm ve ‘nefret’ ekerler - Çiğdem Bayraktar Ör

Terme Belediyesi AKP Meclis Üyesi Rümeysa Eker’in Kemalistler hakkındaki korkunç mesajı hak ettiği cezai yaptırımı görmedi.

Devamını Oku
13.06.2026
Adalet yürüyüşünden ‘Yeni Osmanlı’ yürüyüşüne... - Barış Övgün

“Yargı bağımsız değil, siyasallaştı” diye yol yürüyen CHP içinde bir grup, bugün “Yeni Osmanlıcılık” yürüyüşüne çıktıklarını ilan ediyorlar.

Devamını Oku
12.06.2026
Demokrasi duvarı - Engin Ünsal

Demokrasinin en güzel tanımı, “halkın halk tarafından halk için yönetilmesi” olarak yapılmıştır.

Devamını Oku
12.06.2026
Mutlak butlanın şifresi - Mahmut Aslan

Türkiye’de yapılacak NATO zirvesi öncesinde, bu salı yapılan grup toplantısı bir partinin değil, bir operasyonun fotoğrafını verdi.

Devamını Oku
11.06.2026
Korku kültürü gölgesinde akreditasyon - Ali Ekber Şahin

Öğretmenlik programlarının akreditasyonu Yükseköğretim Kalite Kurulu (YÖKAK) tarafından yetkilendirilen Öğretmenlik Eğitim Programları Değerlendirme ve Akreditasyon Derneği (EPDAD) tarafından düzenlenmektedir.

Devamını Oku
10.06.2026
Politikada dengeyi kurmak - Cengiz Kuday

Türkiye siyaseti uzun yıllardır sertti.

Devamını Oku
10.06.2026
‘Mutlak’a hemen kurultay! - Mustafa Gazalcı

Birçok kişinin belirttiği gibi CHP’nin başına gelen “mutlak butlan” yalnız parti içi bir mesele değil, aynı zamanda bir hukuk, demokrasi, ülke sorunudur.

Devamını Oku
09.06.2026
Bilime adanmış bir yaşam: Erdal İnönü - Gülsün Bilgehan

Erdal İnönü, Mevhibe Hanım’la İsmet Paşa’nın üçüncü oğlu olarak Ankara Pembe Köşk’te doğdu.

Devamını Oku
09.06.2026
Artık YSK var mı? - Ziya Yergök

Gerçek anlamda, “demokratik hukuk devleti”nden söz edilebilmesi için her şeyden önce birtakım kurumların ve işleyen kuralların olması gerekir.

Devamını Oku
08.06.2026
Hak mı, lütuf mu: Nafaka - Gamze Burcu Gül

Anayasa Mahkemesi’nin yoksulluk nafakasına ilişkin düzenlemeyi iptal etmesiyle birlikte nafaka tartışmaları yeniden gündeme geldi.

Devamını Oku
06.06.2026
Tarihin doğru tarafında duranlar - Halil Sarıgöz

Cumhuriyet Halk Partisi’nin tarihi, yalnızca bir siyasi partinin tarihi değildir.

Devamını Oku
05.06.2026
İtirazın tarihi ve direniş - Ali Ekber Ataş

Tarihten iki olay: İlki, bundan tam 54 yıl, 5 ay, 9 gün önce, tarihler 15 Aralık 1971’i gösterirken Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde ülkesine dayatılan karar metnini yırtan Pakistan Dışişleri Bakanı Zülfikar Ali Butto’nun itirazıdır.

Devamını Oku
04.06.2026
Milletin umuduna oynanan oyun - Süleyman Çelebi

Bazen ihanet dışarıdan gelmez.

Devamını Oku
04.06.2026
Siyaset kurumu hukuku boğuyor - Erol Türk

Bugün ülkemizde anayasayı ve yasaları tanımayan, uygulamayan Saray rejimi, yargıya verdiği talimatla istediği kararları alıyor.

Devamını Oku
03.06.2026
'Demir ökçe' bir günde inmedi! - Okan Toygar

Jack London’ın “Demir Ökçe”si, oligarşik düzeni çok erken tarihte sezmiş romanlardan biridir.

Devamını Oku
03.06.2026
Siyasetçinin tarihsel sorumluluğu - Avni Kurtuldu

Tarih, siyasetçileri yalnızca söyledikleri sözlerle değil, kritik dönemeçlerde takındıkları tavır ve aldıkları konumlarla yazar.

Devamını Oku
02.06.2026
Mutlak butlan ve TBB illüzyonu - Cem Alptekin

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesi’nin ağır yetki gaspı içeren 21 Mayıs 2026 tarihli tedbirli “ mutlak butlan” (kesin hükümsüzlük) kararı, Türkiye’de hukukun siyasetle kurduğu ilişkinin geldiği tehlikeli aşamayı gözler önüne seren yapısal bir deprem niteliğindedir.

Devamını Oku
02.06.2026
CHP’nin durumu ve iktidar - Prof. Dr. Hakkı Keskin

Kemal Kılıçdaroğlu ile Berlin’de CHP heyetiyle Sol Parti’yi ziyaretlerinde tanışmıştık. Arka arkaya üç seçim kaybedince kendisine Almanya Parlamentosu milletvekili olarak “Demokratik ülkelerde kuraldır: Bir parti başkanı bir iki seçim kaybedince istifa eder.

Devamını Oku
01.06.2026