İran’da rejimin tek çıkış yolu nükleeri iptal etmek mi?
Orhan Bursalı
Son Köşe Yazıları

İran’da rejimin tek çıkış yolu nükleeri iptal etmek mi?

04.01.2026 04:00
Güncellenme:
Takip Et:

En sonunda İranlılar, ekonomik çöküşe başkaldırdılar. “Nükleer silah üretimi” nedeniyle yıllardır süren ekonomik abluka, İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik saldırıları ve tırmanarak yüzde 50’ye varan enflasyon ve orta sınıfın büyük ölçüde çökmesi; en dinamik kesimlerin sokaklara, caddelere, meydanlara akın etmesi; silahlı kuvvetlerle çatışmaya girmesi ve protesto hareketinin ülkenin tüm eyaletlerine yayılması ile komşu ülke kaosa sürüklendi.

Ölü sayısı belli değil, çeşitli kaynaklar farklı sayılar veriyor; 100 diyen de var 1000 diyen de.

Umarım abartılıdır bu söylenenler.

Y ve hele hele Z kuşağı İran rejiminden en nefret eden dinamik kesimler. Ama ekonominin kötüleşmesi esnafı ve pek çok iş kesimini de protestolara kattığına göre, İranlılar dayanma güçlerinin sınırına vardılar. Bu arada gizli kadın örgütlenmelerinin protestolarda önemli rol oynadığı da belirtiliyor.

İRAN BİR AÇMAZDA MI?

Evet. Rejim silahlı örgütlenme açısından güçlü. Protestolar giderek yayılır ve çatışmalar daha kanlı aşamalara varırsa rejim yumuşar, uzlaşıya gider ve halkı tatmin edecek yeni bir programla bir uzlaşı hükümetinin kurulmasına razı olur mu, bilmiyoruz. Böyle bir hükümetin ana programı ne olur, bilmiyoruz.

Ama İran’ın önündeki en önemli sorun ablukayı kaldırmak ve yaptırımların kısa süre içinde sonlanmasına yönelik adımlar atmak.

Odakta şüphesiz nükleer silah üretimi programını iptal ettiğini açıklaması ve uluslararası otoriterlere de kontrol ve saptama için kapıları açması var.

Peki bu olasılığı rejim kabul eder mi?

Bütün sorun burada. Bir dizi analizle İran’daki olasılıklar ve muhtemel gelişmeler üzerine odaklanacağım bir süre.

HALK NE DER?

Önceki gece Habertürk’teki İran tartışmasında, eğer bir kamuoyu yoklaması yapılsa İran halkı ekmek ve refah mı yoksa nükleer silah mı ikileminde nükleer silah üretiminin iptali yönünde oy kullanır dedim. Nükleer silah üretimi artık İran halkı için bir onur konusudur, bunu kabul etmez görüşleri ileri sürülmüş olsa da bazı tespitler gerçeğin hiç de öyle olmadığını gösteriyor.

Dün bu konuyu araştırdım. Halkın, nükleer enerjiyi bir “onur meselesi”nden ziyade, sofrasındaki ekmeği çalan bir “kara delik” olarak gördüğüne ilişkin araştırmalar var. Bu konuda en güvenilir ve güncel veriler, genellikle Hollanda merkezli GAMAAN (İran’da Tutumları Analiz Etme ve Ölçme Grubu) gibi bağımsız kuruluşların yaptığı kapsamlı anketlerden geliyor.

‘DEVLETİN SAVAŞI’ MI?

GAMAAN’ın 2024 sonu ve 2025 başında yaptığı anketlerde, İran halkının nükleer programa bakışında keskin bir “fayda-zarar” analizi yaptığı görülüyor:

Pragmatizm: Ankete katılanların yaklaşık yüzde 62’si, ABD ile doğrudan müzakereleri ve nükleer gerginliğin sonlandırılmasını destekliyor.

Öncelik değişimi: 2000’li yıllarda nükleer program bir “milli gurur” olarak pazarlanırken bugün halkın yüzde 70’inden fazlası temel önceliğin nükleer kapasite değil, enflasyonun düşürülmesi ve yaptırımların kalkması olduğunu belirtiyor.

Kırılma noktası: Halkın yüzde 63’ü, son dönemdeki İsrail-İran gerginliğini ve nükleer odaklı askeri harcamaları “halkın değil, devletin savaşı” olarak nitelendiriyor.

