İlk İbn Haldun’un Mukaddime’sinde yer alan, daha sonra Napolyon’un da dile getirdiği şu söz genel kabul gören bir değerlendirmedir:
Coğrafya, ülkelerin kaderini belirler!
Dört sözcüğü ikiye indirip “Coğrafya kaderdir” diye özetlemek de mümkün.
Yunus Emre’nin, “Kader, gayrete âşıktır” sözünü de bunun hemen altına koyalım, konumuza dönelim!
ABD, İran’a ani, dehşet verici, sersemletici, muhakeme gücünü kaybettiren bir saldırı düzenleyip işi bitireceğini düşündü. Ardından da İran’da kukla bir yönetim oluşmasını sağlayıp devam edecekti.
Olmadı.
Benzer şeyi Rusya da Ukrayna’ya karşı düşünmüştü. 24 Şubat 2022’de ani bir operasyonla Ukrayna içlerine girecek, birkaç hafta içinde Kiev yönetimi düşecek, yerine Rusya yanlısı bir yönetim gelecekti.
Bir kez daha ortaya çıktı ki karargâhtaki her zaman hesap cepheye uymaz!
***
Coğrafya kaderdir sözünü şuna da uyarlayabiliriz:
Coğrafya silahtır!
Bunun tarihte t-onlarca örneği vardır. Napolyon 19. yüzyılın başında 600 bin kişilik orduyla Moskova önlerine kadar geldiğinde zaferin yakın olduğunu düşünüyordu. Dönemin zengin Moskova’sına girmeye ramak kalmıştı. Ruslar, bir plan kurdular. Sessizce Moskova’yı boşalttılar. Kenti ateşe verip çekildiler. Binlerce kilometre öteden gelen Napolyon’un askerleri ağır kış koşullarında kente girdiler ama ne ekmek var ne su! Paris’ten hemen getirtmek de mümkün değil.
Büyük bir kırımla geri döndüler.
Bugün elbette teknoloji değişti, olanaklar gelişti ama coğrafyalar yerinde duruyor.
ABD, ilk birkaç günde hedefine ulaşamayınca şimdi karadan girmeyi gündemine aldı.
Türkçemizdeki Alamut Kalesinden Elburz Dağlarına kadar İran coğrafyası kara harekâtı için hayli zorludur. Haziran ayındaki 12 gün savaşında İran’ın nükleer deneyimlerini ülkenin özel kayalık bölgelerinde gizlemiş, ABD’nin son model bombardıman uçakları o derinliklere inememişti.
ABD bir başka coğrafya silahını çekti; dünya petrol taşımacılığının yüzde 20’sine karşılık gelen Hürmüz Boğazı’nı kapattığını duyurdu. En dar yeri 33 kilometre genişliğinde olan Hürmüz’de üçer kilometrelik gidiş ve geliş koridorları var. Şimdi bu alanlar yangın yeri.
İran’ın kendi petrol ticaretine de zarar vereceği için Hürmüz’ü kapatmayı son çare olarak düşüneceği konuşuluyordu. İran’ın bir başka coğrafya silahı da ABD’ye tamamen teslim olmuş Suudi Arabistan gibi ülkelerin enerji kaynaklarını kolayca vurabilecek mesafede olması.
Tablo savaşın kapsama alanının giderek genişleyeceğini gösteriyor.
***
2 bin 500 yıl önce Çin’de yaşamış Sun Tzu’nun “Savaş Sanatı” adlı eseri dünyanın bütün dillerine çevrilmiş, doğruluğu yaşanarak kanıtlanmış bir yapıttır.
Sun Tzu, bir ülkeyi işgal edecek kuvvetin o ülkede kimlerden yardım alabileceğini şöyle özetler:
“Ülkenin yöneticileri halkına zulmetmişse, onların hayatta kalan yakınları hiçbir zaman yönetimi affetmez. İlk fırsatta intikam almak ister! Onlar ülke yönetimini indirmek isteyenlere her türlü yardımı yapar!”
İran bu bakımdan derslerle doludur.
Ancak Sun Tzu’nun pek çok dersinden biri de şudur:
“Düşmanın en az senin kadar akıllı olabileceğini unutma!”
“Ben savaşları bitirmek için geliyorum” diye seçilen Trump’ın sözleri ve eylemleri de yine Sun Tzu zemininde derslerle doludur.
Belki de Çin yönetimi, yurttaşı Sun Tzu’nun şu sözüne kulak vererek hareket ediyordur:
En kazançlı zafer, savaşmadan elde edilendir!
