Hukuk devleti ve avukatlık mesleğinin korunması - Ahmet Münci Özmen
Olaylar Ve Görüşler
Son Köşe Yazıları

Hukuk devleti ve avukatlık mesleğinin korunması - Ahmet Münci Özmen

16.10.2025 04:00
Güncellenme:
Takip Et:

Hukukçuların, hukuk devletinin kapsamlı bir tanımını yapma çabaları süredursun, bağımsız uzmanlardan oluşan Venedik Komisyonu 2016 yılında, hukuk devletinin olmazsa olmaz standartlarını ortaya koymuş ve bu standartlar, Türkiye’nin de ilk üyelerinden olduğu Avrupa Konseyi’nin Parlamenter Meclisi (AKPM) tarafından 11.10.2017 tarihinde onaylanmıştır. Hukuk devletinin, söz konusu standartları şunlardır:

1- Yasallık

2- Hukuk güvenliği

3- Yetkilerin/gücün kötüye kullanılmasının önlenmesi

4- Yasa önünde eşitlik ve ayrımcılık yasağı

5- Adalete erişim olanakları.

Bu standartlar bir bütün oluşturur ve eksiksiz gerçekleştirilmelidir. Standartların içeriklerine ilişkin açıklamalar, Venedik Komisyonu’nun internet sitesinde yer almaktadır.

Belirtelim ki, insan haklarıyla ilgili temel sözleşmelere taraf olunması ve bu sözleşmelerden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmesi de, hukuk devletinin mevcut standartları arasında görülmektedir.

AKPM, Venedik Komisyonu’nun koyduğu standartların güncellenmesini istemektedir. AKPM’nin hukuk işleri ve insan hakları komitesine göre, hukuk devletinin öğeleri bellidir ve hukuk devletinin güncellenecek standartları bu ögeler dikkate alınarak yeniden düzenlenmelidir.

Hukuk devletini oluşturan öğeler şunlardır: Yasallık, hukuk güvenliği, keyfi işlem/ uygulama yasağı, adalete erişim, insan haklarına saygı, yasa önünde eşitlik ve ayrımcılık yasağı. Güncellenecek standartlara, kamu gücünden başka bir gücün (örneğin sermaye gücünün) insan haklarını ihlal etmesinin önlenmesi; uluslararası hukuka saygı gösterilmesi; geçmişteki insan hakları ihlallerinin giderimi ile benzer ihlallerin tekrarını önleyici çözümler geliştirilmesi gibi yeni standartlar eklenmesi öngörülmektedir. ( Venedik Komisyonu Hukukun Üstünlüğü Kontrol Listesinin Güncellenmesi, prg. 3, 22, 24-28.)

BAĞIMSIZLIK KONUSU

Venedik Komisyonu’nun, hukuk devleti için koymuş olduğu standartlar ve AKPM’nin güncelleme önerisinde belirtilen öğeler, avukatlık mesleğinin yasal faaliyet sırasında, her türlü baskı ve suçlanma endişesinden uzak ve bağımsız olarak yapılmasını içermektedir. Bunun tersi, hukuk devletinin bütün standartlarına ve öğelerine aykırılık oluşturur. Bu durumda, ortada ne yargı organlarına güven duygusu, ne savunma hakkı, ne hukuk güvenliği, ne yasa önünde eşitlik hakkı, ne insan haklarına saygı kalır.

Avrupa Konseyi Sözleşmesi ne diyor?

Bu aykırılıkların olmaması için, Avukatlık Mesleğinin Korunmasına İlişkin Avrupa Konseyi Sözleşmesi hazırlanmış ve 13.5.2025 tarihinde imzaya açılmıştır. Sözleşmenin Türkçe çevirisini Türkiye Barolar Birliği yapmış bulunmaktadır. Sözleşmenin yürürlüğe girmesi için en az 6’sı üye devlet olmak üzere 8 devlet tarafından onaylanması gerekmektedir. Bu sayı henüz sağlanamamıştır. Türkiye, sözleşmeyi imzalamayan devletler arasındadır.

