İran’da rejimin tek çıkış yolu nükleeri iptal etmek mi?
Orhan Bursalı
Son Köşe Yazıları

İran’da rejimin tek çıkış yolu nükleeri iptal etmek mi?

04.01.2026 04:00
Güncellenme:
Takip Et:

En sonunda İranlılar, ekonomik çöküşe başkaldırdılar. “Nükleer silah üretimi” nedeniyle yıllardır süren ekonomik abluka, İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik saldırıları ve tırmanarak yüzde 50’ye varan enflasyon ve orta sınıfın büyük ölçüde çökmesi; en dinamik kesimlerin sokaklara, caddelere, meydanlara akın etmesi; silahlı kuvvetlerle çatışmaya girmesi ve protesto hareketinin ülkenin tüm eyaletlerine yayılması ile komşu ülke kaosa sürüklendi.

Ölü sayısı belli değil, çeşitli kaynaklar farklı sayılar veriyor; 100 diyen de var 1000 diyen de.

Umarım abartılıdır bu söylenenler.

Y ve hele hele Z kuşağı İran rejiminden en nefret eden dinamik kesimler. Ama ekonominin kötüleşmesi esnafı ve pek çok iş kesimini de protestolara kattığına göre, İranlılar dayanma güçlerinin sınırına vardılar. Bu arada gizli kadın örgütlenmelerinin protestolarda önemli rol oynadığı da belirtiliyor.

İRAN BİR AÇMAZDA MI?

Evet. Rejim silahlı örgütlenme açısından güçlü. Protestolar giderek yayılır ve çatışmalar daha kanlı aşamalara varırsa rejim yumuşar, uzlaşıya gider ve halkı tatmin edecek yeni bir programla bir uzlaşı hükümetinin kurulmasına razı olur mu, bilmiyoruz. Böyle bir hükümetin ana programı ne olur, bilmiyoruz.

Ama İran’ın önündeki en önemli sorun ablukayı kaldırmak ve yaptırımların kısa süre içinde sonlanmasına yönelik adımlar atmak.

Odakta şüphesiz nükleer silah üretimi programını iptal ettiğini açıklaması ve uluslararası otoriterlere de kontrol ve saptama için kapıları açması var.

Peki bu olasılığı rejim kabul eder mi?

Bütün sorun burada. Bir dizi analizle İran’daki olasılıklar ve muhtemel gelişmeler üzerine odaklanacağım bir süre.

HALK NE DER?

Önceki gece Habertürk’teki İran tartışmasında, eğer bir kamuoyu yoklaması yapılsa İran halkı ekmek ve refah mı yoksa nükleer silah mı ikileminde nükleer silah üretiminin iptali yönünde oy kullanır dedim. Nükleer silah üretimi artık İran halkı için bir onur konusudur, bunu kabul etmez görüşleri ileri sürülmüş olsa da bazı tespitler gerçeğin hiç de öyle olmadığını gösteriyor.

Dün bu konuyu araştırdım. Halkın, nükleer enerjiyi bir “onur meselesi”nden ziyade, sofrasındaki ekmeği çalan bir “kara delik” olarak gördüğüne ilişkin araştırmalar var. Bu konuda en güvenilir ve güncel veriler, genellikle Hollanda merkezli GAMAAN (İran’da Tutumları Analiz Etme ve Ölçme Grubu) gibi bağımsız kuruluşların yaptığı kapsamlı anketlerden geliyor.

‘DEVLETİN SAVAŞI’ MI?

GAMAAN’ın 2024 sonu ve 2025 başında yaptığı anketlerde, İran halkının nükleer programa bakışında keskin bir “fayda-zarar” analizi yaptığı görülüyor:

Pragmatizm: Ankete katılanların yaklaşık yüzde 62’si, ABD ile doğrudan müzakereleri ve nükleer gerginliğin sonlandırılmasını destekliyor.

Öncelik değişimi: 2000’li yıllarda nükleer program bir “milli gurur” olarak pazarlanırken bugün halkın yüzde 70’inden fazlası temel önceliğin nükleer kapasite değil, enflasyonun düşürülmesi ve yaptırımların kalkması olduğunu belirtiyor.

Kırılma noktası: Halkın yüzde 63’ü, son dönemdeki İsrail-İran gerginliğini ve nükleer odaklı askeri harcamaları “halkın değil, devletin savaşı” olarak nitelendiriyor.

