Başkanlık Sistemini Tartışalım Ama...

24 Mayıs 2012 Perşembe
\n

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan gazetecilerle yaptığı konuşmada, bir kez daha başkanlık sistemine değinmiş ve konunun tartışılması gerektiğini söylemiş.

\n

Daha önce de bu sütunda belirtildi. Başkanlık sistemi tartışmalarını başlatan ilk kişi ne Tayyip Erdoğandır ne de AKP İstanbul Milletvekili Prof. Dr. Burhan Kuzu.

\n

Konu bundan çok önce, Turgut Özal, ondan da evvel, Süleyman Demirel tarafından zaten gündeme getirilmiş ve tartışılmıştır.

\n

Bir kez daha tartışılmasıyla kıyamet de kopmaz.

\n

Ama yalan yanlış değil, doğru olarak.

\n

Nitekim, Başbakan başkanlık sistemi de olur, yarı başkanlık daderken konuyu yanlış bir mecraya çekiyor.

\n

ABDde uygulanmakta olan başkanlık sistemi belirli dengelere dayanır. Yarı başkanlık denen, kimilerinin daha doğru olarakBaşkancıdiye adlandırılan sistem ise güçler arasındaki dengeyi baştaki kişi lehine bozan ve ibreyi otoriter rejimlere doğru eğen bir uygulamadır. Bu durumda yarı başkanlık sisteminin parlamenter demokrasi ile Başkancı rejim arasında bir ara yol olmayıp, uygulamada olumsuz sonuçlar vermiş olan tehlikeli melez bir rejim olduğunu bilmek gerek.

\n

***

\n

ABDde yürürlükte olan sistemin, Birleşik Devletlerin tarihi ve sosyal gerçeklerinden kaynaklandığını da görmezden gelemeyiz.

\n

Zaten ülkemizde, nedense güç anlaşılan husus, her şeyi bir dokunuşta düzeltecek sihirli anayasalar ve sistemlerin bulunmadığıdır.

\n

Türkiyedeki anayasa fetişizmi, Cumhuriyete veya çok partili rejime özgü değil, kaynakları Osmanlıya, 1876ya kadar uzanıyor.

\n

Jön Türkler anayasanın yürürlüğe girmesiyle her şeyin birden düzeleceğini sanıyorlardı. İttihatçılar ise, Abdülhamit dönemi Osmanlısının bütün eksikliklerinin aksaklıklarının nedeni olarak anayasanın askıya alınmış olmasını görüyor, onun yeniden yürürlüğe konması halinde her şeyin düzeleceğini sanıyorlardı.

\n

Öyle olmadığını herkes yaşayarak gördü.

\n

Her rejim uygulandığı ülkenin şeklini alıyor.

\n

Türkiyede bugün yürürlükte olan parlamenter olduğunu söylediğimiz sistemi aslında ‘başbakancı’ sistem olarak nitelemek çok daha doğru olur.

\n

İktidar partisi Genel Başkanının fiilen sahip olduğu yetkilere ABD Başkanı bile sahip değildir. Salt Tayyip Beye özgü bir konum değil bu, Turgut Bey için de, Süleyman Bey için de aynı durum söz konusuydu.

\n

***

\n

Sistemler, anayasalar, uygulandıkları ülkelerin sosyo-ekonomik yapıları demokrasi kültürleriyle hemhal olup, oraya özgü özellikler kazanarak, biçimleniyorlar.

\n

Nitekim Türkiyede yürürlükte olan anayasa ve yasaları alıp, sosyo-ekonomik koşulları farklı ülkelerde uygulayın, çok değişik sonuçlar elde edersiniz.

\n

Başkanlık sistemleri için de durum aynıdır.

\n

De Gaullein kalıbına uygun biçildiği, haklı olarak ileri sürülen Fransız Beşinci Cumhuriyetinin 1958 tarihli Anayasasının 16. maddesinde Cumhurbaşkanına tanınan yetkilere çağdaş dünyada ancak diktatörlüklerde rastlanır. Ama ünlü 16. maddeye karşın, 1958 Fransız Anayasası diktaya yol açmadı. Ve ne kuş ne deve sistem, uygulama içinde, Fransız demokratik gelenekleriyle hemhal olarak yürüdü.

\n

Fransada monarşiye doğru eğilim olmaması, Türkiyede de başkanlık sistemininSultanlıkdemek olmayacağı anlamına gelir mi?

\n

Bu sorunun yanıtını başkanlık sisteminin kurumlarında aramak yerine, Fransanın ve Türkiyenin sosyo-ekonomik yapılarıyla demokratik kültürlerinin farklılıklarında aramak daha doğru olur.

\n

Orhan Bursalının önceki günkü yazısında belirtildiği gibi, zaten sistemin kabul şansı da oldukça zayıf. Ama Tayyip Bey koşulları yine de zorlamaya çalışıyor.

\n\n

Yazarın Son Yazıları

Devlet koruması 16 Ekim 2020
Düzenin özü 9 Ekim 2020
Tarikat - Diyanet 18 Eylül 2020
Yine idam 8 Eylül 2020