7 Ocak 2021, duayen
bir yazar ve basın emekçisi olan Refik Erduran’ın vefatının 4. yıldönümü.1928’de
İstanbul’da doğan Refik Erduran 07.01.2017’de, 89 yaşında yine İstanbul’da bu
dünyaya veda etmiştir.
Refik Erduran; ne vefatında, ne de
vefatından sonra geçen 4 yılda büyüklüğüne yaraşır bir anmaya, bir kadirbilirliğe
muhatap olamadı. Bu yüzden; dünyaya açılmış, birbirinden değerli eserler vermiş,
mücadeleyle dolu dolu geçmiş bir hayattan süzülmüş tecrübe ve felsefe yüklü anılar,
anlatılar ve anekdotlar; kendisiyle ilgilenen çok dar bir çevrenin tekelinde
kalmaya mahkum oldular.
Halbuki böyle niteliklere sahip bir yazar sadece gazete
yazılarıyla bile değil, çeşitli TV programlarıyla da anılmayı fazlasıyla hak
etmektedir.
DİL VE ANLATIM USTASI
Refik Erduran çok uzun yıllar hem
profesyonel gazete yazarlığı yapmış (Milliyet’teki yazarlığı onlarca yıl
sürmüştür), hem de dilimizin en güzel oyunlarına ve romanlarına imza atmıştır. Refik
Erduran, kendisini okumaya başlamış, harika üslubunun biraz tadına varmış
olanları bağımlı veya tiryaki kılacak kadar dil ve anlatım ustasıdır. Bu
satırların yazarı onu 1965 yılında Milliyetteki köşe yazarlığından tanımış,
ölünceye kadar her yazdığı yayın organında takip etmiş bir okuyucusudur.
Refik Erduran; sınırlı sayıda, öyle “tuğla
gibi” diye nitelenen hacimde değil,
makul hacimde eserler vermiştir. Bunların en önemlilerinden biri, 2005
yılında yayımlanan İblisler Azizler
Kadınlar adındaki, anılarından oluşan kitaptır. Bu kitap, edebiyatımızın
anı türündeki başat örneklerinden biridir.
Bu kitap, Türkçeye egemen usta bir
yazarın anadiliyle nasıl harikalar yaratabileceğinin şaheser bir belgesidir. İblisler Azizler Kadınlar, kimilerinin
okuyup çok beğendikleri kitapları anlatmak için kullandıkları, “Su içer gibi okudum!”, ifadesinin bile
az geleceği bir kitaptır.
Çok renkli, çok hareketli, macera dolu bir hayatın
okuyucuyu alıp götüren müthiş hikâyesine sindirilmiş ibretlerin, derslerin,
fikir ve felsefelerin beyin fırtınası estirdiği bir eserdir. Bizim gibi
muhafazakâr toplumlarda büyük çoğunluğa çok ters ve çok aykırı gelecek birtakım
eylem ve ilişkilerin açık açık anlatıldığı bir belgeseldir.
Liseyi Robert Kolej’de, üniversiteyi
ABD’de okumuş bir insan olan Refik Erduran, çok iyi İngilizcesiyle dünyayı her
zaman çok yakından izlemiştir. Özellikle fikir, sanat ve edebiyat alanındaki
gelişmeleri hiç kaçırmamıştır. Uzun seneler ABD’de ve KKTC’de yaşamıştır.
Nerede yaşarsa yaşasın Türkiye ile ilişkisini hiç kesmemiştir. Dürüst ve
bilinçli bir vatanseverdir.
NİTELİKLİ ESERLER
Hayatının
bütün hikâyesi sözünü ettiğimiz bu kitabındadır. Bu kitap bir gazete yazsıyla
anlatılabilecek gibi değildir. En iyisi bu kitabı bulup okumaktır.
“Yağmur
Duası”, Sabiha, Domuz, Er Oyunu,
“Kavşak” gibi romanlarının; bir bölümü hem sahnelenmiş hem de basılmış, bir
bölümü ise sadece sahnelenmiş oyunlarının, cumhuriyet devri edebiyatımızın en
iyi örnekleri arasında yer alacağına hiç şüphe yoktur. Biyografik bir roman
olan Sabiha, alanında Türk
edebiyatında zirveye layık eserlerden biridir.
“Cumhuriyet Kitapları”ından
çıkan “Jetonlar Düştükçe”de halkımızın zekası, kurnazlığı, dalgınlığı,
özverisi gibi birçok konuda usta bir yazarın gözlemleri yer almaktadır.
Sözünü ettiğim kitaplar, bütün
ayrıcalıklarına, sıra dışılıklarına rağmen yayın dünyasında hak ettikleri
rağbete mazhar olamamışlardır. Bu yüzden diyoruz ki, Erduran hak ettiği
zenginlik ve şöhrete erişememiş; layığını bulamamış; Türkçe ustası büyük bir yazardır.
Yazımızın başlığında yer alan
“zengin olamamış” sözü boşuna kullanılmamıştır. Refik Erduran olağanüstü
yeteneklerine, çok değerli eserler vermiş olmasına rağmen hayatının son senelerinde
maddi sıkıntılar yaşamış; çocuklarının eğitim giderlerini karşılamakta, kullanmaya
mecbur olduğu bazı pahalı ilaçları satın almakta zorlandığını yazmıştır.
İSMAİL ÖZCAN
EĞİTİMCİ, YAZAR
