Avrupa'da 'vicdani ret' ve jeopolitik

28 Kasım 2011 Pazartesi

Vicdani retöncelikli olarakzorunlu askerliğingeçerli olduğu ülkeleri ilgilendiren bir tartışma. AB genelinde nerdeyse artık tarihe karışan zorunlu askerlik, vicdani retmeselesini de büyük ölçüde bu ülkelerde geri plana itiyor. Avrupada vicdani retderken.. kısa da olsa bu nedenle, zorunlu askerliğin kaldırılışsürecine göz atmamız gerekiyor.

Berlin duvarının yıkılmasının ardından zorunlu askerliğin” ‘Eski Kıtada son on, on beş yılda aşamalı olarak tasfiye edildiğini görüyoruz.

ABnin koruyucu şemsiyesi altındaki ülkelerSovyet tehdidinin kalkmasıyla, giderek gönüllü/profesyonel ordularakayıyorlar. Bu ülkelerin ezici çoğunluğu toprak bütünlüklerine yönelikbiraskeri tehditalgısı yaşamıyor. Soğuk Savaş ertesi operasyonlar NATO kapsamında ve barış misyonlarışeklinde gerçekleşiyor. Bu yeni operasyonlara katılacak askerlerin niteliği, yeni misyon tipleriile değişime uğruyor. Askerlerde daha çok yabancı dil bilgisi, enformasyon teknolojisine hâkim olmak gibi özellikler aranıyor. Bu değişim, 27 AB ülkesinden 22sinin zorunlu askerliğikaldırmasına yol açıyor.

Önemli olan uygulama

Beş AB ülkesinin (Finlandiya, Estonya, Danimarka, Yunanistan, Güney Kıbrıs) yanı sıra Batı Avrupada bundan böyle artık yalnız Norveçte zorunlu askerlikvar. Yani sadece Türkiyedentehdit algısı yaşayan Yunanistan, Güney Kıbrıs dışında; Rusyadan hâlâ topraklarına tehdit gelebileceğini düşünen İskandinav ülkeleri zorunlu askerlikteısrar ediyor...

Coğrafya ve jeopolitik, son kertede ülkelerin zorunlu/profesyonel askerlikseçimlerini tayin eden ana faktör oluyor.

Zorunlu askerliğin geçerli olduğu Avrupa ülkelerinde de vicdani redde geçiş koşullarını, keza gene büyük oranda jeopolitik şartlıyor. Bu bağlamda vicdani reddison kabul eden AB ülkesinin Yunanistan olması mesela anlamlı. Aynı jeopolitik nedenlerle uygulama gene ülkeden ülkeye büyük farklılıklar gösteriyor. Bu itibarla tartışma Avrupada haliyle artık vicdani ret olsun mu, olmasın mıüzerinde değil. Nasıl olmalı, geliştirilmeliüzerinde...

Yasa kısıtlayıcı mı, esnek mi?

Vicdani retgerekçesiyle zorunlu askeri hizmetealternatif seçilebilecek kamu yararına sivil hizmetler-örneğin!- fiili bir cezaymış gibi askerlik sürelerinden çok uzun tutulabiliyor. Askerlik yapmayana böylelikle yaptırım uygulanıyor. Yunanistanın vicdani retuygulaması örneğin böyle. Vicdani retçiolabilmeniz için sırat köprüsünden geçercesine anadan doğma bir barışçı aktivist olduğunuzun ispatı gerekebiliyor... Bunlar, -jeopolitik/kültürel şart dayatmalarıyla- bir ülkenin vicdani retkavramını ne oranlarda benimsediğine, kanunlara bunu ne şekilde aksettirdiğine bağlı. Vicdani reddiprensipte kabul etmekle yaşama geçirme biçimleri, şartları arasında özetle dağlar kadar fark var. Kısıtlayıcı yasalarla vicdani retuygulamasıyla; esnek ve toleranslı yasal uygulamalararasında belirleyici farklar var. Vicdani reddi, soyut bir insan hakları meselesi olarak ele almak artık yeterli değil. Vicdani ret; spesifik ülkelerin spesifik yasalarında nasıl uygulanıyor”, bunu tartışmamız lazım.


Yazarın Son Yazıları Tüm Yazıları

Koronayla dans 18 Haziran 2020