Hangi sohbete dalsak konu eni sonu, nasıl bir dünyaya doğru gittiğimizin belirsizlik ve kaygılarla iç içe geçmiş sorusuna geliyor. Derinleşen kriz başlıkları küresel sistemin tıkanmışlığının, uluslararası hukukun, örgütlerin etki/söz alanlarının yıpratıldığının göstergesi. 2. Dünya Savaşı sonrasının “demokratik değerler üzerinden yükselen Batı ittifakı” söylemleri vahşi kapitalist düzenin yarattığı yıkım ve adaletsizlikle birlikte yara bere içinde.
Geçen hafta epey ses getiren Münih Güvenlik Konferansı bu çerçevede biraz da bilinenin ilanıydı. Konferans öncesi yayımlanan raporda “Dünya, yıkıcı bir siyaset dönemine girdi” vurgusu geleneksel Transatlantik ittifakta yaşanan çatırdamanın nasıl bir sürece evrileceği konusundaki senaryolar için bolca malzeme verdi. Geçen yıl ABD Başkan Yardımcısı Vance’in sert çıkışlarının hedefi olan Avrupa cephesinin bu yıl Washington’a misilleme söylemleri gündeme yansıdı. ABD’nin tepkilerine karşın Avrupa’nın, Washington’ın etkisini yitirmeye başladığı görüşleriyle Çin ve Hindistan’la ilişkileri yakın tutma arayışını da bu çerçevede yorumlamak mümkün.
Görüntü bir anlamda ABD-Avrupa ittifakında “Birimiz hepimiz, hepimiz birimiz için” tarzı bir müttefikliğin sorgulandığı, bunun yerine “Ne senle ne sensiz” tarzı bir yaklaşımın oluştuğu yönünde. Bunun merkezinde ise bugüne kadar ABD savunma şemsiyesinin Trumpizmle birlikte artık şartlı açılması da var. AB’nin lokomotif ülkelerinden Almanya’nın başbakanı Merz’in Münih’te Avrupa’nın ABD’ye bağımlılıktan kurtulması gerektiği yönündeki mesajı bu açıdan önemli. Hele bir de Berlin’in son yıllarda savunma harcamalarındaki artış eğrisi, askeri yapılanmasına yönelik adımlarını düşündüğümüzde. Kuşkusuz taraflar arasında güven erozyonu, karşılıklı kuşku derinleşiyor.
MEDENİ KANUN 100 YAŞINDA
İttifak, müttefik kavramlarının gri alanlara daha fazla ilerlediği öngörülemezlik dönemindeyiz. Bölgesel alanlara göre değişen küçük çaplı yeni ittifak çabaları da dikkat çekici. Yeni dönemin ne getireceğinin net bir yanıtı bulunamıyor. Sadece güvenlik konularında değil, teknolojik gelişmeler, yapay zekâ kullanımının yaygınlaşmasının siyasi, ekonomik, insanın geleceğine yönelik etkileri de bu bilinmezliklerden. Bu karmaşık tablo ülkemiz için de zorlu bir sınavı işaret ediyor. Toplumu kutuplaştırma siyasetinin, ekonomik krizin ise bu sınavda bizi geride bırakacağı ortada. Bir de buna bölgemizde olduğu kadar uluslararası güç dengeleri içinde bizi güçlü kılan Cumhuriyet devrimlerinin, demokratik, laik, hukuk devleti ilkesinin aşındırılma çabalarını eklerseniz, tablo zorlu... Akıldan, bilimden, Aydınlanmadan yana bakış açısının güçlendirilmesi gerekir derken bir bakıyoruz yine gerici uygulamalar birbirini izliyor. Üniversiteler bizi yarınlara taşıyacak güçlü temellerin oluşması açısından bağımsız, özgür düşüncenin, sorgulamanın, bilim ve araştırmanın merkezi olması gerekirken siyasetin oyun sahasına çevriliyor.
Bu hafta çok önemli bir günün yıldönümü. 17 Şubat 1926 çağdaş, Aydınlanma yolundaki Türkiye Cumhuriyeti hedefinde yaşamsal bir dönemeç, Medeni Kanun’un TBMM’de kabul edildiği gün. Atatürk’ün büyük öngörüsü ve liderliğiyle yaşama geçirilen bu adım gencecik Cumhuriyetin laik hukuk düzeninin temel taşı. Hele Türk kadını için anlamı öyle büyük ki... Medeni Kanun’un kabul edilmesiyle ne mi değişti; birkaç örnek ama toplumsal hayat içinde kadın adına dev adımlar: Türk kadını erkeklerle eşit haklara sahip oldu. Resmi nikâh zorunluluğu getirildi. Boşanma hakkı tanındı. Çokeşli evlilik yasaklandı. Çalışma özgürlüğü kazanıldı. Miras konusunda kadın-erkek arasında eşitlik sağlandı. Bugün örneğin bir Taliban Afganistanı değilsek Cumhuriyet devrimleri sayesinde olduğunu iktidar/ muhalefet ayırmadan başta kadınlar olmak üzere herkesin içselleştirmesi, karşıdevrimcilere karşı açık, net tutum almak gerekiyor.