RAPORLAR ŞURADA: 

GAMAAN İran içindeki toplumsal eğilimleri VPN ağları üzerinden on binlerce İranlıya ulaşarak anonim veriler topluyor. “Nükleer program vs halkın bakışı” konusundaki en güncel ve çarpıcı raporları Kasım 2025 tarihli. Ana sayfa (tüm raporlar): gamaan.org/ survey-reports. Burada “Iranians’ Attitudes Toward the 12-Day War” (Kasım 2025) ve “Political Preferences in 2024” raporları var.

Kasım 2025 raporunda 2025 yılındaki kısa süreli İran-İsrail çatışması sonrası 30 binden fazla İranlı ile yapılan ankete dayanıyor:

Uranyum zenginleştirme: Katılımcıların yüzde 47’si, “başka bir savaşı önlemek için İslam Cumhuriyeti’nin uranyum zenginleştirmeyi durdurması gerektiğini” düşünüyor.

Nükleer silah karşıtlığı: İranlıların yüzde 49’u (neredeyse yarısı) İran’ın nükleer silah geliştirmesine açıkça karşı çıkıyor. Sadece yüzde 36’lık bir kesim nükleer silah yapılması gerektiğini savunuyor.

Savaşın tanımı: Halkın yüzde 63’ü, yaşanan çatışmaların “İran halkı ile değil, İsrail ile İslam Cumhuriyeti arasında bir savaş” olduğuna inanıyor. Yani halk, rejimin nükleer hırsları yüzünden çıkan bedeli kendi üstüne almak istemiyor.

Doğrudan müzakere: Halkın yüzde 62’si, sorunların çözümü için ABD ile doğrudan müzakerelerin başlatılmasını destekliyor.

***

Aslında İran rejiminin belki de tek kurtuluşu nükleer meseleyi sonlandırmak olduğunu görüyorum. Şüphesiz emperyalist baskılar vb. bir dizi haklı itiraz olacaktır. Ben reel durumdan bahsediyorum.

Ama rejim bunu yapar mı, bu aklı gösterir mi, yoksa içte halkı bastırma yolunu mu seçer? Yarın...

Yazarın Son Yazıları

Dünyada her şey çöktü, kendini korumak bile ne kadar mümkün?

“Önce Amerika”, “En büyük Amerika” sloganları bugün yaşadıklarımıza (Venezüella’ya baskın) ve arkasından yaşayacaklarımıza ilişkin her şeyi açıklıyordu.

Devamını Oku
05.01.2026
İran’da rejimin tek çıkış yolu nükleeri iptal etmek mi?

En sonunda İranlılar, ekonomik çöküşe başkaldırdılar.

Devamını Oku
04.01.2026
Ekonomik panoramada kısa gezinti ve utanmazlık skalası tartışması

Ekonomik tablo yıllardır felaket.

Devamını Oku
30.12.2025
HÜDA PAR/DEM/İmralı el ele Kürt karanlığına

AKP, Türkiye ve Ortadoğu’da Kürdistan isteyen pankürdist, geçmişi karanlık HÜDA PAR’ı, 4 milletvekili vererek Meclis’e soktu.

Devamını Oku
29.12.2025
Hey Türkler, Anadolu, Trakya, savaşı kaybettiğinizden haberiniz var mı?

Kürt meselesini çözüm komisyonu sanki çıkmaza girdi gibi.

Devamını Oku
28.12.2025
Çin’in başarısının sırrı: Yüz binlerce genç mühendis

Anımsıyorum, 6-7 yıl önce Amerikan üniversitelerini bitiren fen alanlarında mühendislerin sayısı muhtemelen 400 bin kadar olduğuna ilişkin bir istatistiğe hayret etmiştim.

Devamını Oku
25.12.2025
Çin, 20 yılda kritik teknoloji araştırmalarının yüzde 90’ında öncü

Yukarıdaki başlık bana ait değil, dünyanın en önemli iki bilim dergisinden biri olan NATURE’a ait.

Devamını Oku
23.12.2025
6 yıllık ‘Manhattan Projesi’ ile Çin ABD tekelini kırdı

Bu proje İkinci Dünya Savaşı’nı bitiren atom bombası üretme projesi değil.

Devamını Oku
22.12.2025
Anket sonuçlarına ne kadar güvenmeli?

Onlarca anket önümüze geliyor ve buna göre yorumlar yapıyoruz.

Devamını Oku
21.12.2025
13 yıl öncenin büyük öngörüsü gerçekleşiyor mu?

Kaybettiğimiz Doğan Kuban Hoca’nın seçme yazılarına her hafta Herkese Bilim Teknoloji dergisinde yer veriyoruz.

Devamını Oku
18.12.2025
Ankara’nın F-35 rüyası bitti veya çok bedel ödemesi gerekir

Hayır, ABD’nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Barrack’ın F-35 konusunda verdiği yanıta dayanarak Ankara bu uçakların rüyasını bile göremez demiyorum.

