İ zmir-Alsancak’ta bulunan asırlık Elektrik Fabrikası, bu kadim kentin önemli kalıtlarındandır. Hem tarihi açıdan hem de endüstriyel açıdan İzmir için büyük önem taşımaktadır. Bu alanın çok katlı yapılaşmaya açılacağı haberleri üstüne; 8 Kasım 2024 ve 9 Mayıs 2025 tarihlerinde bu köşede konuyu ele almış ve yapılaşmaya tepki göstermiştik.
İşte bu konu şimdi yeniden kentin gündeminde. Tarihi fabrikanın da bulunduğu alan için hazırlanan yeni imar planı, geçtiğimiz günlerde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Plan bölgeyi ticaret-turizm alanı haline getiriyor. Böylece tarihi kalıtın bulunduğu alanda 20 katlı binalar yükselecek.
İZMİR’İN TARİHİ MİRASI
Oysa bu fabrika kalıtı, İzmir’in ticaret ve sanayi tarihi açısından büyük önem taşıyor. 1963 yılında burada çalışmaya başlamış ve daha sonra tesisin uzun yıllar müdürlüğünü yapmış olan Süha Tarman; fabrikanın 40 bin KW gücüyle o dönemlerde kentin elektrik ihtiyacının yüzde 30’unu karşıladığını belirtiyor.
Onun da ifade ettiği gibi, bu tesis aynı zamanda İzmir’in ve Türkiye’nin sanayi tarihidir. İzmir’in ekonomiksosyal ve kültürel geçmişinde önemli bir işlevi ve misyonu vardır. Eğer onu tümden yok edersek gelecek kuşaklara anlatacak bir hikâyemiz de kalmaz.
FABRİKANIN 100. YILI
Havagazı Fabrikası’nın şehrin elektriğini karşılamakta yetersiz kalması üzerine; 1925 yılında yapılan bir anlaşma sonucu, Belçikalı Traction-Electricite adlı şirkete İzmir’de elektrik üretimi ve tramvay işletimi hakkı verilir. 12 Mayıs 1926’da fabrikanın temeli atılarak inşaat çalışmalarına başlanır. Tesisin tam anlamıyla faaliyete geçmesi ise 1928 yılını bulur.
Bu bağlamda, içinde bulunduğumuz yıl, fabrikanın yapılmaya başlamasının 100. yılını oluşturuyor. Kentin endüstriyel, ekonomik ve sosyal tarihi bakımından bu oldukça önemli bir yıldönümüdür. Bu yıldönümü nedeniyle İzmirlinin konuya ilgisi, duyarlılığı yükseltilmelidir.
KENT SAHİPLENMELİ
TMMOB’a bağlı Mimarlar Odası ile Şehir Plancıları Odası İzmir Şubeleri, bu alanda yapılaşmaya gidilmesine karşı duruyorlar. Endüstri mirası niteliğindeki bu alanın kamusal, kültürel ve bilimsel işlevlerle değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyorlar. Aynı zamanda bu karara karşı hukuki ve mesleki mücadele vereceklerini duyuruyorlar.
Yalnızca teknik meslek odalarının ya da yerel yönetimlerin itirazları yetmez. Başta sanayi ve ticaret çevreleri olmak üzere iş dünyası da konuya gerekli duyarlılığı göstermelidir. İzmir’in yerel dinamikleri, kanaat önderleri ortak bir yaklaşımda bulunmalıdır. Eğer bu yapılmazsa, İzmir’in geleceğine ve gelecek kuşaklara karşı sorumlu oluruz.
SANAYİ MÜZESİ İHTİYAÇ
Biz, kentimiz için bir sanayi ve teknoloji müzesinin önemli bir ihtiyaç olduğunu düşünüyoruz. Böyle bir müze için de en uygun alan Elektrik Fabrikası sahasıdır. Hemen yanındaki Havagazı Fabrikası ve bir zamanlar İzmir sanayisinin kalbinin attığı bu semt ile de doğal bir bütünlük sağlanabilir. Biz bu önerimizi mimar mühendis odalarının kentsel yenileme çalıştayında seslendirmiş ve 9 Mayıs 2025 tarihinde bu köşede yayımlanan yazımızda da ifade etmiştik.
Şimdi görev başta yerel yönetimler, iş-siyaset dünyası ve ilgili meslek odaları olmak üzere, İzmir’in kanaat önderlerine düşüyor. Bütün ilgili çevreler ortak bir tutum almalı ve ortaklaşa bir yol haritası belirlemelidir. Tarihi Elektrik Fabrikası ranta kurban edilmemelidir. İzmir ve İzmirliler tarihine sahip çıkmalıdır.
***
İzmir iş dünyasının gündemi
Geçtiğimiz günlerde, değerli ve kadim dostumuz Alaattin Yüksel başkanlığında göreve gelen İZSAD’ın yeni yönetimini ziyaret ettik. Kendilerini hem kutladık hem de yeni dönemdeki çalışmalarında başarılar diledik.
