Büyük Ortadoğu Projesi (BOP) hattında bir domino taşı daha devrildi. Esad, Irak’ta Saddam’ın, Libya’da Kaddafi’nin yaşadığı drama ramak kala ülkesini terk etti. Ancak rejimlerin çöküşü birbirine yakın seyretti.
Suriye’de yıllarca sürecek yeni bir geçiş dönemi başladı. Bir ülkeye hâkim olan otoriter yapı çökünce toplumun derinliklerinde ne varsa o üste çıkar.
Suriye’de ne çıkar?
Şu aşamada belirsizlik!
Osmanlı İmparatorluğu’nun yıkılmasının ardından Fransız mandasında kalan Suriye 1947’de bağımsız bir devlet olarak dünya sahnesine çıktıktan sonra çok partili, seçimle gelen yönetimin seçimle gittiği bir raya giremedi. O nedenle ortaya çıkacak yeni devlet yapısının kaderini içten çok dış etkenler belirleyecek. Suriye’de aynı devlet çatısı altındaki kesimlerin birlikte yaşama gücünü ne kadar edindiğini önümüzdeki süreçte göreceğiz.
***
Yakın geçmiş bağlamında sıralamak gerekirse 7 Ekim 2023’te Hamas’ın İsrail’e “ani” saldırısının ardından İsrail’in başlattığı vahşi saldırı süreci, Gazze’de büyük dram getirdi. Gazze’yi yerle bir edip Hamas’ı etkisizleştiren İsrail yönünü kuzeye çevirip Lübnan’ı kontrol altına aldı, Hizbullah’ı çökertti. Hemen ardından Suriye’de muhalif güçler kuzeyden ilerlerken, İsrail de güneyden vurarak Esad rejimini bitirdi.
8 Aralık itibarıyla 61 yıllık Esad rejimi çökerken sürecin en büyük kazananı İsrail oldu. İsrail uzun süredir usul usul ilerlediği Golan tepelerinde artık istediği hızda yürüyor!
Şu anda pek çok muhalif grubun çatı örgütü olan HTŞ’nin liderinin ilk demecini CNN İnt’e vermesini durumun fotoğrafı olarak yorumlamak gerekir. CNN’in kurucuları, “Bizim haber yapmadığımız bir şey, olmamış demektir” diye bakarlar.
ABD, 2003 Irak işgalinden sonra şöyle bir stratejiyi benimsemişti:
Bundan sonra ülke işgallerini tankla, topla benzer konvansiyonel silahlarla değil, o ülke içindeki müttefiklerimizle yapacağız!
Bu anlamda maksat hasıl olmuş görünüyor!
Bölgede en büyük kaybeden ise İran. İran’ın rejim ihraç etme stratejisinin büyük oranda çöktüğünü söyleyebiliriz. Son seçimlere katılım oranının resmi açıklamada yüzde 50, gerçekte yüzde 30 olduğu dikkate alınırsa İran değil rejim ihraç etmek, kendini ayakta tutmakta bile zorlandığı görülüyor.
Rusya ile ABD, Ukrayna üzerinden başka bir plan içinde mi, kısa sürede ortaya çıkar.
***
Türkiye, başından beri gelişmelerden en çok etkilenen ülke. İlk günlerin toz bulutu altında, iktidar hemen zafer naraları atmaya başladı. Haftalar içinde düşecek dedikleri Esad rejimi 13 yıl daha sürdü. 12 günde kâğıttan bir kule gibi çöktü. Henüz bütün ayrıntıları ortaya çıkmadı ama bu çöküşten çıkarılması gereken çok ders var.
2012 yılında Suriye’den Türkiye’ye gelen sığınmacıların sayıları 100 bine yaklaşırken Silivri mapushanesinden çok uzun sürecek karmaşık bir dönemin başladığını yazmıştık. Erdoğan ise partisinin grup toplantısında naralar atarak çok kısa sürede Şam’a gideceklerini, Emevi Camisi’nde namaz kılıp kardeşleriyle kucaklaşacaklarını söylüyordu.
Çok kısa süre, 13 yıl sürdü ama bugün gelinen noktayı da henüz kavramamış görünüyorlar. “Sabır ve zafer” söylemiyle sonunda amaçlarına ulaştıklarını vurguluyorlar.
Gelinen nokta BOP’ta yeni bir dönemecin başlangıcıdır.
Türkiye’nin buradan çıkaracağı dersler, elde edebileceği kazanımlar ve büyük kayıplar var!
