Rusya - Ukrayna Savaşı’nın Moldova’ya yoğun etkilerinin olduğunu ve Moldova’nın, küçük yüz ölçümü ve üç milyonu bile bulmayan nüfusuyla çok sayıda krizi barındırdığını pek çok kez yazdım. Şimdiyse Moldova’daki gerilim, bambaşka bir boyuta evrilme işaretleri veriyor. Moldova’dan ve Romanya’dan yapılan son açıklamalar, Moldova devletinin tarihe karışma ihtimalinin epey arttığına işaret ediyor.
Moldova Cumhurbaşkanı Maia Sandu, geçenlerde Moldova’nın Romanya’ya bağlanmasına yönelik bir referandum düzenlenirse kendisinin bu referandumda “evet” oyu vereceğini söyledi. Benzer bir açıklamayı, Moldova başbakanı da yaptı. Hemen ardından Romanya Cumhurbaşkanı Danışmanı Eugen Tomac, Romanya Parlamentosu’nun 2018’de, Moldova’yla birleşme konusunda müzakere yapılmasına imkan tanıyan kararı kabul ettiğini, dolayısıyla Romanya’nın bu konuyu her zaman Moldovalı yetkililerle görüşebileceğini dile getirdi.
Moldovalılar, Rumenler’le aynı soydan geliyor ve iki halkın da dili Latin dil ailesinden. Romanya için Slav denizinin ortasında bir Latin adası denir, gerçekten öyle; kuzey ve kuzeydoğularında Ruslar ve Ukraynalılar, güneylerinde Bulgarlar ve batıda Sırplarla çevrili. Fakat, her şeye karşın Latin özelliklerini korumuş insanlar, Rumenler ve Moldovalılar. Moldova toprakları, Osmanlı dönemindeki Boğdan Prensliği’nin bir parçasıydı. Ruslar, 1812’de bugünkü Moldova’nın büyük kısmını oluşturan Besarabya’yı alınca Prut Nehri’nin doğusunda yaşayan halk, Rumenler’den uzak düştü ve Moldovalılar, Rumenler’in sonraki ulusal gelişimine uzak kaldılar. Moldova toprakları, 1918’de Romanya tarafından ele geçirildiyse de 1940’a kadar süren ve o dönem faşistlerin elinde olan Rumen yönetimi, Moldova’da kötü izlenimler bıraktı. Bölge 1944’te Sovyetler Birliği’ne bağlandı ve Moldova Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu. Bu arada, Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’ndeki Transdinyester bölgesi de Moldova’ya bağlandı.
Sovyetler’in dağılma sinyali verdiği 1980’lerin sonlarında, Moldova’da Romanya’yla birleşme eğilimi artınca Slav nüfusun yaşadığı Transdinyester Ruslardan destek alarak silahlı çatışmayla Moldova’nın denetiminden çıktı. Yine Rumen egemenliğinden hiç hazzetmeyen güneydeki Gagauz Türkleri de ayaklandı. Türkiye’nin araya girmesiyle 1990’larda Moldova’da Gagauz Yeri Özerk bölgesi kuruldu.
‘BATILILAR MOLDOVA’YI DÖNÜŞTÜRMEYE BAŞLADI’
Moldova’da 2020’de cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazanan Batı yanlısı Sandu, iktidarını perçinledi. Rusya-Ukrayna Savaşı’nın başlaması sonrasındaysa Batılılar, Sandu aracılığıyla Moldova’yı dönüştürmeye başladı. Gagauzlar’ın özerkliği, bu dönemde iyice kısıtlandı. Şimdi de kendisi de Rumen vatandaşı olan Sandu, Romanya’ya katılmayı açıkla dillendirmeye başladı.
Aslında, Moldova’da AB yanlıları arasında da Romanya’yla birleşmeyi savunanlar, çok yüksek değil. Pek çok Moldovalı, ayrı devletten vazgeçmek istemiyor. Ancak, Doğu Avrupa’da dinamiklerin hızla değiştiği ve NATO bünyesinde bile sınırlara meydan okunmaya başlanan günümüzde, hiçbir ihtimale “bu olamaz” diyemeyiz. Büyük Romanya’nın kurulması, bölgedeki dengeleri de etkiler. Dolayısıyla, hem güneyimizde hem kuzeyimizde jeopolitik sorunlar yumağının ortasındayız.
