Joder! “Hoderrr!” okunur.
Vurgu güçlü bir “h” ve sözcüğün bitiminde uzatılmış “der”dedir.
En kibar deyimle “Hadi oradan!” demektir.
Ağız dolusu söylendiğinde “...tir”e dek gider.
Her halükârda damardan bir “hodri meydan!” ifadesidir.
İspanya Başbakanı Pedro Sánchez’in ABD’nin İran savaşına; “Üslerimizi açmıyoruz. Biz bu badireyi desteklemiyoruz” çıkışını duyduğumda “Aaa... Sánchez bildiğiniz ‘joder’ dedi!” dedim.
Tam bir mağrur boğa güreşçisi duruşu.
Sánchez yalnızca savaşa karşı çıkmıyor. Trump ABD’sinin dayattığı kuralsız ve kanunsuz yeni haydut düzene de bodoslama başkaldırıyor.
“Uluslararası hukukun çiğnenmesine hayır” diyor. “İhtilafları bombalarla çözmeye hayır” diye üsteliyor:
“Körü körüne güçlüye itaat liderlik değildir.”
“Yalnız değiliz” diyerek de ekliyor. Trump’ın Beyaz Saray’a girdiği ilk günden ayaklar altına aldığı bütün akit ve değerleri, İspanyol anayasası başta olmak baştacı ettiğini belirterek art arda sıralıyor:
“Asla yalnız değiliz. Anayasa, AB, BM bildirgesi ve barışa sahip çıkan herkes hükümetin arkasındadır.”
Bu sebeple Financial Times Sánchez için, “Trump’ın Avrupa’daki bir numaralı karşıtı/ Donald Trump’s nemesis in Europe” ifadesini kullanıyor.
Daha ötesi var mı İspanya başbakanı kendisini dünyanın rakipsiz patronu sayan Trump’a, “Misillemelerinden korkan, senin gibi olsun!” demeye dahi getiriyor. Bunu şöyle söylüyor:
“Sırf misillemelerinizden çekindiğimiz için sizinle işbirliği yapamayız.”
Koskoca Avrupa’da neden peki bir tek Sánchez... Sadece Türkiye de değil, dünyada hayranlık ve saygınlık uyandıran bu omurgalı ve dik duruşu sergileyebildi?
TARİHİN SOLUK ALDIĞI ÜLKE
Tarih, bazı ülkelerde sözde kalır. Bazı ülkelerde ise çok yakından hissedilir. İspanya işte o ülkelerden biridir.
İspanya’da 800 yıllık Endülüs gerçeği örneğin hiç unutulmaz. Her vesileyle duyumsanır.
Kanuni ile 16. yüzyılda Akdeniz’i paylaşan II. Felipe’nin devasa İspanya İmparatorluğu’nun şanı, şerefi keza gene unutulmaz.
Bundan hemen hemen yüz yıl önce her aileden bir kişinin yaşamına mal olan faşistler ve kızıllar arasındaki iç savaşın onarılmaz anıları belleğin kuytu köşelerinde hep saklanır.
Kırk yıl boyunca ardından ülkeyi karanlığa gömen Franco diktatörlüğü, hâlâ bugün dahi yakın bir referanstır.
20. yüzyılın ilk üç çeyreğinin kaybına yol açan bu trajik geçmişin üstüne İspanya’ya çağ atlatan demokrasi reformları ile AB sıçraması bu yüzden bir “kurtuluş” olarak anımsanır.
Bu alabildiğine yakıcı geçmişi nedeniyle “İspanya farklıdır”.
Boğa güreşleri ve flamenko egzotizmine göndermeyle uzun yıllar bir turizm sloganı olarak kullanılan “España es diferente” söylemi aslında gerçektir.
Batı Avrupa’da İber Yarımadası sınırları dışında 40 yıl dikta rejimi yaşayan başka bir ülke yok. İspanya’nınki denli kanlı bir başka iç savaş da yok.
Bu sebeple -bugün Vox partisinin aşırı sağcıları dışında- genelgeçer İspanyol kamuoyu, ülkeyi aydınlığa çıkaran demokrasi ve AB değerlerinin kıymeti ve öneminin sonuna dek ayırdındadır.
Ayrıca İspanyollarda, Güney Avrupa’da pek sık görülmeyen, imparatorluk mirasından gelen ve çok önemsenen bir “devlet duruşu” da vardır.
Ağır baskı altında “joder!” diyen tek İspanyol başbakan Sánchez değil.
Geçtiğimiz ay ölen son İspanyol darbecisi Tejero örneğin, 80’li yıllar başında “Herkes yere yatsın!” komutuyla elinde silahı parlamentoyu bastığında dönemin Başbakanı Adolfo Suarez de dimdik ayakta durmayı bilmiş, kılını kıpırdatmamıştı.
AÇILMIŞ BİR KANLI GÜL
Sánchez’in Avrupa’da bitkisel yaşama girmeyen son sosyalist “Mohikanlar”ından olduğunu unutmayalım.
2018’den bu yana iktidarda bulunan 54 yaşındaki sosyalist lider Eski Kıta’da insan hakları, kadın hakları, göçmen hakları gibi ilerici davaların bayrağını taşıyan biricik politikacı. İsrail’in Gazze kıyımını eleştiren, NATO’da savunma harcamalarının GSYH’nin yüzde 5’ine çıkarılmasına da rest çeken tek Batılı lider.
“Kurumları ve uluslararası hukuku çiğnemek orman yasalarını kabullenmek olur. Reel politik bu değildir” diyor özetle Sánchez ve ekibi: “Avrupa projesi tam da bu tür zorbalıkların önüne geçmek için doğdu. Trump dünyayı yönetmiyor. Zorbalığa karşıyız.”
Son olarak İspanya’nın elbette Don Kişot ruhunun ülkesi olduğunu da bilelim ve bu şahane ülkeyi Nâzım Hikmet’in “İspanya iç savaşı” ardından yazdığı muhteşem dizelerle selamlayalım:
“kimimiz altmışındadır kimimiz gitti daha ötelere
kimimiz bir avuç kemiktir çoktan
İspanya gençliğimiz
İspanya bir kanlı güldür göğsümüzde açılmış
İspanya arkadaşlığımız ölümün karanlığında
***
İspanya 39’da düştü
öfkeli sıcak sesi geliyor Asturya madenlerinden 62’de
Bilbao’da aydınlığı altedilmeyen umudumuzun
İspanya gençliğimizdi İspanya gençliğimizdir
İspanya alınyazımızdır hepimizin”
