‘MESEM’lerin diğer yüzü: Çocuk işçilik - Özkan Yıldız
Olaylar Ve Görüşler
Son Köşe Yazıları

‘MESEM’lerin diğer yüzü: Çocuk işçilik - Özkan Yıldız

14.08.2024 04:00
Güncellenme:
Takip Et:

Son dönemlerde, artan sayıda öğrenci/çocuk, “Mesleki Eğitim Merkezleri”nde (MESEM) staj ve çıraklık eğitimi kapsamında çalışmaktadır. Kontrol ve denetim eksikliğinden dolayı, çok sayıda çocuk, iş kazalarında yaşamını yitirmektedir. Türkiye’de çocuk işçiliğinden kaynaklı ihmal, istismar ve ölümler toplumun görünmeyen yüzünü oluşturmaktadır.

Tarihin her devresinde ağır ve derin yoksulluk koşulları altında ezilen hanelerin imdadına her zaman “çocuklar” koşmuştur. Kente tutunamayan yoksul ve yoksun aileler, çocuk emeğine hep gereksinim duymuştur. Esasında çocuk emeği sömürüsünün nedenlerini, “neoliberal ekonomi politiğin” iktisadi ve toplumsal kodlarında aramak gerekmektedir. Ülkemizin “çocuk refahına” ilişkin göstergeleri de bu süreçlerle yakından bağlantılıdır.

VERİLER NE DİYOR?

“İş Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi”nin (İSİG) ortaya koyduğu verilere göre, Türkiye’de son 22 yılda 907 çocuk; MESEM’lerdeyse, son bir yılda, dokuz çocuk yaşamını yitirdi. Bu veriler bize sayıların ötesinde, çocuk emeğinin modern zamanlarda da bitmediğini, tersine çocuk işçiliğin farklı yüzlerle kentsel ortamlarda hep yeniden üretildiğini göstermektedir.

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ve UNICEF’in 10 Haziran 2021 tarihinde yayımladığı rapora göre, çocuk işçi olarak çalışan çocukların sayısı son dört yılda 8.4 milyon artarak dünya genelinde 160 milyona yükselmiştir. Afrika ve Asya’nın yoksul ulusları başı çekmektedir. Türkiye de bu grupta yer almakta ve farklı sektörlerde türlü nedenlerle çocuk emeği kullanılmaktadır. Ek olarak ülkemizde bulunan mülteci/sığınmacı/kaçak ve kayıt dışı çocuk işçilerin insan onuruna yakışmayan koşullarda çalıştığını da hatırlatmak gerekir.

Ülkemizde her üç çocuktan biri şiddetli yoksunluk içindedir. Yoksulluk riski yüksek düşük gelirli ailelerde ebeveynlerin yanı sıra çocuklar da erken yaşta çalışma yaşamına girmektedir. Yoksul aileler eğitimin önemine inanmamakta ve eğitim sistemine güvenmemektedir. Çocuk işçilerin yüzde 34’ü eğitimlerine devam etmemektedir. Çocukların, bilhassa kız çocukların, erken dönemde okulu bırakması, okul terk ve devamsızlığının artışında ağırlıklı olarak çocuk işçiliği yer almaktadır.

SÖMÜRÜNÜN MEŞRULAŞTIRILMASI

Mesleki Eğitim Merkezleri’yle (MESEM) ilgili kanun, 2021 yılında, yürürlüğe girmiştir. MESEM modeli, teorik olarak olumlu bir proje olsa da uygulamada sorunlu yönleri bulunmaktadır. MESEM kapsamında, staj yapacak 9, 10 ve 11. sınıf öğrencilerine, asgari ücretin en az yüzde 30’u, 12. sınıftaki kalfalara, asgari ücretin en az yüzde 50’si kadar ödeme yapılması kararlaştırıldığında, aileler, akın akın çocuklarını bu merkezlere gönderdiler. Sayı bir anda 200 binden 1.5 milyona yükseldi. Bu projenin arkasında iktidarın 2023 seçimlerine “yatırımı” da vardı. Elbette bu yatırımın seçimlerde “oy” olarak karşılığı alındı. Seçim sonrasındaysa çocuklar lehine olan kazanımlar nedense kısılmaya başladı. Sermaye sınıfı da bu uygulamadan mutluydu. İşverenler ucuz yolla ara eleman açığını karşılıyordu.