Sözleşme, avukatın, temel hak ve özgürlüklerin ve hukuk devletinin korunmasında çok önemli rol oynadığı; adalete erişim sağladığı; yargısal ve yönetsel hak arama süreçlerinin etkili biçimde işlemesine katkıda bulunduğu ve adil yargılamanın güvencesi olduğu, dolayısıyla da, yargı organlarına güven duyulmasına aracı olduğu anlayışı ile hazırlanmıştır. Sözleşmenin amacı, avukatların, baskı ve sindirme dahil, hiçbir müdahale ve saldırıya uğramadan ve zarar görmeden mesleki faaliyetlerini sürdürebilmelerinin güvence altına alınmasıdır. Sözleşmenin içeriğiyle ilgili açıklamalar içeren belgede belirtildiği gibi, bu amacın gerçekleşmesi, hukuk devleti ve temel hak ve özgürlüklerin korunması için yaşamsal önemdedir.

GÜVENCE VE DENETİM

Sözleşme özetle, avukatlar için, ifade, bilgi edinme, toplantı ve dolaşım özgürlüğü, yargı organlarına ve belgelere erişim hakkı, avukat-müvekkil ilişkisinin mahremiyeti, yargılama sürecinde taraf ve silahların eşitliği ile ilgili güvenceler içermektedir. Bunlar üzerindeki kısıtlamalar, ilgili yasada gösterilmeli ve demokratik bir toplum açısından gerekli olmalıdır. Avukata ait yerlerin ve aracın aranması; belgelerin, bilgisayarın, veri depolama ekipmanların, telefonun ve eşyaların incelenmesi, kopyalanması veya bunlara el konması gerektiğinde, meslek kuruluşundan bir temsilcinin veya tarafsız bir avukatın hazır bulunup, işlemlere itiraz edebilmesi de güvenceler arasındadır.

Sözleşmenin gereği gibi uygulanıp uygulanmadığı, en az 8, en çok 12 bağımsız uzmandan oluşan ve ülkeleri ziyaret ederek yerinde incelemeler yapabilen bir uzmanlar grubu tarafından denetlenecektir. Sözleşme, taraf devletlerin temsilcilerinden oluşan bir komitenin kurulmasını da öngörmüştür. Bu komitenin görevi, uzmanlar grubunun denetim yoluyla vardığı sonuçlar uyarınca ilgili devletin alması gereken önlemler konusunda önerilerde bulunmak ve uygulamayı izlemektir.

Önümüzdeki dönemde, insan haklarıyla ilgili temel sözleşmelerde olduğu gibi, Avukatlık Mesleğinin Korunmasına İlişkin Avrupa Konseyi Sözleşmesine taraf olmanın da, hukuk devletinin yeni standartları arasında yer alacağı anlaşılmaktadır sözleşmeyi, hukuk devletinin bayraktarlığını yapan ülkelerin çoğu imzalamış ve büyük olasılıkla, iç hukuklarında onay sürecini de başlatmış bulunmaktadırlar. Dileğimiz ve beklentimiz, Türkiye’nin de bu devletler arasında yer alarak, Sözleşmenin yürürlüğe girmesini çabuklaştırması ve hukuk devletinin gereği olan standartları gerçekleştirmesidir.

DR. AHMET MÜNCİ ÖZMEN

DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI E. HUKUK MÜŞAVİRİ, TBB İNSAN HAKLARI MERKEZİ YÜRÜTME KURULU ÜYESİ

Yazarın Son Yazıları

Ne yapmalı? - Av. Dr. Başar Yaltı

Bu sütunlarda 21.01.2026 tarihinde yayımlanan “Stratejik Akıl ve Politik Alan” adlı yazıyla; siyasal iktidarın “Yeni Türkiye Yüzyılı” adı altında bir strateji izleyerek Cumhuriyet değerlerini ve anayasal ilkeleri, en hafif deyimle aşındırarak, siyasal İslama dayalı otoriter bir düzen kurma konusunda hayli yol aldığını, buna karşın muhalefetin temel bir stratejiden yoksun, dağınık ve etkisi olmayan eylemler yaptığını belirterek, stratejik akıl ve stratejik planlama ile hareket edilmesi gerektiği önerisinde bulunmuştuk. Bu anlamda muhalefete yol gösterici, bir “stratejik akıl kurulu”na ihtiyaç olduğunu da belirtmiştik.