RAPORLAR ŞURADA: 

GAMAAN İran içindeki toplumsal eğilimleri VPN ağları üzerinden on binlerce İranlıya ulaşarak anonim veriler topluyor. “Nükleer program vs halkın bakışı” konusundaki en güncel ve çarpıcı raporları Kasım 2025 tarihli. Ana sayfa (tüm raporlar): gamaan.org/ survey-reports. Burada “Iranians’ Attitudes Toward the 12-Day War” (Kasım 2025) ve “Political Preferences in 2024” raporları var.

Kasım 2025 raporunda 2025 yılındaki kısa süreli İran-İsrail çatışması sonrası 30 binden fazla İranlı ile yapılan ankete dayanıyor:

Uranyum zenginleştirme: Katılımcıların yüzde 47’si, “başka bir savaşı önlemek için İslam Cumhuriyeti’nin uranyum zenginleştirmeyi durdurması gerektiğini” düşünüyor.

Nükleer silah karşıtlığı: İranlıların yüzde 49’u (neredeyse yarısı) İran’ın nükleer silah geliştirmesine açıkça karşı çıkıyor. Sadece yüzde 36’lık bir kesim nükleer silah yapılması gerektiğini savunuyor.

Savaşın tanımı: Halkın yüzde 63’ü, yaşanan çatışmaların “İran halkı ile değil, İsrail ile İslam Cumhuriyeti arasında bir savaş” olduğuna inanıyor. Yani halk, rejimin nükleer hırsları yüzünden çıkan bedeli kendi üstüne almak istemiyor.

Doğrudan müzakere: Halkın yüzde 62’si, sorunların çözümü için ABD ile doğrudan müzakerelerin başlatılmasını destekliyor.

***

Aslında İran rejiminin belki de tek kurtuluşu nükleer meseleyi sonlandırmak olduğunu görüyorum. Şüphesiz emperyalist baskılar vb. bir dizi haklı itiraz olacaktır. Ben reel durumdan bahsediyorum.

Ama rejim bunu yapar mı, bu aklı gösterir mi, yoksa içte halkı bastırma yolunu mu seçer? Yarın...

Yazarın Son Yazıları

Gürlek ve sadık gazetecileri

Biraz gecikmiş olsa da yazmalı ve aklımdan çıkarmalıyım, yoksa dönüp dolaşıyor.

Devamını Oku
19.02.2026
Yapay zekâ düşünüyor, öğreniyor

Önce üretken yapay zekâ programlarının yaratacağı işsizlik üzerine biraz daha bilgi...

Devamını Oku
17.02.2026
Geleceği, insanları, savaşları, gezegeni ‘teknoloji oligarkları’ mı biçimleyecek?

Oligark siyasette oldukça yerleşmiş bir kavramdır. Bu dizinin ilki olan dünkü yazımda, teknoloji multi milyarderlerin “demokratik bir katılım veya denetim olmaksızın insanlığın geleceğini şekillendirdiği”ne işaret etmiştik.

Devamını Oku
16.02.2026
Dehşet çanları ve yapay zekâ ve insanlığın kontrolü

Herkes küçük işleriyle yapay zekâ uygulamalarının tadını çıkarıyor.

Devamını Oku
15.02.2026
Daha zor aylar ve yıllar ülkeyi bekliyor

Adalet Bakanlığı’na Akın Gürlek’in atanması, ülkenin en önemli konusu haline geldi.

Devamını Oku
12.02.2026
Belediye başkanı ve milletvekili istifalarına bir çözüm arayışı

Şüphesiz bir siyasetçi koşullara göre fikir değiştirebilir ve partisinden ayrılabilir.

Devamını Oku
10.02.2026
İki 7.3 ne yapar? İstanbul ve Marmara bölgesi tamamen korunmasız...

Siz okumaktan bıkmış olabilirsiniz ama biz yazmaktan bıkmadık.

Devamını Oku
09.02.2026
Deprem: ‘Ruhuna el fatiha! Acımız sonsuz

İktidar siyasetçilerinin deprem sonrası en iyi bildiği şeydir.

Devamını Oku
08.02.2026
Yeni keşfi üzerine Aziz Sancar ile röportaj

Burada duyurmuştum Sancar’ın öldürücü beyin tümörü Glioblastoma’yı fare deneylerinde başarıyla yok ettiğini...