MESEM modelinde, haftanın bir gününü okulda geçiren çocuklar, diğer günlerini stajyer olarak işletmelerde çalışmaktadır. Çocukların ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılması yasak olmasına rağmen stajyer olarak denetimden yoksun tehlikeli işlerde çalıştırılması iş cinayetlerine davetiye çıkarmaktadır. Artan çocuk işçi ölümleri bu durumun somut kanıtıdır. Konuyla yakından ilgili sivil toplum örgütlerinin ve sendikaların tespitleri ve önerilerinin dikkate alınması önem arz etmektedir.

SONUÇ

Çocuk işçiliği ve yoksulluğuyla mücadelede evrensel “hak temelli” sosyal devlet yaklaşımını öne çıkarmak gerekmektedir. Bu bağlamda, çocukların yoksulluğunu ortadan kaldırmak için fakir ailelere asgari bir gelirin sağlanması önemlidir. MESEM’lerde olduğu gibi, çocukların ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılması yasaklanmalıdır. Çocuk odaklı “sosyal içerme politikaları”, acilen devreye sokulmalıdır. Çocukların eğitim, sağlık ve yaşam hakları mutlaka güvenceye alınmalıdır. Yetişkin eğitimsizliği, göç ve çarpık kentleşme, işlerin esnekleşmesi, sermayenin ara eleman gereksinimi, eğitim sisteminin sorunları, toplumsal değer yargıları ile mücadeleyi de içeren geniş kapsamlı kalkınma politikalarıyla sorunun çözümü mümkün görünmektedir.

ÖZKAN YILDIZ

SOSYOLOG/SESADER BAŞKANI

Yazarın Son Yazıları

Yapay zekâ çağında ‘entelektüel operatör’ - Serkan Fırtına

Yakın geçmişin en büyük ezberlerinden biri hızla geçerliliğini yitiriyor...

Devamını Oku
07.07.2026
Yeni NATO ve Türkiye - Nejat Eslen

NATO, II. Dünya Savaşı sonrasında, ABD’nin liderliğinde kurulan yeni dünya düzeninin siyasi-askeri unsuru olarak ve öncelikle ABD çıkarlarına hizmet etmek amacı ile kurulmuştur.

Devamını Oku
07.07.2026
Yürüyelim arkadaşlar! - Ülkü Sarıtaş

“Dağ başını duman almış; Gümüş dere durmaz akar; Güneş ufuktan şimdi doğar; Yürüyelim arkadaşlar”

Devamını Oku
06.07.2026
Madımak’tan Başbağlar’a: 33 yıl, 33 insan... - Yüksel Işık

33 yıl oldu.

Devamını Oku
04.07.2026
Mavi Vatan’ın gri suları - Şafak Mert

Bir açık deniz platformundasınız.

Devamını Oku
03.07.2026
Kültürel belleğin sessiz çöküşü - Deniz Öztürk

“Sanat halk için mi, sanat için mi?” sorusu, yalnızca estetik bir tartışma değildir.

Devamını Oku
03.07.2026
Diş hekimliğinde kaosun nedeni- Prof. Dr. Taner Yücel

2010 yılında 35 olan diş hekimliği fakültesi sayısı bugün 105’e ulaşmış, bu durum başta eğitim olmak üzere çok ciddi sorunlara yol açmıştır.

Devamını Oku
02.07.2026
Yaşam pahalılığı oranı - Erden Kınayiğit

Emekçi ve emekli için yaşam, fiyat (gider) artışı ile ücret (gelir) artışı arasındaki dengede ya da ilişkide şekillenir.

Devamını Oku
02.07.2026
‘Vasata alışmak’ - Buğra Gökçe

66’ncı pazarın kahvaltısı bana vasata alışma meselesini düşündürdü.

Devamını Oku
01.07.2026
CHP’yi bölme projesi - Hüseyin Karataş

Emperyalizm, bir ülke kaynaklarını yemek amacıyla aldığı kendi gizli kararlarını, o ülkeye dostmuş gibi davranarak uygulatır.

Devamını Oku
01.07.2026
CHP Kuvayı Milliye’dir - Gani Aşık

Bandırma Vapuru 16 Mayıs 1919’da Galata rıhtımından Samsun’a hareket ettiğinde ne vapurda ne de Türkiye genelinde Mustafa Kemal’den başka hiç ama hiç kimsenin aklında bir kurtuluş alazı yakma düşüncesi yoktu.

