Başkan başkenti ‘geri almış’
Ergin Yıldızoğlu
Son Köşe Yazıları

Başkan başkenti ‘geri almış’

14.08.2025 04:00
Güncellenme:
Takip Et:

ABD ekonomisinde, stagflasyon, “konut krizi” kaygıları artarken Trump, Ulusal Muhafızları, Washington DC sokaklarında konuşlandırdı; yaptığı açıklamada “Bu kurtuluş günüdür. Başkentimizi geri aldık” diyordu. DC halkı aynı fikirde değil sokaklar protestolarla kaynamaya başladı.

TARİH TEKRAR EDER Mİ?

Kimi ekonomik yorumcular, ABD ekonomisinde gelişmekte olan eğilimi, “durgunluk içinde enflasyon” olarak tanımlıyorlar. Tarife savaşları, yatırımların siyasi sadakate göre yönlendirilmesi ve piyasanın sürekli olarak başkanlık ofisinden gelen kararlara göre şekillenmesi hem güveni hem de öngörülebilirliği aşındırıyor. Konut piyasası daralıyor, yeni iş ilanları azalıyor, imalat sektörü nisandan bu yana daralma eğilimi sergiliyor. Financial Times’tan Chris Giles, “İyimser olmak akıllıca değil” diyordu. Bunlar yetmezmiş gibi Trump, Epstein skandalının etkilerinden kurtulamıyor. Taraftarlarına verdiği “şeffaflık” sözünü yerine getiremiyor. Etrafındaki, liyakatsiz “evet efendimciler” olayı örtbas etmeye çalışırken yüzlerine gözlerine bulaştırıyor. Biri, “İşe palyaçoları alırsan elinde bir sirk kalır” diyordu.

Bu “sirkin” ekonomideki etkileri, Trump’ın iş dünyasıyla kurduğu, düpedüz “haraç alma” ilişkilerinde de görülüyor. Örneğin, Intel CEO’su, 40 yıllık ABD vatandaşı, Lip-Bu Tan, “Çin ile fazla yakın” olduğu iddiasıyla Trump tarafından istifaya çağrıldıktan sonra, koltuğunu koruyabilmek için Beyaz Saray’a gidip başkanla yüz yüze görüşmek zorunda kaldı. Nvidia ve AMD, Çin’e satacakları belirli yapay zekâ çiplerinden elde edecekleri gelirin yüzde 15’ini doğrudan ABD hükümetine aktarmayı kabul ederek ihracat kısıtlamalarından kurtuldu. Apple CEO’su Tim Cook, 100 milyar dolarlık ABD yatırımı sözü ve başkana 24 ayar altın bir armağan sunarak yarı iletken vergilerinden muaf oldu. U.S. Steel’in devralma sürecinde ise hükümete “altın hisse” verilmesi şartı getirildi.

Bütün bu örnekler, büyük şirketlerin artık sadece pazar payıyla, teknolojiyle değil, başkanlık makamıyla yakınlık kurarak ayakta kalabildiğini gösteriyor. Yakında şirketler, Nazi ekonomisini anımsatır biçimde, “başkanla ilişkileri yürütme bölümleri” kurmaya başlarlarsa şaşırmayalım.

‘SÜREÇ OLARAK FAŞİZM’ HIZLANIYOR

Ekonomideki bu “başkanlık patronajı”, haraç alma pratiği, güvenlik alanında da tekrarlanıyor. Geçtiğimiz haziranda Los Angeles sokaklarını Ulusal Muhafızlarla “işgal” eden Trump yönetimi, bu kez başkenti, Washington DC polis teşkilatını, ABD tarihinde ilk kez doğrudan başkanın kontrolü altına aldı, Ulusal Muhafızları sokağa indirdi, gerekirse ordunun da devreye gireceğini açıkladı. Trump, artan suç oranlarıyla mücadeleden söz ediyor ama DC’de suç oranı son otuz yılın en düşük düzeyinde ve düşme eğilimini koruyor. İstatistikler, Trump’ın esas amacının suçla mücadele değil, “başkana bağlı, federal (merkezi) güvenlik güçlerini yerel güçleri kenara iterek, devreye sokmayı olağanlaştırmak” olduğunu gösteriyor. Washington Post, Pentagon’un bir “Sivil Huzursuzluklara Hızlı Müdahale Gücü” kurmakta olduğunu aktarıyor.