Devamını Oku
05.02.2026
Güç gösterisinin tırmandığı doruk, en zayıf olunan noktadır

Bu konuda benzer içerikte bir yazı yazmıştım, Trump’ın askeri, ekonomik ve siyasi gücünü bütün dünyaya karşı açıkça kullanmaya başlayınca bütün dünyayı karşısına almış, bu imkânsız denemesinin aşağı düşüşe yol açacağını yazmıştım, bazı okurlar ve sosyal medyadaki izleyiciler “Hayal görüyorsun” mesajı atmışlardı.

Devamını Oku
03.02.2026
Güvenlik için atom silahı arayışları

ABD’yi İran’a saldırı kararlılığından vazgeçirmek için İslam ülkeleri diplomatik çalışmalarını sürdürürken...

Devamını Oku
02.02.2026
Emperyalizmin apaçık yüzü; savrulan ve yeniden birleşen dünya

Evet sömürgecilik, hegemonya, askeri darbeler, eşitsizlikler, sürekli yoksullar aleyhine çalışan dünya ticareti vb.

Devamını Oku
01.02.2026
Saray bu kadar yoksulluğa rağmen hangi cesaretle milleti süründürüyor?

Bu sorunun yanıtını düşünmeli herkes.

Devamını Oku
29.01.2026
İran’a saldırı, bölgede deprem niteliğinde değişime yol açar

ABD Suriye’yi alelacele düzenledikten sonra, silahlı güçlerini (uçak gemileri başta) İran üzerinde yoğunlaştırıyor.

Devamını Oku
27.01.2026
Uğur Mumcu ve Karanlıklar Çağı-2

Şüphesiz Uğur Mumcu ve daha bir dizi kahramanın öldürüldüğü ve katliamların gerçekleştirildiği 1990- 2000 yıllarının öncesi var.

Devamını Oku
26.01.2026
Uğur Mumcu ve karanlıklar çağı

Uğur Mumcu’yu 33 yıl sonra bile kitlelerin gönlünden, meslektaşlarının yüreğinden silemeyen nedir?

Devamını Oku
25.01.2026
Pax Americana: Türkiye, Suriye, İsrail’e doğru

Şüphesiz beklenmiyordu veya ABD’nin ipiyle kuyuya inilmez seni yarı yolda bırakır diyenler de vardı.

Devamını Oku
22.01.2026
Bir intikam histerisinin sahne şovu mu?

“Bak ne yaparız biz sizi, sürüm sürüm süründürürüz!...”

Devamını Oku
20.01.2026
NATO: Bir ittifakın ölümü mü?

Dün Kopenhag adeta öfke patlaması yaşadı; on binlerce kişi Danimarka ve Grönland bayraklarını sallayarak “Grönland’a dokunmayın, Grönland satılık değil” pankartları sallıyordu.

Devamını Oku
19.01.2026
Sancar müjde verdi: Beyin kanseri klinik deneylerini Türkiye’de yapacağız...

Epeydir görüşemiyorduk.

Devamını Oku
18.01.2026
Marmara depremine yeni bir bakış var

Fay parçalar halinde kırılacak ve maksimum deprem büyüklükleri ancak 7.3’e ulaşabilecek.

Devamını Oku
15.01.2026
İran rejimi bölgeyi ateşe atabilir, Türkiye’ye etkileri ne olur?

İran’da molla rejimine karşı protestolar durmuyor, çok sayıda ölü var, yüzlerle ifade ediliyor.

Devamını Oku
13.01.2026
Yanardağ’dan Aysever’e... Suskunluğun anatomisi

Merdan’ı (Yanardağ) neredeyse hiçbir suçlama yöneltmeden içeri atma, üstelik Tele1 televizyonuna el koyma cesaretinin hüküm sürdüğü bir ülkede yurttaş güvenliğinin çok yönlü olarak risk altında (uzun süredir!) olduğunu söylemek bile artık bir cesaret denemesi mi olur?!

Devamını Oku
12.01.2026
Orta sınıfın düşüşü

Bu yılın gözde dizisi Kralın Düşüşü gibi oldu ama kastettiğim İpek Özbey ile Onur Alp Yılmaz’ın hazırladıkları kitap.

Devamını Oku
11.01.2026
Aziz Sancar’dan büyük bir başarı daha: Beyin kanserini farelerde yok ettiler

İki üç kez yazmıştım, Aziz Hoca, hızlı ilerleyen ve ölümcül bir beyin kanseri türü olan Glioblastoma’nın tedavisine yönelik çok ciddi bir yöntem geliştirdi ve ilk erken sonuçlar bu tedavinin mümkün olabileceğine ilişkin önemli umutlar doğurdu, diye.