Devamını Oku
01.07.2026
Milletvekiline örgüt isnadı - Erdi Yetkin

Hukuken yapılamayacak politik aksiyonlar alındıktan sonra “ancak bu yapılan hukuki değildir” şeklinde görüş bildirmenin Türkiye’de bir karşılığının olmadığını yeterince deneyimledik.

Devamını Oku
29.06.2026
Ankara’da NATO sıkıyönetimi - Kaan Eroğuz

Kurulduğu günden bu yana, dünyanın birçok coğrafyasında darbeler, cinayetler, saldırılar ve ambargolar gerçekleştiren NATO, 36. Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi’ni düzenlemek için 7-8 Temmuz 2026 tarihlerinde Cumhuriyetimizin başkentine, Ankara’ya geliyor.

Devamını Oku
29.06.2026
Kente değer katan yönetim anlayışı - Melih Yıldız

Yaz aylarının gelmesiyle birlikte, kültür sanat etkinliklerinin afişlerini her yerde görmeye başladık; festivallerin, konserlerin, kitap fuarlarının, dinletilerin...

Devamını Oku
27.06.2026
Futbol baştan kokar - Meriç Erdağlı

2026 FIFA Dünya Kupası’ndan hezimetle ayrılan Türk milli futbol takımı, vatandaşların beklentilerini yerine getiremedi.

Devamını Oku
26.06.2026
Muhalefetin kanun yoluyla yeniden tanzimi - Su Erbaş

Çağdaş otoriterleşmenin ayırt edici özelliği, açık baskı yerine kurumların hukuk diliyle araçsallaştırılmasıdır

Devamını Oku
26.06.2026
Kamu hukukunun lağv edilmesi - Doğan Erkan

Ana muhalefet partisinin olağan genel kurul organında seçilen meşru yönetim ve merkez organlarının, Türkiye siyasal partiler tarihinde eşi görülmemiş bir biçimde asliye mahkemesinin istinaf hâkimleri eliyle mutlak butlan ve tedbir uygulamasıyla görevlerinden el çektirildiği, bu Kafkaesk “yargısal” kararın siyasallaşmış kolluk marifetiyle uygulandığı bir evreyi şaşırarak gözlemliyoruz.

Devamını Oku
25.06.2026
Dünya Denizciler Günü - Hakan Ercan

Uygarlık tarihi büyük ölçüde nehirlerin ve denizlerin tarihi olarak da değerlendirilebilir.

Devamını Oku
25.06.2026
Türkiye’nin engebeli yolu - Erol Ertuğrul

DEM Parti yöneticileri sözde barış süreci ile ilgili, terör örgütü üyelerinin bağışlanmaları amacıyla bir yasa çıkmasını bekliyorlar.

Devamını Oku
24.06.2026
Kimlik siyaseti mi, Cumhuriyet yurttaşlığı mı? - Utku Yapıcı

Son yıllarda popüler kimlik tasarımlarından bir haline gelen yeni Osmanlıcılık, Atatürk’ün Türk milleti tasavvuru ile aynı kategoride bir yaklaşım değil.

Devamını Oku
24.06.2026
Sekteye uğramış diyalog - Tolga Akçura

Basit görünen bir soruyla başlayalım...

Devamını Oku
24.06.2026
İran savaşı ve siyasi amaç - Nejat Eslen

En yalın tanımı ile savaş, siyasi amacı gerçekleştirmek için düşmanın savaşa devam etme iradesini kırmak, kendi irademizi kabul ettirmek amacı ile yapılan şiddet kullanma eylemidir.

Devamını Oku
23.06.2026
İktidar mutfaktaki yangını söndüremiyor - Süleyman Girgin

2018 yılında Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın, “24'ünde siz bu kardeşinize yetkiyi verin, ondan sonra bu faizle, şununla bununla nasıl uğraşılır göreceksiniz” sözleriyle başladı her şey.

Devamını Oku
23.06.2026
Devrim bildirgesi ve yinelenen tarih! - İhsan Tayhani

Batılı siyaset bilimciler, Gazi Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkışından 33 gün sonra, 22 Haziran 1919’da yayımlanan “Amasya Tamimi”ni, doğru bir yaklaşımla “devrim bildirgesi” olarak değerlendirirler.

Devamını Oku
22.06.2026
Bir siyasetçinin hazin tükenişi - Ziya Yergök

Mutlak butlan kararı ile CHP’nin başına getirilen Kemal Kılıçdaroğlu’ndan söz ediyorum.

