Günümüzde neoliberal düzenin bizi sarıp sarmaladığı hepimizce malum. Yaşadığımız dünyada afete maruz kalma riski bulunduğu da yaşamın bir diğer gerçeği. Bu gerçekten hareketle 2012 yılında çıkarılan 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun’la vatandaşın “yaşam hakkının” güvence altına alınması amaçlanmıştır.
Anılan yasanın 3. maddesinin 1. fıkrasıyla getirilen düzenlemeyle kat maliklerine yaşamsal bir nitelik taşıyan riskli yapı tespiti hakkı tanınmıştır. Kanunun tanıdığı bu hakkı “kâr ve rant” amacına yönelik kullanmak isteyen inşaat firmaları rantı yüksek semtlerdeki binalardan birer daire satın almış ve akabinde riskli yapı tespitinde bulunarak kanunu amacı dışında, kazanca yönelik olarak kullanmaya başlamışlardır. Malik inşaat firmalarının arsa payı karşılığı yapım ve gayrimenkul satış vaadi sözleşme tekliflerinin diğer kat maliklerince reddi üzerine tehdide dönüşen durum medyada dile getirilmiş ancak şikâyetler dikkate alınmamıştır.
Malik sıfatıyla riskli yapı tespitinde bulunmak için binadan karot numunesi aldırmak isteyen inşaat firmaları diğer kat maliklerinin tepkisi ile karşılaşınca numune almaya bir süre ara vermiş, kanunun yaşam hakkının korunması amacıyla malike verdiği kolluk kuvvetlerinden yararlanma hakkını da kâra ve ranta yönelik bir şekilde kullanarak ikinci kez polis eşliğinde gelerek karot aldırmıştır.
TARAFSIZLIK İLKESİ ZEDELENİYOR MU?
Malik sıfatıyla kolluk kuvvetleri eşliğinde riskli yapı tespitine gelinmesi yaşam hakkının kullanılmasında devletin vatandaşın yanında bulunması amacını taşıdığından bu konuda müteahhit firmaya destek veren devletin tarafsızlığının ve güvenilirliğinin zedelendiği açıktır.
Vatandaşı temsil eden Türkiye Büyük Millet Meclisi’nce çıkartılan bir kanun vatandaşın aleyhine kullanılabiliyor ve devletin tarafsızlık ilkesini zedeliyorsa buna cevaz veren düzenlemenin değiştirilmesi gerekmektedir. 6306 sayılı kanunun kat maliki sıfatıyla hareket eden inşaat firmalarının riskli yapı tespiti talebine olanak sağlayan 3. maddesinin 1. fıkrasının acilen değiştirilmesi zorunludur.
Barınma hakkı, güvenli, asgari bir yaşamın olmazsa olmaz koşuludur. Konutu doğal afet tehlikesiyle yıkılan vatandaşın en kısa sürede konutuna kavuşturulması esastır.
Doğal afetin ne zaman ve ne güçte geleceğinin bilinmemesi, kentsel dönüşüm nedeniyle yıkılan binaların zaman kaybetmeksizin yapımını gerekli kılmaktadır. İnşası uzun zaman alan, konut alanları, ticari ve turistik tesisler içeren mimari projelerin gerçekleştirilmesine imkân tanıyan imar planı değişikliklerinin idarece yapılmaması elzemdir.
KENTSEL DÖNÜŞÜM KONUSU
Kural getirmek hukukun en girift, en zor tarafıdır. Kuralın hukuka uygun olup olmadığı, somut bir uygulamayla ortaya çıkar. Yukarıda yaptığımız değerlendirme, Taşyapı AŞ’nin Etiler uygulamasına ilişkin olup, 6306 sayılı kanunun doğurduğu hukuki sonuçları göstermek açısından önemlidir.
Üzerinde önemle durulması gereken bir başka konu da kentsel dönüşüm için alınan karara muhalif kalan arsa payı sahiplerinin hisselerinin satışının eleştiriye açık olmasıdır. Kıt mali olanaklarıyla konut satın alan ve kentsel dönüşümün gerektirdiği kaynaklara sahip olmayan maliklerin arsa paylarının satışı sonrasında arazi üzerinde ticari amaçla ve rant sağlayıcı bir biçimde rezidans, alışveriş merkezi, turistik tesis yapılmasının vicdani bir tarafı yoktur.
Bugünkü düzende kentsel dönüşüm bağlamında uygulanan felaket ekonomisinin sonuçları ortadadır. Konu, eleştiri konusu yapılmasına karşın, sorunlar çözümlenmemiştir. Devlet, tavrını, tarzını merhametli bir zeminde oluşturmakla yükümlüdür. Rantı yüksek semtlerde inşaat firmaları tarafından gerçekleştirilen kentsel dönüşümün neden olduğu çok sayıda sorun mevcuttur.
Batı dünyasına eleştirel bakan siyasetçilerimizden Batı’da üretilen ve ülkemizde uygulanan acımasız bir nitelik taşıyan felaket kapitalizminin sonuçlarını izlemesini, vatandaşın sorunlarına ilgi göstermesini bekliyoruz.
ESEN EROL
EMEKLİ DANIŞTAY ÜYESİ
