İster zart, ister zurt, illaki zort
Mine G. Kırıkkanat
Son Köşe Yazıları

İster zart, ister zurt, illaki zort

26.10.2025 04:00
Güncellenme:
Takip Et:

Dünyada pek çok devlet ve yönetim biçimi vardır. Ama topluca bakınca, yalnızca iki tür devlet yönetimi olduğunu görürüz: zırt pırt devletler ki, bunlara demokrasi diyebiliriz, kibarca “zırt” diyene, nazikçe “pırt” yanıtı verirler.

Zart zurt devletler ise demokrasiyi rafa kaldırmış baskıcı rejimlerdir. Ahali zart sesi çıkarınca, zurt diye tepesine binilir.

Bu zart zurt devletlerin başındaki kişiye “zorba” denir. Ve gerek zorbanın, gerek zart zurt rejiminin kalıcı olup kurumsallaştığı görülmemiştir.

Çünkü her zurnanın zırtı gibi, her zorbanın da “zort” dediği bir yer vardır.

Bir zorba kolay yetişmez. Öncesinde mutlaka “ağır abi”dir. Zorba olacak ağır abi, saldığı zart ve zurtların gürlüğünden bellidir. Kuluçka evresini, öteki ağır abilerden daha ağır çektiğini kanıtlamakla geçirir. Zartı zurtu ağır sıklete ulaşınca kabuğunu kırar, orta sıklet ağır abileri peşine takar, devleti ele geçirir ve zorba unvanıyla kasıp kavurmaya başlar.

ZOR, ZORLUK, ZORBALIK

Zorba sözcüğü, elbette “zor”la akrabadır.

Psikiyatri hocaları aramışlar, taramışlar, halkların başına bela olan tüm zorbaların “zor çocukluk” geçirdiğini saptamışlar. Tecavüze uğrayan bazı çocukların tecavüzcü olduğu gibi; demek ki zorba olanlar da öncesinde zora maruz kalanlar...

Örneğin Adolf Hitler.

Adolf’un babası Alois Hitler yoksul bir gümrük memuru ama sert ve otoriter bir ağır abiydi. Neden otoriter ve sertti? Çünkü gayri meşru bir çocuktu. Üvey babası ona kötü davranmıştı, o da çocuklarına kötü davranıyordu. Adolf, babasının 51 yaşındayken evlendiği üçüncü eşi yumuşak, sanatçı ruhlu Klara’dan doğdu. Kuluçka dönemini, annesinden aldığı ressamlık istemiyle babasının “memur olacaksın” zart zurtuna karşı isyan etmekle geçirdi. 16 yaşında okulu bıraktı. Sonunda ne ressam ne memur ama babasından kat kat ağır abi; Avusturya’dan “askerlik yapmamak” için kaçıp Alman ordusunda önce er, ardından onbaşı oldu. Rütbesi yükselmedi. Ama zart zurtları öyle etkiliydi ki Alman orduları başkomutanı ve dünya tarihinin gördüğü en kallavi zorba olabildi...

ZORBANIN SONU ZORT

Her zorbanın “zort” dediği bir yer vardır ya, Hitler de 30 Nisan 1945’te zart zurtu bırakıp zort çekti. Berlin yakınlarında, bir lağım sıçanı gibi kıstırıldığı yeraltı sığınağı Führerbunker’de intihar etti.

Führer’in esin perisi, “faşizm”in isim babası “Duçe” unvanlı Mussolini’nin de ne ağır abilik ne de zorbalık öyküsü farklıydı. O da demirci ustası, zorba bir babanın gölgesinde büyüdü. Disiplinsiz ve saldırgan davranışları yüzünden iki okuldan atıldı. Orta öğretimden ileri gidemedi. Ama zekiydi, çok etkili zart zurt diyordu, o da sonunda zortladı.

Hitler’in intiharından iki gün önceydi. Zorba Duçe üniformasını çıkarmış, köylü gibi giyinmiş, metresi Clara Petacci ile İtalya’dan kaçmaya çalışıyordu. Komünist bir partizan onları tanıdı ve öldürdü. Giulino di Mezzegra köyünde infaz edilen Mussolini’nin 9 kurşunla delik deşik cesedi ve metresininki, Milano’ya götürülüp bir benzin istasyonunun çatısına bacaklarından asıldılar.

KURBAN KUYUSUNA ATLAMAK 

Yakın tarihe gömülen zorbalardan salt en zart zurtçu iki faşisti anlatmaya çalıştım. Yoksa liste uzun. Hiçbiri atalarının başına gelenlerden ders çıkarmadığı için, ürüyorlar da ürüyorlar. Ama hepsinin sonu “zort”. Sonuncu örnekler Saddam, Kaddafi, Mübarek, Bin Ali vb.

Hiçbir zorbanın ölümsüz ve zart zurtla kurduğu korku rejiminin, sülalesi tarafından sürdürebildiği görülmedi.

Ne yazık ki zortlarken arkalarında devlet, yurt bırakmayan; yakıp yıkıp gidenler de var. İşte Ortadoğu’nun hali...

