Trump ikinci defa ABD’de başkanlık koltuğuna oturmadan önce, eskiyen kurallara dayalı dünya düzeni, değişen dünya şartlarının ihtiyaçlarını karşılayacak yeni düzen arayışı, çok kutuplu düzene geçiş gayretleri, giderek erozyona uğrayan ABD’nin küresel liderliği, demokrat Batı ile otoriter Doğu arasında güç mücadelesi, BRICS ile Küresel Güney’in yükselişi küresel jeopolitik kapsamında tartışma konularını oluşturuyordu.
KÜRESEL JEOPOLİTİKTE YENİ SÜREÇ
Trump’ın yeniden ABD’de başkan olması ile çok şey değişti; bütün ezberler bozuldu. İttifaklar ve ortaklıklar anlamsızlaştı. Trump, züccaciye dükkândaki fil gibi küresel jeopolitiğe girdi ve farklı küresel güç mücadelesini başlattı. “Önce Amerika”, “Amerika’yı yeniden büyük yapacağım”, “Amerika’ya altın çağını yaşatacağım’”sloganları ile ünlü olan Trump, sadece Avrupa’nın güvenliğinden Avrupalıların sorumlu olacağını ilan ederek Atlantik ittifakında onarılması güç yaralar açmadı; ABD’nin küresel ticarette açık verdiği tüm ülkeleri karşısına aldı ve bu ülkelere gümrük vergileri uygulayarak cezalandırmaya başladı.
Trump, gümrük vergileri ile sadece küresel güç mücadelesindeki en güçlü rakibi Çin’i değil, ticarette açık verdiği komşuları Kanada ve Meksika’yı, Avrupa’yı ve hatta Asya-Pasifik’te Çin’e karşı müttefikleri Japonya’yı, Güney Kore’yi ve Tayvan’ı da gümrük vergileri ile cezalandırdı.
ABD EKONOMİSİNİN KRONİK SORUNLARI
Trump yeniden “büyük yapmak” istediğine göre ABD artık eskisi gibi büyük değildir hükmüne varabiliriz. Bunun nedeni ise bu ülkenin ekonomik yapısındaki giderek kronikleşen sorunlardır. ABD ekonomisinin dört büyük sorunu olduğu söylenebilir. Birincisi, giderek büyüyen ve ödenemez hale gelen bütçe açığıdır. Yıllık askeri harcama toplamı yaklaşık bir trilyon dolar olan ABD’nin 2024 yılı bütçe açığı 1.8 trilyon dolar idi. İkincisi ise dış ticaret açığıdır. Aynı yıl ABD’nin dış ticaret açığı ise 918. 4 milyar dolar olarak açıklandı.
Üçüncü sorun, geçmişe göre göreceli düşüşte olan ABD imalat sektörünün rekabet yeteneğinin giderek azalmasıdır. Yine 2024 yılında Çin imalat sektörü 4.16 trilyon dolarlık değer üretmişken ABD için bu değer sadece 2.49 trilyon dolar idi. ABD’nin dördüncü büyük sorunu ise yaptırım aracı olarak da kullanılan doların yeni alternatif arayışları ile küresel para rezervi olma yeteneğini kaybetme tehlikesidir.
Görüleceği gibi ABD ekonomisinin kronik sorunları vardır. Bu sorunlar, zaman içinde ABD’nin jeopolitik etkinliğini azaltmakta, küresel liderliğini sarsmaktadır. Trump’ın bu sorunları sadece gümrük vergileri ile aşması mümkün değildir. Gümrük vergilerinden elde edilecek kazanç, bütçe açığının azaltılmasına olumlu katkı sağlayabilir. Ancak, gümrük vergileri ABD’yi giderek jeopolitik yalnızlığa itebilecek, müttefiklerinde ve ortaklarında güven kaybına neden olabilecektir.
TRUMP’IN GAYRETLERİ BAŞARI SAĞLAYACAK MI?
Trump’ın gümrük vergileri ile başlattığı güç mücadelesinde asıl hedef Çin’dir. Trump’ın hamlelerine Çin’in karşılık vermesi ile iki ülke arasındaki ticaret savaşı karşılıklı yıpratma savaşına dönüşmüştür. Trump’ın ABD’yi yeniden büyük yapabilmesi için başta gelişmiş teknoloji ürünleri olmak üzere Çin’den daha fazla, daha kaliteli, daha ucuza üretmesi ve daha geniş pazarlara ulaşabilmesi gerekmektedir. Sadece Trump’ın değil, Trump sonrası ABD’nin uzun süreci gerektiren bu başarıyı gerçekleştirmesi pek de mümkün görünmemektedir. Çünkü Çin atı alıp Üsküdar’ı çoktan geçmiştir.
Tepkiler üzerine Trump, 9 Nisan’da Çin hariç diğer ülkelere uyguladığı gümrük vergisini askıya almak zorunda kalmıştır.
Trump, ABD’nin İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra kurduğu ekonomik düzeni çökertmektedir. Tarih boyunca imparatorluklar, ekonomik kaynakların ihtiyaçları karşılayamaz duruma gelmesi ile dağılmaya başlamıştır. Trump’ın ABD’nin çöküş sürecini gümrük vergileri ile durdurması veya geciktirmesi mümkün müdür? Bunun mümkün olmadığını zaman gösterecek, tarih ise not edecektir.
NEJAT ESLEN
EMEKLİ TUĞGENERAL