Bu adımlar, muhafazakâr çevrelerin yıllardır hazırladığı faşist “Project 2025” hedefleriyle birebir örtüşüyor: Federal kurumların bağımsızlığını kaldırmak, olumsuz ekonomik verileri yayımlayan görevlileri işten atmak, yargıyı, bürokrasiyi siyasallaştırmak, yerel yönetimleri etkisizleştirmek... Bu süreçte, ekonomik ya da toplumsal her “kriz”, bu hedefler için bir “meşruiyet kaynağı” haline getiriliyor. Ekonomik dalgalanmaları bahane ederek güvenlik aygıtını güçlendirmek, yerel özerklikleri zayıflatmak, kuralları kişiye göre esnetmek, demokratik standartları hızla aşındırıyor, “süreç olarak faşizmi” hızlandırıyor, geri dönmek giderek zorlaşıyor, geri dönüş için alınması gereken riskler, seçim kazanma olasılığının ötesinde, giderek daha da ağırlaşıyor.

Washington’da şekillenen bu yeni yönetim biçimi, geçici krizlerin değil, krizlerin sürekli kılınmasının siyaseti nasıl dönüştürebileceğini gösteriyor. Ekonomi kötüleştikçe otoriterlik artıyor, otoriterlik arttıkça ekonomiyi düzeltecek mekanizmalar yok oluyor. Bu kısır döngü, sadece Amerika’yı değil, hepimizi daha istikrarsız bir geleceğe doğru itiyor.

Yazarın Son Yazıları

7 Ekim’den üç yıl sonra

Üç yıl önce Ortadoğu jeopolitiği iskambil kâğıdından yapılmış bir kale gibiydi; taşıyıcı kolonları İsrail-Filistin, İsrail-İran ve Sünni-Şii arasından geçen fay hatları üzerinde duruyordu.

Devamını Oku
08.10.2026
Yapay zekâ üzerine son kez (şimdilik)

Son üç tanesi art arda olmak üzerine, YZ teknolojisinin getirdiği finansal riskleri, insanlığın bekasına ilişkin kaygıları tartışan yorumlar yazdım.

Devamını Oku
05.10.2026
Yapay zekâ çağında düşünmenin sınıf siyaseti

Modern kapitalizmde üniversite eğitimi, daha yüksek beceri, daha iyi iş ve daha yüksek gelir anlamına geliyordu.

Devamını Oku
01.10.2026
YZ ve ilginç bir darbımesel

Mayıs-temmuz döneminde OpenAI’da üç gizli yapay zekâ kolektifi (aralarında konuşan, plan yapan, kendilerini “sürü” olarak tanımlayan ajanlar) doğmuş, bunlar denetimden kaçmışlar ve başka şirketlere sonunda da OpenAI’e saldırmışlar.

Devamını Oku
28.09.2026
Dünyanın sonuna dair...

Son aylarda, yapay zekâ ajanlarının, önce birbirlerini bulup sonra örgütlenerek test alanının dışına kaçabilmesi adeta bir panik yarattı.

Devamını Oku
24.09.2026
Doğu Almanya yalnızca Stasi’den ibaret değildi

Saksonya-Anhalt seçimlerinde AfD’nin başarısı sonrasında, Doğu Almanların siyasal geleceği üzerine tartışmalar yoğunlaşarak sürüyor.

Devamını Oku
21.09.2026
25 yıl sonra 9/11- (II)

Son 25 yılda dünyanın hiçbir bölgesi Ortadoğu kadar köklü ve kanlı bir dönüşüm yaşamadı.

Devamını Oku
17.09.2026
25 yıl sonra 9/11-(I)

11 Eylül 2001 sabahı 3 bin+ insanın hayatını kaybettiği korkunç bir terör saldırısı tarihte yeni bir sayfa açtı.

Devamını Oku
14.09.2026
AfD’nin ‘zaferinin’ jeopolitiği

Yarın 11 Eylül’ün 25. yıldönümü (pazartesi günü yazacağım), AfD’nin, Saksonya-Anhalt seçimlerindeki zaferi, 11 Eylül kadar olmasa bile, Almanya’nın iç siyasetinin ötesinde, Avrupa Birliği’nin geleceği açısından tarihte yeni bir sayfa açmış olabilir.

