Platon’un “Devlet” adlı kitabında, hükümetleri beş temel tipe ayırdığı belirtilmektedir. (Dört tanesi mevcut formlar ve biri Platon’un ideal formu olup “yalnızca sözde var olan” bir formdur.)
- Aristokrasi (kanun ve düzene dayalı yönetim)
- Timokrasi (“hayırsever” bir ordu gibi şeref ve göreve dayalı yönetim; örnek olarak Sparta)
- Oligarşi (piyasa temelli ahlak kuralları)
- Demokrasi (özgür bir vatandaş, saf özgürlük ve eşitlikle yönetim)
- Tiranlık (bir despot korkusuyla yönetilmek)
Bu beş rejim, en üstte aristokrasi ve en altta tiranlık olmak üzere üstten alta giderek yozlaşıyor.
Aristoteles’in “Politika” adlı eserinde, Platon’un beş rejimini ele alarak bunları tek kişi, az sayıda kişi ve halk tarafından yönetilen hükümetlerle ilişkilendirdiği belirtilir. Bu, insanların yönetim yetkisine sahip olduğu hükümet türlerinin sınıflandırılmasını takip eder ya tek bir kişi (monarşi gibi bir otorite), seçilmiş bir grup insan (aristokrasi) veya halkın tamamı (bir demokrasi, örneğin bir cumhuriyet).
Thomas Hobbes, sınıflandırmalarında şunları söyler:
“Topluluklar arasındaki fark, egemenin farklılığından kaynaklanır, yani herkesin temsilcisi olan kişinin farklılığından. Ve çünkü egemenlik ya bir kişide ya da birden fazla kişiden oluşan bir mecliste bulunur ve o meclise ya herkesin giriş hakkı vardır ya da sadece bazı insanlar diğerlerinden ayrılmıştır, açıktır ki sadece üç tür topluluk olabilir. Çünkü temsilcinin ya bir kişi ya da birden fazla kişi olması gerekir ve eğer birden fazla kişi ise o zaman ya herkesin katılma hakkı vardır ya da sadece belirli kişiler diğerlerinden ayrılmıştır. Temsilcinin bir kişi olduğu durumda topluluk bir monarşi olur, herkesin bir araya geleceği bir meclis olduğunda bir demokrasi veya halk topluluğu olur. Sadece bir kısmın bir araya geldiği bir meclis olduğunda ise aristokrasi denir. Başka türde bir topluluk olamaz çünkü egemen güç ya bir kişiye ya birden fazla kişiye ya da herkese ait olmalıdır (bunun bölünemez olduğunu gösterdim).”
TEMEL SİYASİ SİSTEMLER
Yale profesörü Juan José Linz’e göre bugün üç ana politik sistem türü bulunmaktadır: Demokrasiler, totaliter rejimler ve bu ikisi arasında yer alan, hibrit rejimlerle otoriter rejimler. Diğer bir modern sınıflandırma sistemi ise monarşileri ana üç türün ya bağımsız bir varlık olarak ya da hibrit bir sistem olarak içeren bir şekilde tanımlar. Akademisyenler genellikle diktatörlüğü otoriterlik veya totalitarizm şeklinde tanımlarlar.
OTOKRASİ
Otokrasi, en yüksek gücün bir kişinin elinde toplandığı bir yönetim sistemidir. Bu kişinin kararları, dışsal hukuki kısıtlamalara veya düzenli halk kontrol mekanizmalarına tabi değildir (belki bir darbe veya kitlesel isyan tehdidi gibi ima edilen bir tehdit dışında). Mutlak monarşi, tarih boyunca yaygın olan bir otokrasi biçimidir, burada bir hükümdar kraliyet yetkilerine herhangi bir sınırlama olmaksızın tek bir egemen olarak hüküm sürer. Çoğu mutlak monarşi kalıtımsaldır, ancak bazıları, özellikle kutsal makam gibi, bir seçmen kitlesi tarafından seçilir (örneğin kardinaller koleji veya prens-seçmenler). Diğer otokrasi biçimleri arasında zorbalık, despotizm ve diktatörlük bulunur.
ARİSTOKRASİ
Aristokrasi, gücü bir küçük, seçkin yönetici sınıfın eline yerleştiren bir yönetim biçimidir, örneğin kalıtsal soyluluk veya ayrıcalıklı bir kast. Bu sınıf, genellikle bir toprak sahibi timokrasi, zengin plutokrasi veya oligarşi olarak azınlık yönetimi uygular.
Birçok monarşi aristokrasilerden oluşurken modern anayasal monarşilerde hükümdarın etkili gücü olabilir. Aristokrasi terimi aynı zamanda feodal sistemde köylü, hizmetçi ve şehir sınıflarına dahil olmayan sınıfları da ifade edebilir.
DEMOKRASİ
Demokrasi, vatandaşların oy kullanma ve müzakere yoluyla gücü kullanma sistemidir. Doğrudan demokraside, tüm vatandaşlar doğrudan katılımcı bir yönetim organı oluşturur ve her konuda doğrudan oy kullanır. Dolaylı demokraside ise vatandaşlar, genellikle seçim yoluyla veya daha az yaygın olarak kura ile kendi aralarından temsilciler veya delege seçerek dolaylı olarak yönetim yaparlar. Bu seçilmiş vatandaşlar daha sonra bir yasama veya jüri gibi bir yönetim organı oluşturmak üzere bir araya gelirler.
Bazı hükümetler, doğrudan ve dolaylı demokratik yönetimi birleştirir. Bu durumda, vatandaşlar günlük yönetimi idare etmek için temsilciler seçerken aynı zamanda referandumlar (halkoylamaları) ve geri çağırma hakkı gibi doğrudan yönetim haklarını da korurlar. Anayasal bir demokraside, çoğunluğun güçleri temsilci demokrasisi çerçevesinde kullanılır, ancak anayasa, genellikle evrensel bazı haklar, örneğin ifade özgürlüğü veya örgütlenme özgürlüğü gibi belirli sınırlamalarla çoğunluk yönetimini sınırlar.