Tüm devletlerin zart zurtla yönetildiği Ortadoğu’da iki ülke, Irak ve Suriye paramparça oldu. ABD destekli İsrail’in kendilerinden daha zorba çıkan zorbası Netanyahu’nun gadrine uğradılar. Küresel zorba ABD, pusuda. İran, Lübnan, Ürdün, Yemen ve diğerleri hedefte. Zart zurtçu muktedirler melül melül sıralarını bekliyor.

Gidişatı anlayan Suudi Arabistan, Katar, BAE falan hızla modernleşme peşinde Batı kültürüne açılıyor.

Peki Türkiye ne yapıyor? Arapların çıkmaya çalıştığı kuyuya atlıyor.

Vallahi bravo! Başka ne denebilir?

Yazarın Son Yazıları

Cumhuriyet’in değerli okurlarına...

Son günlerde yaşananlar üzerine yazılarıma bir süre ara veriyorum.

Devamını Oku
27.04.2026
Açıklama ve özür

Sosyal medya platformu X’te yaptığım yanlış bir paylaşım, önce şahsıma, ardından Türkiye Cumhuriyeti’nin en değerli belleği, ilkelerinin temsilcisi gazetemiz Cumhuriyet’e haksız ve çirkin saldırılara yol açtı; ölçüsüz, vicdansız bir lince dönüştü.

Devamını Oku
26.04.2026
Amos gibi sözleşmek

Takvim birinci yüzyıldı, Caius Titus bir senatör...

Devamını Oku
26.04.2026
Yenilen yüceler, yiyen cüceler

2012 Yüksek Askeri Şurası, kararların altına imza atanların tarih önünde üstlendiği vebal ile özel bir yere sahiptir

Devamını Oku
19.04.2026
İşte deve, işte meydan, haydi rasgele!

Doksan yaşına bastığı 2023 yılında yitirdiğimiz Duygu Sağıroğlu, Türk sinemasının hem eğitmen hem yönetmen bir büyük ustasıdır.

Devamını Oku
12.04.2026
Uzun bir suikast

Kısaca “yayılmacı sömürgenlik” demek olan emperyalizm, çağlar boyunca biçim değiştirmiş ama DNA’sı aynı kalmış egemenlik gasbıdır.

Devamını Oku
05.04.2026
Hıristiyan İranlılar

2010’lu yıllarda İstanbul’da, Cezayir asıllı Fransız bir kadın diplomatla ahbap olmuştum.

Devamını Oku
29.03.2026
Paçozluk liginde bir liyakat şampiyonu

Paçozluk liginde bir liyakat şampiyonu

Devamını Oku
22.03.2026
Kadir İnanır onaylı erkeklik

Mine ve Ali Sirmen, her yıl birkaç gün Marmaris’e gider ve daima Art Otel’de kalırlardı.

Devamını Oku
15.03.2026
Sınır ötesi operasyonda kuşkonmaz ikilemi

Takvimler 1995 yılının nisan ayını gösteriyordu.

Devamını Oku
08.03.2026
Namus yorgun, vicdan helak

İyi insansanız; insan, hayvan, hatta orman, dere, göl vb. gibi tehlikeye düşen bir varlığı savunur ve bazen kurtarabilirsiniz de.

Devamını Oku
01.03.2026
Özerk Amerikancılar

Ernest Grenier, İkinci Abdülhamit döneminde Osmanlı borçlarını düzenlemek için kurulan IMF’nin atası Düyunu Umumiye’nin müfettişi ve casusudur.

Devamını Oku
22.02.2026
Hiç kimsenin kızları...

Ben dahil birçok genç kadın, Epstein’in bizden ne istediğini öğrendikten sonra bile onun inine geri döndükleri için eleştirildi.

Devamını Oku
15.02.2026
Küresel kötülük ittifakı

1989 yılı mart ayı ortalarıydı.

Devamını Oku
08.02.2026
Sözü demokrat, özü faşistler

Osmanlı Devleti’nin dış borçlarını toplamak için kurulan zamanın IMF’si Düyunu Umumiye’nin müfettişi ve Fransız casusu Ernest Grenier*, anılarının Kürdistan başlıklı bölümünde anlatır...

Devamını Oku
01.02.2026
Tetikte siyasi erk, hedefte İstanbul Erkek

Geçen hafta, kardeş yazarımız Barış Pehlivan’ın kaleminden İstanbul Erkek Lisesi’nde çevrilen dinci dümeni okudunuz.

Devamını Oku
25.01.2026
Hrant Dink’in iki ölümü

Yarın 19 yıl olacak, içimizdeki en insan kaldırımda cansız yatalı ve üstüne serilen muşambaya sığmayan ayaklarındaki tabanı delik papucuyla unutulmaz olalı...

Devamını Oku
18.01.2026
Güney Amerika’ya Ortadoğu modeli

Beyaz Saray, sosyal medyada Başkan Donald Trump’ın siyah beyaz bir fotoğrafını yayımlıyor, üstüne küçük harflerle “No games” altına büyük harflerle FAFO yazıyor.