Devamını Oku
10.09.2026
Ufukta bir borç krizi mi var?

Dünya tahvil piyasalarında yaşanan sarsıntılar, “Ufukta bir borç krizi mi var” sorusunu gündeme getirdi.

Devamını Oku
07.09.2026
Nepal çok uzak ama

26 Ağustos sabahı Nepal’de hızla eriyen bir buzulun kırılması büyük bir sel felaketine yol açtı: 930’dan fazla insan öldü, yaklaşık 4 bin kişi kayboldu.

Devamını Oku
03.09.2026
Avrupa: Liberalizmden sonra

Daron Acemoğlu liberalizmin ve demokrasinin krizini tartışıyor, liberal demokrasiyi kurtarmanın yollarını arıyor, YZ alanında teknolojik iyimserliğe de katılmıyordu.

Devamını Oku
31.08.2026
The Economist’in derdi ne?

The Economist’in Daron Acemoğlu’nu hedef alan saldırısı gerçekten çirkindi.

Devamını Oku
27.08.2026
‘Sizi paramparça ederiz!’

“Sizi paramparça ederiz” (Jerusalem Post 28/08).

Devamını Oku
24.08.2026
‘25 yıl’ ve ‘odanın ortasındaki fil’

Geçen hafta AKP iktidarının 25 yılında yaşanan, ekonomik gelişmelere, AKP’nin siyasi pratiğine ilişkin çok aydınlatıcı değerlendirmeler yayımlandı.

Devamını Oku
20.08.2026
Tarihin yeni öznesi mi, yoksa tarihin gerçekten sonu mu?

Uygarlık yapay zekânın gelişme hızına ayak uyduramıyor.

Devamını Oku
17.08.2026
Ya sosyalizm ya yıkım

Bir yanda kontrolden kaçmış bir iklim krizi, öbür yanda “kafeslerinden kaçan” YZ ajanları.

Devamını Oku
13.08.2026
Karşı hegemonya dalgası-antikomünist histeri

ABD’de kasım seçimleri yaklaşırken siyasetin dili de sertleşiyor.

Devamını Oku
10.08.2026
Karışık işler içinde

“Barış ve demokratik toplum süreci”, “Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesi” başlıklı içeriği belirsiz bir belge üzerinden ilerleyecek.

Devamını Oku
06.08.2026
Savaşın coğrafyası genişliyor mu?

İran savaşı, Körfez ülkelerini, Irak’ı, Lübnan ve Ürdün’ü etkiliyor.

Devamını Oku
03.08.2026
Sokağın enerjisini unutma

Kapitalist demokrasilerinde, sokağın enerjisi parlamentoda temsil edilir. Ya “süreç olarak faşizm” içinde ilerleyen rejimlerin altına?

Devamını Oku
30.07.2026
Dışarıda gerileme içeride paranoya

New York’ta demokratik belediye seçimlerini sosyal demokrat Mamdani’nin, sosyalist adayların ön seçim zaferlerinin ardından, Trump rejimi “komünizmle mücadele” bayrağı açtı.

Devamını Oku
27.07.2026
Hegemonya Hürmüz’de batarken

Hazirandaki mutabakatla kısa süreliğine duran savaş dört hafta geçmeden yeniden başladı, çatışmaların şiddeti artıyor, alanı Babülmendep Boğazı’na doğru genişliyor, Pentagon’un parası, füze stokları hızla tükeniyor, süreç bir işgal girişimi felaketine doğru tırmanıyor.

Devamını Oku
23.07.2026
Bir ‘kurucu olay’ üzerine notlar

Tartışmalar çoğu kez 15 Temmuz gecesinde yaşananlara, aktörlerin polisiye dökümüne, gerçekti-kurguydu ikilemine sıkışıyor.

Devamını Oku
20.07.2026
Ufukta savaş tehlikesi mi var?

“Süreç olarak faşizm” içinde bir aşamada rejim iki yaşamsal sorunla karşılaşır...

Devamını Oku
16.07.2026
Zirveden geriye kalanlar

NATO’nun Ankara zirvesi geldi, yüzlerce tutuklunun üzerinden geçerek gitti.