Devamını Oku
16.12.2025
Bu anlaşmayı kim ‘Feshet’ dediyse suçlu o! Suriye tek mi olacak çok mu?

Bütün mesele bu. Derinden bir savaş veriliyor, bir varlık ve yokluk savaşı bu, olmak mı olmamak mı...

Devamını Oku
15.12.2025
Bu övgünün ardında ne var?

Şam hükümetini ve Suriye’yi kimler zayıf bırakarak dış güçlerin sürekli müdahalesine açık bir ülke konumunda tutmak istiyor sorusu çok önemli ama bugün Trump’ın Erdoğan’a olan büyük sevgisinin arka planında ne var sorusuyla başlayacağım.

Devamını Oku
14.12.2025
Tarihe geçecek diploma iptali davası Dreyfus’u gölgede bırakır

Bir ülke, bir iktidar, bir hukuk, bir yargı düşünün ki topluca hareketle bir kimsenin 31 yıl önce aldığı üniversite bitirme diplomasını geçersiz saysın ve iptal etsin.

Devamını Oku
11.12.2025
‘Bana uy, seni tekrar büyük yapacağım, yoksa yok olacaksın’

Trump yönetiminin hazırladığı Milli Güvenlik Stratejisi (Belgesi) büyük tartışma yarattı, özellikle Avrupa’ya ilişkin bölümleri. Trump karşıtı Amerikan medyası ve entelektüel yazarlar, Trump Avrupa’yı adeta düşman olarak görüyor yorumunu yaptılar.

Devamını Oku
09.12.2025
Ümmet mi millet mi? Av kim, avcı kim?

Bakın ne buldum.

Devamını Oku
07.12.2025
Şu 29 maddeye noldu ey komisyon? Yanıt: DEM istemedi!

CHP, “Öcalan’a serbestlik, anayasa değişikliğine DEM desteği, PKK’ye ülkede siyaset yapma özgürlüğü” komisyonuna katılırken demokratikleşme olmadan Kürt sorunu çözülmez diyerek 29 maddede bir paket sunmuştu, hatırlatmak istedim özetle de olsa...

Devamını Oku
04.12.2025
Ümmet: Parçalanmış bir Türkiye

Dünkü yazımın sonu “Peki niye şimdi ümmet” sorusuyla bitiyordu. Yer darlığından yanıtı yoktu.

Devamını Oku
02.12.2025
İmralı ve PKK’nin ‘ümmetçi Türkiye’ söyleminin anlamı ne?

Bugüne kadar seküler parti havası basan Kürt milliyetçi siyasal hareketini bir süredir “ümmet” heyecanı bastı.

Devamını Oku
01.12.2025
CHP’yi kurultay sonrası çok zor bir dönem bekliyor

CHP programını yeniledi, parti meclisini 80 kişiye çıkararak kapsayıcılığını ve halk nezdinde temsiliyetini artırdı, büyük bir inançla Özgür Özel iktidara geleceklerini söyledi.

Devamını Oku
30.11.2025
Adeta yargısız infaz kararı

Evet Fatih Altaylı’ya verilen 4.2 yıllık mahkûmiyet kararı, sözlerinde açık bir tehdit asla olmayan ve doğrudan cumhurbaşkanını hedef almayan, ana fikri Türk halkının seçimlerde oy kullanmayı artık çok sevdiği ve bundan asla vazgeçmeyeceği idi.

Devamını Oku
27.11.2025
DEM’in kaçırdığı, CHP’nin yapması gereken

CHP’nin “çözüm” komisyonuna katılırken verdiği sözü tutması iktidar kanadını ve bu kanada eklemlenenleri rahatsız etti.

Devamını Oku
25.11.2025
Yeni seçim ittifaklar olasılığına bir bakış ve sırat köprüsünde yürüyenler

Dünkü yazımın sonunda şu cümleler vardı: Süreç zaten yeni ittifaklar yaratacak ortama itildi.

Devamını Oku
24.11.2025
Neden İmralı dayatması? Çünkü sürecin lideri!

Evet, apar topar ve medyaya kapalı bir toplantı ile milletvekillerinden oluşan ve 5 kişi olacağı söylenen bir heyet, İmralı Adası’na gidecek.

Devamını Oku
23.11.2025
İddianamede yaldızlı bir casus öyküsü

İddianamede Eylem 13 başlığı altında çok ciddi bir iddia var:

Devamını Oku
17.11.2025
Burası Türkiye abicim, yarın ne olacağını kestirmek zor

AKP çok şükür kendinden önceki sağcı iktidarların izinden giderek ülkeyi, geçmişe kıyasla en büyük ekonomik çöküşe ve yoksullaşmaya itti.