Devamını Oku
08.01.2026
Askeri güç ile siyaset: Geleceği olabilir mi? Avrupa- Çin dayanışması

Bence Trump, bugünkü dünyada pek de geleceği olmayan bir siyaset dönemi başlattı.

Devamını Oku
06.01.2026
Dünyada her şey çöktü, kendini korumak bile ne kadar mümkün?

“Önce Amerika”, “En büyük Amerika” sloganları bugün yaşadıklarımıza (Venezüella’ya baskın) ve arkasından yaşayacaklarımıza ilişkin her şeyi açıklıyordu.

Devamını Oku
05.01.2026
İran’da rejimin tek çıkış yolu nükleeri iptal etmek mi?

En sonunda İranlılar, ekonomik çöküşe başkaldırdılar.

Devamını Oku
04.01.2026
Ekonomik panoramada kısa gezinti ve utanmazlık skalası tartışması

Ekonomik tablo yıllardır felaket.

Devamını Oku
30.12.2025
HÜDA PAR/DEM/İmralı el ele Kürt karanlığına

AKP, Türkiye ve Ortadoğu’da Kürdistan isteyen pankürdist, geçmişi karanlık HÜDA PAR’ı, 4 milletvekili vererek Meclis’e soktu.

Devamını Oku
29.12.2025
Hey Türkler, Anadolu, Trakya, savaşı kaybettiğinizden haberiniz var mı?

Kürt meselesini çözüm komisyonu sanki çıkmaza girdi gibi.

Devamını Oku
28.12.2025
Çin’in başarısının sırrı: Yüz binlerce genç mühendis

Anımsıyorum, 6-7 yıl önce Amerikan üniversitelerini bitiren fen alanlarında mühendislerin sayısı muhtemelen 400 bin kadar olduğuna ilişkin bir istatistiğe hayret etmiştim.

Devamını Oku
25.12.2025
Çin, 20 yılda kritik teknoloji araştırmalarının yüzde 90’ında öncü

Yukarıdaki başlık bana ait değil, dünyanın en önemli iki bilim dergisinden biri olan NATURE’a ait.

Devamını Oku
23.12.2025
6 yıllık ‘Manhattan Projesi’ ile Çin ABD tekelini kırdı

Bu proje İkinci Dünya Savaşı’nı bitiren atom bombası üretme projesi değil.

Devamını Oku
22.12.2025
Anket sonuçlarına ne kadar güvenmeli?

Onlarca anket önümüze geliyor ve buna göre yorumlar yapıyoruz.

Devamını Oku
21.12.2025
13 yıl öncenin büyük öngörüsü gerçekleşiyor mu?

Kaybettiğimiz Doğan Kuban Hoca’nın seçme yazılarına her hafta Herkese Bilim Teknoloji dergisinde yer veriyoruz.

Devamını Oku
18.12.2025
Ankara’nın F-35 rüyası bitti veya çok bedel ödemesi gerekir

Hayır, ABD’nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Barrack’ın F-35 konusunda verdiği yanıta dayanarak Ankara bu uçakların rüyasını bile göremez demiyorum.

Devamını Oku
16.12.2025
Bu anlaşmayı kim ‘Feshet’ dediyse suçlu o! Suriye tek mi olacak çok mu?

Bütün mesele bu. Derinden bir savaş veriliyor, bir varlık ve yokluk savaşı bu, olmak mı olmamak mı...

Devamını Oku
15.12.2025
Bu övgünün ardında ne var?

Şam hükümetini ve Suriye’yi kimler zayıf bırakarak dış güçlerin sürekli müdahalesine açık bir ülke konumunda tutmak istiyor sorusu çok önemli ama bugün Trump’ın Erdoğan’a olan büyük sevgisinin arka planında ne var sorusuyla başlayacağım.

Devamını Oku
14.12.2025
Tarihe geçecek diploma iptali davası Dreyfus’u gölgede bırakır

Bir ülke, bir iktidar, bir hukuk, bir yargı düşünün ki topluca hareketle bir kimsenin 31 yıl önce aldığı üniversite bitirme diplomasını geçersiz saysın ve iptal etsin.

Devamını Oku
11.12.2025