Mustafa Kemal, 1906’da örgütlediği “Vatan ve Hürriyet Cemiyeti”nin Selanik şubesinin kurucularından, Babıâli Baskını’ndaki (23 Ocak 1913) konuşmasıyla tarihe geçen dava arkadaşı Ömer Naci için Ali Fuat Cebesoy’a, “Meşrutiyet’te İttihatçıların en seçkin ve heyecanlı hatiplerinden biri olan yakın arkadaşım”; Kılıç Ali’ye “O konuşurken de ateşti, yazarken de” der.
Manastır Askeri Lisesi’nde sınıf arkadaşı Mustafa Kemal’e Namık Kemal’i, Tevfik Fikret’i tanıtıp sevdiren vatan ve hürriyet aşkıyla dolu Ömer Naci’yi anlatan Milli Hatip Ömer Naci (İhsan Torun, Cumhuriyet Kitapları) kültür hazinemizi zenginleştiriyor.
BİR TÜRK SPARTAKİSTİ
Spartakist Kuvayı Milliyeci Mehmet Vehbi Sarıdal (Der. Metin Atuf Kansu, Cumhuriyet Kitapları) adlı kitap bizi; Almanya’daki Spartakist hareketten etkilenip yurda dönen, Nâzım Hikmet’i İnebolu’da sosyalizm düşüncesiyle tanıştıran Türk Spartakistlerinden biriyle, Kuvayı Milliyeci, Kemalist, iktisatçı ve eğitimci Vehbi Sarıdal’la kucaklaştırıyor.
Bu Dünyadan Nâzım Geçti adlı kitabıyla Nâzım Hikmet’le ilgili ilk tanıklıkları yapan, asıl işi gazetecilik olan Vâlâ Nurettin’in yaşamını, 21 roman, iki öykü kitabı ve yüzlerce yazıyla sürdürdüğü yazarlığını İnsan ve Eser/Vâlâ Nurettin (Selçuk Atay, Etkin Yayınevi) adlı kitapta okuyoruz.
‘HEP GENÇ’ KALAN
Sabahattin Ali Olayının Gerçeği (1985) adlı kitabıyla adını duyduğumuz, Sabahattin Ali’nin Yozgat, Ankara, Konya, Sinop yıllarına tanıklık eden dayısının oğlu M. Reşit Ertüzün, Benim Bildiğim Sabahattin Ali (Ürün Yayınları) adıyla sunduğu kitabında yeni ve zengin arşiviyle derinlikli bir aydın portresi çıkarıyor.
Ufuk Karaman, Bir Deha Muharrir (Cem Yayınevi) adlı kitabında; “İnsan kalmak için verdiği mücadelede yaşamı, görüşleri ve duruşuyla destansı imzasını atan”, 41 yıllık ömrüne birkaç ömürlük yaşam sığdırmış; öğretmen, yazar, şair, dramaturg, çevirmen, fotoğraf sanatçısı, ressam, gazeteci, editör ve yazar Sabahattin Ali’yi özellikle Kuyucaklı Yusuf’a geniş yer vererek anlatıyor:
“…‘Hep genç kalacağını’, dalından koparılmış bir çiçek gibi bu dünyadan zamansız, erken ayrılacağını sezmiş gibi hiç durmadan üretmiş bir deha muharrir.”
BİR GAZETECİ-BİR EĞİTİMCİ
Trende tanıştığı “gözleri şiir olan” Hasan Âli Yücel’in kartıyla kaydolduğu uygulama okulundan sonra 1948’de İvriz Köy Enstitüsü’ne girer.
Köy Enstitülerine savaş açılan günlerde 1951’de solcu olduğu için Düziçi’ne sürgün edilir ve orada yüzlerce öğrenciye linç ettirilmeye çalışılıp hapse atılır.
Yeni Adana gazetesinde düzeltmenlik ve röportajlarla başladığı gazeteciliğini Ankara’da Yeni Gün gazetesi sahipliğiyle sürdürür.
Komünist Kemal’de (İzan), Sabahattin Ali Olayı, Erken Öten Horoz, Biri Yer Biri Bakar, Düşe Kalka, Lenin’in Ülkesi, Mezopotamya, Sibirya Şafağı gibi kitaplara da imza atan Kemal Bayram Çukurkavaklı’nın soluk soluğa yaşamını gazeteci oğlu Alev Çukurkavaklı’nın anlatımından öğreniyoruz.
Sercan Ünsal; Hamidiye’de başlayıp Çifteler, Kızılçullu, Pamukpınar ve Pulur’da Köy Enstitülerine emek veren, 1952’de İsmail Hakkı Tonguç’un yazdığı Öğretmen Ansiklopedisi ve Eğitim Sözlüğü’nü yayına hazırlayan Osman Yalçın’ın Bir Eğitimcinin Anıları, Bu Dünyadan Bir de Osman Geçti ve Geçti Gider, Destan İçinde Destan adlı kitaplarını; dergilerde, yerel gazetelerde çıkan yazılarını ve diğer kaynakları harmanlayarak hazırladığı kitabıyla ülkemiz eğitim tarihine, önemli bir katkı sunuyor.
Köy Enstitülerini var eden kahramanlardan biriyle buluştuğumuz Pulur Köy Enstitüsü Müdürü-Osman Yalçın Kitabı (Barış Kitap), şu cümlelerle bitiyor:
“Köy Enstitülerinde yaklaşık dokuz yıl heyecanla görev alan ve enstitülerde unutulmaz izler bırakan Osman Yalçın... Son günlerinde ‘bir ışık yumağı gibi’ dostların sofrasında yerini almayı bilmiş ve öyle yaşamıştır.”