Devamını Oku
20.02.2026
Sağlık sistemimiz hasta! - Prof. Dr. Gazi Zorer

Sağlık alanında yaşanan sorunların giderek artmasına paralel olarak halkın tepkisi de sürekli artıyor.

Devamını Oku
20.02.2026
Sosyoekonomik yapı ve şiddet - Ayşe Atalay

Şiddet bir insanın bir başkasına ya da gruba istemediği, arzu etmediği bir davranışta bulunması için uyguladığı fiziksel olduğu kadar psikolojik, kültürel ve ekonomik boyutları da içeren bir zorlamadır.

Devamını Oku
19.02.2026
Solun büyük yol ayrımı - Kaan Eroğuz

Türkiye’de sosyalist hareketin Kemalist devrime bakışı her dönem temel ayrışmaların ve tekrarlanan tartışmaların kaynağı olagelmiştir.

Devamını Oku
19.02.2026
Okullarda eğitsel kodlar - Nusret Ertürk

Öğrencilerimizden, bizi gönendirecek haberler duymak istiyorsak, okullarda eğitsel kollara önem vermeliyiz.

Devamını Oku
19.02.2026
Tarih denen büyük yargıç - Halil Sarıgöz

Geçtiğimiz günlerde Aydın’da ve Keçiören’de yaşanan istifalar yalnızca yerel siyasetin dar gündemi değildir.

Devamını Oku
18.02.2026
Parti devletinde 'hukuk' - Erol Türk

AKP genel başkanı, başta anayasa olmak üzere tüm hukuk kurallarını askıya alan ve hukuk devleti ilkesini zedeleyen, ülkenin en tartışmalı ismi olan İstanbul cumhuriyet başsavcısını bir gece yarısı adalet bakanı olarak atadı.

Devamını Oku
18.02.2026
Türkiye ağlıyor - Gani Aşık

Vatanı için cephelerde silah ve süngülerle aslanlar gibi vuruşup kaplanlar gibi kükreyen Türkler aslında naif, ince kalpli ve tepeden tırnağa duygu yüklü insanlardır.

Devamını Oku
18.02.2026
İzmir İktisat Kongresi'nin 103. yıldönümü - Hüner Tuncer

Cumhuriyetin ilanından önce 17 Şubat 1923’te İzmir’de, “Türkiye İktisat Kongresi” toplanmıştı.

Devamını Oku
17.02.2026
Masumiyet karinesi - Suna Türkoğlu

Temelleri 1215’te Magna Carta Libertatum ile atılan, 1948’de İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin 11. maddesinde ”Kendisine bir suç yüklenen herkes, savunması için gerekli tüm güvencelerin tanındığı açık bir yargılama sonunda yasaya göre suçlu olduğu saptanmadıkça, suçsuz sayılır” ifadesiyle uluslararası bir metinde kendine açıkça yer bulan ve 1950’de Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddesinde, “Bir suç ile itham edilen herkes, suçluluğu yasal olarak sabit oluncaya kadar masum sayılır” hükmüyle de “adil yargılanma hakkı”nın en önemli parçası halini alan “masumiyet karinesi”, bugün hepimizin her alandaki koruyucu şemsiyesidir.

Devamını Oku
16.02.2026
Taliban, emperyalizm ve Afganistan - Doğan Ergenç

Taliban 2021 yılında Afganistan’da yeniden iktidara geldiğinde, kısmen “ılımlı” mesajlar vermişti.