Devamını Oku
22.06.2026
Hukukun bulanık aynası - Abdullah Dörtlemez

Hukukun bulanık aynası - Abdullah Dörtlemez

Devamını Oku
20.06.2026
O film gerçek olsa… - Özgün Utku

Yıllarca gece gündüz emek verdiğimiz, yanında durduğumuz Kemal Kılıçdaroğlu, kurultayda sırtından bıçaklandığı söylemiyle hepimizi şoke eden bir yola girdi.

Devamını Oku
20.06.2026
Ayrılmak mı, mücadele etmek mi? - Hüseyin Özkahraman

Siyaset tarihi yalnızca iktidar mücadelelerinin değil, aynı zamanda sabrın, örgütlü direncin ve büyük yapıların kendi içlerindeki hesaplaşmalarının da tarihidir.

Devamını Oku
20.06.2026
Siyasetin toplumdan kopuşu - Aykurt Nuhoğlu

AKP iktidarının karşısındaki en büyük siyasal güç olan CHP, aynı zamanda tarihinin en ağır bunalımlarından birini yaşıyor.

Devamını Oku
19.06.2026
CHP’yi ıslah etmek! - Ekrem Demiröz

Türkiye’nin son bir yılını siyaseten tanımlamak isterseniz, CHP’ye yapılan saldırılardan, tutuklanan belediye başkanlarından ve mutlak butlandan söz etmek zorundasınız.

Devamını Oku
18.06.2026
‘Kim etti sana bu kârı teklif?’ - Hamdi Yaver Aktan

Kimi kitabı hemen okurum, kimini de bir kenara ayırırım; okunma sırasının gelmesini beklerim.

Devamını Oku
17.06.2026
Mayın tarlasındaki CHP - Metin Devrim

Shakespeare’in Julius Caesar eserindeki o eski replik, “Sen de mi Brütüs? Öyleyse yıkıl Sezar!”, ihaneti, bir hançer darbesinden çıkarıp, Batı’nın politik bilinçaltına kazıyan kozmik bir çöküş anıdır...

Devamını Oku
17.06.2026
Cumhuriyet bilinci ve yurttaşlık - ABDULLAH YÜKSEL

Bir süredir Türkiye’de hemen her tartışmanın sonunda aynı cümle kuruluyor: “Devletin bir bildiği vardır” Bu söz artık yalnızca bir değerlendirme değil, bir yönetim anlayışının özeti haline geldi.

Devamını Oku
16.06.2026
Tahkikat Komisyonu’ndan Kılıçdaroğlu MYK’sine - Mehmet Tomanbay

1982 Anayasası dört yüksek mahkeme tanımlamış ve yetkilendirmiştir.

Devamını Oku
16.06.2026
Ahlakını yitiren hukuk - Başar Yaltı

Etik felsefede bir davranışın doğru ya da yanlış olduğunu açıklayan üç temel yaklaşım öne çıkar.

Devamını Oku
15.06.2026
Kemalizm ve ‘nefret’ ekerler - Çiğdem Bayraktar Ör

Terme Belediyesi AKP Meclis Üyesi Rümeysa Eker’in Kemalistler hakkındaki korkunç mesajı hak ettiği cezai yaptırımı görmedi.

Devamını Oku
13.06.2026
Adalet yürüyüşünden ‘Yeni Osmanlı’ yürüyüşüne... - Barış Övgün

“Yargı bağımsız değil, siyasallaştı” diye yol yürüyen CHP içinde bir grup, bugün “Yeni Osmanlıcılık” yürüyüşüne çıktıklarını ilan ediyorlar.

Devamını Oku
12.06.2026
Demokrasi duvarı - Engin Ünsal

Demokrasinin en güzel tanımı, “halkın halk tarafından halk için yönetilmesi” olarak yapılmıştır.

Devamını Oku
12.06.2026
Mutlak butlanın şifresi - Mahmut Aslan

Türkiye’de yapılacak NATO zirvesi öncesinde, bu salı yapılan grup toplantısı bir partinin değil, bir operasyonun fotoğrafını verdi.

Devamını Oku
11.06.2026
Korku kültürü gölgesinde akreditasyon - Ali Ekber Şahin

Öğretmenlik programlarının akreditasyonu Yükseköğretim Kalite Kurulu (YÖKAK) tarafından yetkilendirilen Öğretmenlik Eğitim Programları Değerlendirme ve Akreditasyon Derneği (EPDAD) tarafından düzenlenmektedir.

Devamını Oku
10.06.2026