Devamını Oku
13.07.2026
Kendi seyrini izleyen şeyler

NATO toplantısı gerekçesiyle hak ve özgürlükler üzerinde devlet baskısı arttı.

Devamını Oku
09.07.2026
‘Hava kurşun gibi ağır’

İBB davaları sürüyor, İmamoğlu 9 Temmuz’da ne olacak, operasyon mu var diye soruyor.

Devamını Oku
06.07.2026
250 yaşında, hasta adam

Amerika’da başkanlar görevi devralırken hemen her zaman John Winthrop’un ünlü, “Yeni Kudüs”, “istisna ülke”, “aşikâr yazgı” (manifest destiny) vaazını (1630) anarlar.

Devamını Oku
02.07.2026
NATO zirvesi-genel çerçeve denemesi

NATO Ankara Zirvesi, ittifakın stratejik yöneliminde yapısal bir değişimi yansıtıyor.

Devamını Oku
29.06.2026
Caligula, Trump, Musk üzerine spekülatif düşünceler

Amerikan toplumunda Roma İmparatorluğu’nun çürüme, çöküş aşamasını anımsatan bir dönüşüm yaşanıyor.

Devamını Oku
25.06.2026
Versay’dan sonra yeni jeopolitik

7 Haziran 2026’da Versay Sarayı’nda ve Tahran’da eşzamanlı imzalanan 14 maddelik İslamabad Mutabakatı, İran-ABD savaşını resmen durdurdu

Devamını Oku
22.06.2026
Apartheid şimdi küresel

Sonuçta yeni Apartheid, duvarlarla değil, yaşamın dolaşımını düzenleyen görünmez mekanizmalarla kuruluyor. Bir tarafta sermaye, veri, mineraller ve su için sınırsız hareket; diğer tarafta insan için sınırlı hareket, sınırlı hak, sınırlı nefes. Küresel düzenin hakikati şu: Artık-değer çevrede üretiliyor, fakat yaşamın güvenliği merkezde korunuyor. Bu yüzden Apartheid artık küresel; sermayenin düzeni ise hem ekonomik hem biyopolitik hem de biyo-ırkçı.

Devamını Oku
18.06.2026
Buradan nereye?

Tren bu istasyona, Gezi Parkı, gar katliamı, “darbe”, mühürsüz oy pusulaları, İstanbul Belediye seçimleri hezimeti, tutuklamalar, gizli tanıklar, uydurma kanıtlar, büyük kitlesel mitinglerin yarattığı korku duraklarından geçerek geldi.

Devamını Oku
15.06.2026
Yaklaşan fırtınaya hazır mıyız?

Türkiye’de ağaçlar kesilmeye, ormanlar yakılmaya, su havzaları kurutulmaya gıda krizi derinleşmeye devam ediyor; toplumsal dokusunun örüntüsü çözülüyor. Bir yanda iklim sistemi çökerken öte yanda uluslararası düzen sarsılıyor. İki kriz aynı anda, aynı hızda derinleşiyor. Önümüzdeki 2-3 yol çok ama çok kritik! Bu gidiş içinde iyimser olmak olanaksız. Ülke adeta intihar ediyor!

Devamını Oku
11.06.2026
Süper El Nino’ya hazır mıyız?

İklim krizini hâlâ “gelecek kuşakların sorunu” sananları acı bir sürpriz bekliyor.

Devamını Oku
08.06.2026
Biraz da komplo teorisi

Çok garip zamanlarda yaşıyoruz.

Devamını Oku
04.06.2026
‘Was will Kılıçdaroğlu?’

Sevgili Prenses Marie, O kasvetli Viyana akşamındaki sohbetimizin verdiği cesaretle, bu kez İstanbul’un yapışkan (bu zamanlarda küresel ısınma diye bir şey var) bir gecesinde başka türlü uyuyamayacağımı anlayınca kalkıp bir süredir aklımı kurcalayan bir soruyu sizinle, bu kez bir meslektaşınız olarak paylaşmak istedim.

Devamını Oku
01.06.2026
‘Alea iacta est’

Sezar, Roma’ya doğru yürürken ordusunu Rubicon nehrinden geçirince “Alea iacta est” (Zar atıldı) demiş...

Devamını Oku
28.05.2026
Mutlak butlandan sonra

“O kadar da olmaz!” derken karar çıktı.

Devamını Oku
25.05.2026