Devamını Oku
16.02.2026
Migros depo işçileri neden direniyor? - E. Haktan Altın

22 Ocak’tan bu yana Migros depolarında DGD-SEN öncülüğünde işçiler “insanca yaşayabilmek” için direniyor.

Devamını Oku
14.02.2026
Yaşlı hakları ve emekli aylığı - Ahmet Münci Özmen

Yaşlılık hangi açıdan tanımlanırsa tanımlansın, daha önce var olanların azalmasıyla, eksilmesiyle ilgili bir durumdur.

Devamını Oku
14.02.2026
Hukuki güvenlik ile ‘açık hata’ arasında - Abdullah Dörtlemez

İdare hukukunun en kırılgan eşiklerinden biri, hukuki güvenlik ilkesi ile hukuka uygunluk talebi arasındaki gerilimde ortaya çıkar.

Devamını Oku
13.02.2026
İliç’te yaşanan çaresizlik - Duran Güldemir

“Tüm siyasi partilerden ve muhtarlardan ortak çağrı: Çöpler Altın Madeni açılsın!..”

Devamını Oku
13.02.2026
Asya üretim dengelerinde yeni dönem - Gözde Dizdar

Bangladeş’te bugün yapılacak genel seçimler, yalnızca iç siyaseti ilgilendiren bir gelişme değil; güney ve güneydoğu Asya’daki üretim ve ticaret dengeleri açısından da yakından izlenen bir sürece işaret ediyor.

Devamını Oku
12.02.2026
Şiddet sarmalındaki çocuklarımız - Mustafa Gazalcı

Şiddete uğrayan, sömürülen çocuklara geçen günlerde bir de acımasızca öldürülen çocuklar eklendi.

Devamını Oku
12.02.2026
Başkanların serüveni… - Celal Ülgen

Ülkemizde daha önce eşi görülmemiş bir belediyeler krizi yaşanıyor.

Devamını Oku
11.02.2026
Kamusal aklın kurumları - Serhat Saatci

Türkiye’de kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları uzun süredir siyasal tartışmaların merkezinde yer almaktadır.

Devamını Oku
10.02.2026
Grönland iklimi - Hakan Reyhan

2015 yılından bu yana (Paris İklim Zirvesi’yle başlayan süreçte) küresel ısınma sorununun çözümü için dünya ülkeleri açısından büyük bir uyanış yaşandığı düşünülüyordu.

Devamını Oku
10.02.2026
'İktidarın kara düzeni dağılacak!'

“Reform yılı” hayırlı, uğurlu olsun. İktidarın açıkladığına göre 2026, “reform ve şahlanış” yılı olacakmış.

Devamını Oku
09.02.2026
Direnenler ve pijamasıyla oturanlar - Erdal Atıcı

Dünya tarihinde, bugün olduğu gibi adalet kılıcının kırıldığı, insan özgürlüklerinin kısıtlandığı, baskının, zulmün, haksızlığın ve hukuksuzluğun topluma egemen olduğu dönemler görülmüştür...

Devamını Oku
09.02.2026
Sorumlular ve sorumsuzlar - Erdal Celal Aksoy

6 Şubat 2023 tarihinde, saat 04.17’de Kahramanmaraş ili Pazarcık merkezli 7.7 büyüklüğünde ve Elbistan merkezli 7.6 büyüklüğünde depremler meydana gelmiştir.

Devamını Oku
07.02.2026
Deprem ve ordunun unutturulan gücü - Cumhur Utku

6 Şubat 2023’te meydana gelen 7.7 büyüklüğündeki deprem, 11 ilimizi etkileyerek resmi rakamlara göre 53 binden fazla kişinin ölümüne, 107 binden fazla kişinin yaralanmasına ve yaklaşık bir milyon evin yıkılmasına yol açtı.

Devamını Oku
06.02.2026
Deprem dersleri - İbrahim Berksoy

42 yıllık kısa ömrüne yaşama ilişkin birbirinden ilginç düşünceler sığdıran Danimarkalı felsefeci Kiergagaard’ın şu sözü hiç aklımdan çıkmaz: “Yaşamı ileri dönük yaşar, geriye dönüp anlarız.”