Devamını Oku
11.01.2026
Ve Tanrı aşkı yarattı

Gazeteci, o sabah dörder dörder çıktı çalıştığı derginin eski ama soylu mermer merdivenlerini.

Devamını Oku
04.01.2026
Hemingway için “ikinci Truva kuşatmasının sonu” (2)

9 Ekim 1922 tarihli Toronto Daily Star gazetesinde Ernest Hemingway imzasıyla yayımlanan “Türkler İstanbul yakınlarında” başlıklı haber...

Devamını Oku
28.12.2025
Hemingway’in Türklerle imtihanı

Kurtuluş Savaşı’nın Cumhuriyetle taçlanmasına bir yıl var ve İstanbul işgal altındaydı.

Devamını Oku
21.12.2025
Bir sosyal demokratın anıları

Halkçı Parti’nin genç milletvekilleri koşulların izin verdiği ölçüleri aşarak 12 Eylül ve sonrasındaki işkence iddialarını Meclis gündemine taşıyordu.

Devamını Oku
14.12.2025
Hello Papa, sen misin yeni baba?

Boğaz kıyılarındaki küçük Byzantion yerleşkesini Nova Roma’ya (Yeni Roma, bugünkü İstanbul) dönüştürecek yıkım-yapım çalışmaları 324 yılında başladı.

Devamını Oku
07.12.2025
Türkiye’nin ilk kitap müzesi: FKE

Fethiye, yurttaşların ormanları yanmasın diye nöbet tuttuğu ve olağanüstü güzellikte kıyı şeridine çöken muktedirlere, muktedir torpillilerine karşı kazanamayacaklarını bile bile mücadeleye girmekten korkmayan çevreciler ile yurtsever Yörüklerin diyarıdır.

Devamını Oku
30.11.2025
Karar ve tavır

Türkiye artık ulusal bir toplum değil.

Devamını Oku
23.11.2025
Onlar SAFE, bizler saf..

Hayhuy arasında kaynadı gitti...

Devamını Oku
16.11.2025
Yangın önlemek mi, keriz silkelemek mi?

Turizm, Türkiye’nin en önemli gelir kaynaklarından biri.

Devamını Oku
09.11.2025
Panik atak mı, panik aşk mı?

Kırk yaş, rastgele bir yaş değildir.

Devamını Oku
02.11.2025
İster zart, ister zurt, illaki zort

Dünyada pek çok devlet ve yönetim biçimi vardır.

Devamını Oku
26.10.2025
Yılanların yalanı

Türkiye’nin yalanları, tarihi kadar uzun, kalın ve kuyrukludur.

Devamını Oku
19.10.2025
Hayaller Riviera, gerçekler Gazze

ABD’nin en hafif deyimle en tuhaf başkanı Trump’ın Gazze’ye ilişkin bir projesi var.

Devamını Oku
12.10.2025
Siter yalha züdü çekger dirmi?

Çocukken çok sevdiğim bir oyun vardı. Belki siz de oynamışsınızdır...

Devamını Oku
05.10.2025
Al saat ver saat

Makronezya müstebiti Valdemir Potin’in ricası üzerine Mikronezya’yı barışçıl amaçlarla işgal eden 100 bin Çinli askeri doyurmak kolay değildi.

Devamını Oku
04.10.2025
Bir muhtarın çığlığı

11 Eylül 2025 tarihinde Kadıköy ilçesindeki Caferağa Mahallesi’nin kalbindeki tek mazbut (tahrip edilmemiş alan), Ali Oğlu Hüseyin Vakfı’na ait 12 dönümlük arsa için bir ihale düzenlendi.

Devamını Oku
28.09.2025
Hatırla sevgili, o makus tarifi

100 bin Çinlinin 100 bin nüfuslu Mikronezya adasını işgali, iştah ve sefayla sürüyordu.

Devamını Oku
27.09.2025
Eğriliğin ederi, doğruluğun bedeli

Dünyanın tüm kedileri aynı dili konuşur, aynı tınılarda hırlar ve miyavlarlar.

Devamını Oku
21.09.2025
Kayyum devşirme

12 Haziran 2011 genel seçimleri, Kemal Kılıçdaroğlu’nun CHP genel başkanı olarak girdiği ikinci, oy kullanabildiği ilk seçimdi.

Devamını Oku
14.09.2025
Sal gideyim, salla geleyim

Yalnız ve güzel ada Mikronezya’nın uyuşuk ahalisi, her şeye alıştığı gibi savaşsız gerçekleşen Çin işgaline de alışmış, minnak adayı nüfusu kadar işgalciyle paylaşmayı da kabullenmişti.

Devamını Oku
13.09.2025
Hayaller dolgun fon, gerçekler yırtık don

Güzel bir Kafkas atasözüdür: “Yükseklerde ne eserse alçaklarda onu toplarsın.”

Devamını Oku
07.09.2025
Belirsizliğe doğru

Joseph Ignace Guillotin, 1738 ile 1814 yılları arasında yaşamış bir doktor; Paris Tıp Enstitüsü’nde anatomi dersleri veren bir hocaydı.

Devamını Oku
31.08.2025