Grönland, Trump’ın ileri geri, yer yer magazin konusu olan çıkışlarından çok daha öte bir anlam ifade ediyor.
Yıllarca kuzeyimizdeki ülkelerin hedeflerine ilişkin şu başlığı kullandık:
Sıcak denizlere iniş!
Özellikle Rusya ve Almanya’nın bu konudaki stratejileri aşikârdı. Almanya, 1980’lerin sonunda Balkanlar parçalanırken Hırvatistan’ı yanına çekip Adriyatik üzerinden sıcak denizlere inme planı yaptı.
Rusya’nın İstanbul ve Çanakkale boğazlarına ilişkin yüzyılları aşan planı var. Ana hedef açık:
Akdeniz’e, yani sıcak sulara inmek!
Rusya, Kıbrıs Rum Kesimi’yle kurduğu ilişkilerden Suriye’nin Lazkiye limanına attığı demire kadar bu uğurda pek çok kapıyı zorladı.
Sıcak denizlere inmek elbet yazın rahatça suya girip yüzmek için değil, deniz ticaretinin ana hatlarında olmak için.
***
Grönland ile birlikte 21. yüzyılın belki de en büyük çekişme sahası gündeme geldi.
20. yüzyılın ana konularından biri olan deniz yollarının kullanımı ve kontrolü 21. yüzyılda da önemli bir strateji. Ancak sadece sıcak denizlerde değil, soğuk denizlere yayılan bir büyük rekabet sahasından söz ediyoruz.
Öncelikle şunu vurgulayalım; bu konuda en kapsamlı ve güvenilir bilgi kaynaklarının başında “Mavi Vatan” tanımının yaratıcısı Cem Gürdeniz geliyor. Gürdeniz, İkinci Dünya Savaşı sonrası adım adım ABD egemenliğinde şekillenen deniz yolu haritasının değişmekte olduğunu vurguluyor.
İşte Grönland bu tartışmanın en “soğuk” yerine oturdu.
Grönland Kuzey Buz Denizi, bir başka adıyla Arktik Okyanusu’nun en önemli parçası. Arktik, Akdeniz’in beş katı.
Büyük bölümü buzullarla kaplı Arktik Okyanusu bugün için deniz ulaşımına çok elverişli değil. Ancak Grönland ve çevresinde yılda 70 bin kilometrekarelik buzul çözülüyor. Bu gidişle 2040’ta Arktik, yılın dört mevsimi deniz ulaşımına açılacak.
Şu anda Arktik’in hâkimiyeti yüzde 65 oranında Rusya’nın. ABD’nin mevcut payı yüzde 3. Yanlış okumadınız, yazıyla yüzde üç. ABD, Grönland’ı alabilirse bu oran yüzde 15’e çıkacak.
Rusya bugün de 11 gemilik buz kırma filosuyla bu alanda tartışmasız dünya birincisi.
Bir başka açıdan bakınca dünyadaki bilinen 44 nadir toprak elementinin 25’i Grönland’da var. Dünyanın en büyük adası Grönland’ın kıyı uzunluğu 42 bin kilometre.
ABD, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra 1951’de Danimarka ile güvenlik anlaşması yapmış, o dönemin Sovyetler Birliği tehlikesine karşı Grönland’ı Danimarka adına korumayı taahhüt etmişti.
Şimdi işler değişti!
***
Yazının başlığı naçizane bizim yapmaya çalıştığımız bir tanımlama. Artık sıcak denizlere inmek kadar soğuk denizlere çıkmak da büyük bir strateji.
Konu suyollarından açılmışken vurgulayalım:
Dünyada Cebelitarık’tan Bering Boğazı’na kadar 7 büyük suyolu var. Bunların tümünde iki yaka farklı ülkelere ait. Sadece İstanbul ve Çanakkale boğazlarında iki yaka aynı ülkeye, Türkiye’ye ait. Lozan görüşmeleri iki nedenle kesintiye uğramıştı:
1-Kapitülasyonlar.
2-İstanbul ve boğazlar.
Mustafa Kemal Atatürk ikisinde de geri adım atmadı. Adım adım boğazlarda tam hâkimiyet sağlandı. Bu da 1936’da Montrö ile oldu. Kurtuluş Savaşı, Montrö ile noktalandı.
Montrö bugün en az 20. yüzyıldaki kadar güncel. Rusya-Ukrayna savaşında olabildiğince tarafsız kalmamızı sağlayan dayanak Montrö olmuştu.
Atatürk’ü 21. yüzyılda da güncel kılanların başında bu ileri görüşlülüğü geliyor!