Devamını Oku
06.02.2026
Modern toplumun temel ilkesi: Laiklik - Arif Anıl Öztürk

Bugün, Türkiye Cumhuriyeti’nin en temel ortak paydalarından biri olan laikliğin anayasaya girişinin 89. yıldönümündeyiz.

Devamını Oku
05.02.2026
Kronikleşen hastalık - Kadir Serkan Selçuk

İktidarın bir süredir devam eden “sorunları çözememe hastalığı” artık kronikleşti.

Devamını Oku
05.02.2026
Meşruiyet üzerine - Doğan Soyaslan

Meşruiyet siyasi ve hukuki anlamlarda kullanılır.

Devamını Oku
04.02.2026
BALATRO - A. Celal Binzet

Doğrusu bir sözcüğün günlük dildeki anlamı dışında ne denli yoğunluk içerdiğini öğrenmek hiç de kolay olmadı.

Devamını Oku
04.02.2026
Liyakat meselesi: Mine–öz–sinir hattı - Roşan Orhan

Türkiye’de bazı sorunlar vardır; bağırmaz, çağırmaz, ilk bakışta can yakmaz.

Devamını Oku
04.02.2026
Kalınlaşan müfredat, güçsüzleşen çocuklar - Abdullah Yüksel

Eğitim sistemimizde ilginç bir denklem var: Müfredat kalınlaştıkça çocuklar inceliyor.

Devamını Oku
03.02.2026
Eczane kapısı kilitli! - Avni Kurtuldu

Türkiye’de eczane açmak, artık mesleki bir tercih değil; talih işi.

Devamını Oku
03.02.2026
Devletler ve çıkarları üzerine - ABDULLAH KEHALE

Bugün Suriye’de Kürtler özelinde olanları daha iyi anlayabilmek için biraz geriye gitmekte ve yakın tarihte Irak’ta yaşanan olaylara bakmakta yarar var.

Devamını Oku
02.02.2026
Emekle yeşeren bir ağacın gölgesi - OKAY TAŞLI

Cumhuriyet bir tarih değildir yalnızca; her gün yeniden kurulan bir vicdandır.

Devamını Oku
02.02.2026
Kuvvetler tek elde toplanırsa... - Mahmut Aslan

Muammer Aksoy’un evinin önünde katledilişinin üzerinden 36 yıl geçti.

Devamını Oku
31.01.2026
Süt sağlığımız ve geleceğimiz - Mücteba Binici

Çocukluğumda Karacabey’in Fevzi Paşa köyünde hem tarım hem de hayvancılık yapılırdı.

Devamını Oku
30.01.2026
‘Türkiyelilik’ söylemi kimleri dışarıda bırakır? - Prof. Dr. Utku Yapıcı

“Türk, Kürt, Laz, Çerkes...” On yıllardır bu sözcükleri art arda belirli bir sıraya göre saymak, çoğulcu olmanın temel gereklerinden biri olarak sunuldu.

Devamını Oku
30.01.2026
Felaket kapitalizmi kıskacında - Esen Erol

Günümüzde neoliberal düzenin bizi sarıp sarmaladığı hepimizce malum.

Devamını Oku
29.01.2026
Toplum çocuklarını neden koruyamaz? - Özkan Yıldız

Geçtiğimiz haftalarda, “yan bakma” gerekçesiyle, 15 yaşındaki bir çocuk tarafından öldürülen 17 yaşındaki Atlas Çağlayan, Türkiye’de çocuklar arasında suç ve şiddetin ulaştığı ürkütücü eşiği gösteren çarpıcı bir örnek olarak kayda geçti.

Devamını Oku
29.01.2026
Suriye’de neler oluyor? - Nejat Eslen

ABD’de strateji geliştirme yöntemi öğretisinde üç ana unsurun esas alınması gerektiği ifade edilir...

Devamını Oku
28.01.2026