Devamını Oku
16.11.2025
Olağanüstü döneme olağanüstü iddianame

4 bin sayfalık iddianame mi olurmuş?

Devamını Oku
13.11.2025
Millet, ‘dâhi adam’ın bu topraklardan çıkmasının gururunu yaşıyor

AKP’den önce 10 Kasım’larda sirenler çaldığında köprüde, caddelerde sokaklarda durmayan araçların ve yayaların sayısı hatırı sayılır ölçüde fazlaydı.

Devamını Oku
11.11.2025
Cumhuriyetin temeli ve Ata’nın bize mirası 3+2 altın anahtar

Bugün büyük Türk’ü anıyoruz.

Devamını Oku
10.11.2025
Üniversite diploması ne kadar değerli

ABD’de Gallup’un ağustos ayında gerçekleştirdiği anket ilginç sonuçlarıyla tartışma yarattı...

Devamını Oku
09.11.2025
Mesele salt İmamoğlu değil, yenilikçilik ve yerellik

Ekrem İmamoğlu’na casusluk suçlamasının hemen ardından oğlu ve babasının sorguya çekilmesine sıra geldi.

Devamını Oku
06.11.2025
Ahmet Türk ve hayal alemi

DEM heyeti ile cumhurbaşkanı arasında son yapılan ve sonucu merakla beklenen görüşme üzerine bir açıklama beklerken cumhurbaşkanı hukuk başdanışmanlarından Mehmet Uçum merakımızı giderdi.

Devamını Oku
04.11.2025
İstanbul ‘iş bilmez kadir bilmezler’in mi elinde? Peki ‘Biz ihanet ettik’ kim dedi?

Cumhurbaşkanı, İstanbul’un en değerli havaalanı Atatürk Havaalanı’nın yıkılarak yerine yapılan “millet bahçesi”ni ziyaret etmiş ve “İstanbul’umuzu iş bilmez, kadir kıymet bilmez, tarih ve medeniyet şuurundan yoksun kifayetsizlerin insafına terk etmiyoruz. İstanbul bizim göz bebeğimizdir. Bu aziz şehrin bir fetret devri daha yaşamasına gönlümüz asla razı değil” demiş.

Devamını Oku
03.11.2025
Bayrampaşa’ya çökme, genel seçimlerin provası mı?

Bayrampaşa Belediyesi’ni “ele geçirme eylemi” tam bir milli iradeyi hava cıva gören bir iktidar anlayışının tipik örneğidir.

Devamını Oku
02.11.2025
En büyük iki devrim: Ulus ve kadın devrimi

Bu döneme özgü karamsarlıkları erteleyerek bir de şu açıdan bakalım: Atatürk’ün Cumhuriyet hedeflerine önemli ölçüde varılmıştır; bu hedeflerin artık geri döndürülemez olduklarına, tüm Türkiye’nin dün Cumhuriyeti ve Atatürk’ü olağanüstü sahiplenmesiyle sürekli tanıklık ediyoruz.

Devamını Oku
30.10.2025
Casuuusss... Cephanelerini çabuk tüketiyorlar... Hedef Tele1 miydi!?

Yahu bekleyin kardeşim, insanları en çok etkileyebilecek bir konuyu...

Devamını Oku
27.10.2025
İslamcı ‘muhafazakâr demokrat’ olabilir miydi?

“Muhafazakâr demokrat”ların en son numarası, bertaraf etmek istedikleri muhalif rakiplerini casuslukla suçlamak oldu.

Devamını Oku
26.10.2025
Ya İmralı gelsin veya İmralı’ya gidelim!

Evet, DEM (ve tabii ki Kandil) “terörsüz Türkiye” komisyonunu, daha doğrusu AKP iktidarını ve MHP’yi, Öcalan’ın serbest bırakılması noktasına indirgedi ve sıkıştırdı.

Devamını Oku
23.10.2025
Demokrasi yoksa ne çözümü!

Tarafların pozisyonuna bakalım, evet yeniden, fotoğraf net olarak görülmezse politika üretilemez ve kararlar alınamaz.

Devamını Oku
21.10.2025
Ey Meclis milletvekillerine sahip çıkma özgürlüğün de mi yok

Önce: Merkez Bankası başkan yardımcısının dolandırıcılık suçlamasıyla hakkında soruşturma açılmasına şaşırdık mı, hayır demeyeceğim ama evet de diyemiyorum.

Devamını Oku
20.10.2025