Bu vesileyle aynı zamanda, İzmir iş dünyasının sorunlarını ve kentimizin gündeminde bulunan konuları da konuşma olanağı bulduk. Gördük ki İZSİAD ailesi, hem iş dünyasının ve hem de kentin sorunlarına karşı oldukça duyarlı.
LİMAN TARTIŞMASI
Ziyaretimiz sırasında liman konusu tüm sıcaklığını koruyordu. İzmir iş dünyasının temsilcileri, bir zamanlar liman ve ticaret kenti olarak tanımlanan İzmir için limanın taşıdığı tarihsel anlamın ve önemin ayırdındalar. Ancak bu tarihi misyonu günümüzün ekonomik gerçekleri ile buluşturmaya çalışıyorlar. Limanın uzun zamandır ihmal edilmesi ve hiçbir yatırım yapılmamış olması elbette dikkat çekiyor.
Bir başka konu daha önce yerel taleplere gerekli ilgi gösterilmezken şimdi limanın yükleme bölümünün hangi koşullarla verildiğinin açıklanmamış olması.
TARİHİ BİNALAR
Meslek Fabrikası, Egemenlik binası ve Gasilhane gibi uzun yıllardır belediyenin kullanımında olan binaların, şimdi yerel yönetimden alınmak istenmesi de iş dünyasının gündeminde yer alan konulardan. Her şeyden önce bu binaların İzmir’e ve İzmirliye ait olduğu ortak bir kanaat.
Bu tarihi binaların, İzmir’in ve İzmirlinin temsilcisi olan yerel yönetimin elinden alınmak istenmesi, iş dünyasını da rahatsız ediyor. Hele son olarak bu tarihi mekânlara bir de Elektrik Fabrikası’nın eklenmesi, sorunun boyutlarını büyütüyor.
BELEDİYELERLE İŞBİRLİĞİ
İçinde bulunduğumuz dönemde, İzmir Büyükşehir Belediyesi başta olmak üzere yerel yönetimlerle iş dünyası arasında daha güçlü bir birliktelik oluşturulması gerektiğini düşünüyoruz. Kentin sorunlarının çözümünde ve tarihi değerlerinin savunulmasında, ortak bir duruş ve kararlılık gerekiyor. Bizce İEKKK bu konuda önemli bir platform. Bu dönem daha da iyi çalıştırılmalı diye düşünüyoruz. Ayrıca İZSİAD gibi kuruluşlar bu birliktelikte etkin bir köprü işlevi üstlenebilir.
***
Dünya şiir günü ve Hidayet Karakuş
21 Mart Dünya Şiir Günü’dür. PEN tarafından, 2026 yılı şiir ödülünün değerli şair-yazar Hidayet Karakuş’a verileceği açıklandı. Karakuş ödülünü, 27 Mart günü Denizli’de yapılacak “2. Uluslararası Denizli Şiir Günleri”nde alacak. Öncelikle değerli dostumuz Karakuş’u bu anlamlı ödül için yürekten kutluyoruz.
“Şiirin Nefesi, Kalemin İzleri” temasıyla 27-28 Mart günlerinde yapılacak “2. Uluslararası Şiir Günleri” için; başta şair Halim Yazıcı dostumuz olmak üzere, etkinliklere emeği geçen herkese teşekkür ediyor, kolaylık ve başarı diliyoruz. Etkinlikte birçok şairin katılımıyla şiir dinletileri yapılacak.
PEN ŞİİR ÖDÜLÜ
2026 PEN Şiir Ödülü’nün hem Hidayet Karakuş’a verilmesini ve hem de bu ödülün Denizli’de Şiir Otel’de düzenlenecek bir törenle sunulmasını, doğrusu çok anlamlı ve yerinde buluyoruz.
Hidayet Karakuş ile Dönemeç’li yıllara uzanan neredeyse 40 yıllık bir dostluğumuz var. Onun hem bir şair hem de bir yazar olarak üretkenliğine, çalışkanlığına yakından tanığız. Madımak yangınından-kırımından kurtulan Karakuş, son olarak Cumhuriyet gazetemizin 2024 Yunus Nadi Roman Ödülü’nü Muğla’da yapılan bir törenle almıştı.
ŞİİR GÜNÜ BİLDİRİSİ
O aynı zamanda örnek bir eğitimci ve Cumhuriyet değerlerinin yılmaz savunucusudur. Yaşamı boyunca da bu değerleri savunmuş bir mücadele insanıdır. 1970’li yıllarda Manisa’da TÖBDER şube başkanlığı yapmıştır. O zor dönemlerde yaşananlardan esinlenerek yazdığı “Uykusu Derin Şehir” romanı, bizim için unutulmazdır.
“Dünya Şiir Günü”nü, Hidayet Karakuş’un 2026 şiir bildirisinde yer alan sözleri ile kutluyoruz: “Şiirin bir dizesi ile günümüzün değiştiğini bilmezsek kör karanlığımızda mutsuzluğumuzun nedenini de çözemeyiz. Şiir gerçekle hesaplaşmadır. Bu hesabı kapatmaya hiç kimsenin şiir kadar gücü yetmez. Şiir, bir gün, gün ışığı gibi dünyayı sarıp sarmalayacaktır.”
