Demirel yüz yıllık Cumhuriyet döneminin 9. Cumhurbaşkanı. Gazetecilik sürecimde kendisiyle olan anılarım içerisinde özenle biliyorum ki bu Cumhurbaşkanlığı’nı Demirel bir siyasi mühendislik olarak kurgulamadı.
Demirel, siyasete kendi isteğiyle bir çalışma yaparak, gayret göstererek de katılmadı. Kendisinin siyaset
konusunda söylediği çok önemli bir söz vardır. “Siyaset nasip ve sabır işidir.” Menderes’in 10 yıllık siyaset
deneyiminde kendisinin başbakan olmasının en küçük bir heves ve ihtirasının bildiğim kadarıyla hiçbir etkisi olmamıştır. 27 Mayıs
İhtilali Demirel’i de Devlet Su İşlerinde buldu.
İhtilalin o aşamada en ciddi
hatalarından biri, ihtilali yapanların henüz 39 yaşında olan siyasi sorumluluğu ve siyasi deneyimi
olmayan DSİ Genel Müdürü Demirel’i sorumlu tutmalarıydı. Tıpkı Bursa Valisi
İhsan Sabri Çağlayangil gibi. İhtilali hükümete yapan konseyin tüm sorumluluğu
devletin bürokratlarına da yüklemişti.
ANNESİNE VERDİĞİ SÖZ
Demirel, projesini kendisinin çizdiği Seyhan Barajı’nın 8 Nisan 1956 tarihindeki açılış töreninde konuşma yapan Başbakan
Adnan Menderes’in yanında gururla dikiliyordu. Bizzat gazeteci olarak takip
ettiğim törende bir anda
konuşmasını kesen Menderes, “Ben
niye bilgi vermeye çalışıyorum
ki. Projeyi yapan mühendis burada diyerek Demirel’i kürsüye çağırdı. Demirel’i ilk siyasete adım attıran konuşması işte budur.
Tören bitmiş Menderes alandan
ayrılmıştı. Demirel’i gözlemliyordum. Suyun başına gitti
ve belki de ilk kez ağlıyordu. Şu sözlerini
hiç unutmuyorum, “Annemin
kolları çeşmeden su taşımaktan uzamıştı. Şükür ki ona verdiğim sözü tutabildim” Çünkü Demirel annesinin bu
durumuna çok üzülmüş ve birincilikle kazandığı İTÜ’de
baraj mühendisliğini seçmiş
ve üstün başarı göstererek
mezun olmuştu. Onun gözyaşları
yıllar öncesine dayanan duygu
patlamasıydı.
Demirel’in siyaset serüveni nasıl rastlantılarla başladıysa öyle de devam etti. Çok çalkantılı dönemlerde
ülkeyi yönetti. 12 Eylül 1980
askeri darbesiyle siyasi yasaklı olan Demirel, yasakların kalkmasından sonra
1991 yılında girdiği seçimden
birinci parti olarak çıktı ve tekrar Meclis’e girdi. Demirel 30 Kasım 1991’de SHP Genel Başkanı Erdal
İnönü ile birlikte 49.
hükümeti kurdu. Ve bu hükümet o güne kadar kurulmuş en başarılı ve uyumlu
hükümetti.
17 Nisan 1993’te Cumhurbaşkanı Turgut Özal’ın vefatıyla bu koalisyon bir bakıma son buldu. Özal’ın
vefatı ile Demirel’i Cumhurbaşkanlığına götüren seçim son derece sancılı bir seçimdi. Demirel yıllarca yasaklı
kalmış, o yasaklı süreçte
parti kadrolarında bazı erozyonlar ve aşınmalar olmuştu.
YEMİNE HARFİYEN UYACAĞIM
Beşiktaş’ta Genç İş Adamları Derneği’nin verdiği yemekli bir
toplantıda; Demirel’le şöyle bir olay yaşamıştık. Demirel, o toplantıda Türkiye’nin içinde
bulunduğu ekonomik sıkıntıyı, bundan çıkış yollarını anlatmış ülkenin ekonomik
sorunlarının rakamsal analizlerini yapmıştı. Toplantı bittikten sonra bir genç
iş adamı Demirel’e şu soruyu
sordu: “Sayın Başbakanım, biz sizin Türkiye’ nin
sorunlarını, bu sorunlara olan çözümsel yaklaşımlarınızı biliyoruz. Şu anda
sizin de belirttiğiniz gibi ülkenin ekonomik bir zorluğu var. Bu zorluğu dünkü
yol arkadaşlarınızla nasıl aşacağınızdan endişelerimiz var” Demirel, bu soruya
aynen şu cevabı verdi; “Onlar
bu partinin ideolojisine bağlı vefakâr, siyasetin cefasını çeken partililerdir.
Seçimlere gidildiğinde ben
sorunu çözecek bir kadroyu seçmenimin
önüne çıkaracağım” dedi.
Bu
süreçte Çiller’in Demirel’in kabinesinde ekonomiden
sorumlu devlet bakanı olarak yer almıştı. Ne var ki o dar zamanda Çiller in
akademik yapısı ile ekonomideki ülke şartlarına fazla uyumlu olmadığı Demirel
tarafından saptanmıştı.
Demirel’in o
süreçte öngördüğü olayı Türkiye, bu pandemi sürecinde düşünememiş, o dönemde gerek kamu bankaları ve gerekse özel bankalar kredi verirken kredi
verilecek kişilerin borçlarını sıfırlamış ve ekonomide soluk alınmasına neden olmuştur.
16 Mayıs 1993’te yapılan seçimde Süleyman Demirel hiçbir planlaması, çalışması olmamasına ve böyle bir sonucu arzu etmemesine rağmen cumhurbaşkanı oldu. Demirel’in cumhurbaşkanı olmasından sonra DYP’nin başına Prof. Dr. Tansu Çiller seçildi.
Demirel, cumhurbaşkanı olduktan sonra siyasete müdahale etmeyeceğini, bu konuda partisinden gelen her türlü öneri ve teklife karşı aynen şunu söylüyordu, “Ben Cumhurbaşkanlığı’nı kabul ederken yaptığım yemine harfiyen uyacağıma halkıma söz verdim. Bunun aksi bir şeyi bana düşündüremezsiniz” diyerek, hem partisinin iktidarını hem de cumhurun başı olmayı sürdürmeyeceğini açıklıkla beyan etti ve bunu harfiyen uyguladı.
CUMHURBAŞKANLIĞI DÖNEMİ
Demirel, cumhurbaşkanlığı döneminde son derece başarılı, Mustafa Kemal’in Cumhuriyet ilkelerine
ve demokrasiye sıkı sıkıya bağlı kaldı. Bir gün kendilerini kutlamak için randevu talep ederek Çankaya’ya
gittim. Oraya vardığımda gelen konuklarına uyguladığı şekilde Çankaya’nın bahçesini gezdim. Makamına kabul
ettiğinde “Sayın
Cumhurbaşkanım nasıl yapıyorsunuz, ne yapıyorsunuz. Ziyarete gelenlere bahçeyi gezdiriyorsunuz. Bunun
yapılmasının nedeni ne” diye sordum. Demirel de bana “Bunun yapılmasını gerekli görüyorum. Geldiğimiz gün ilk yaptığım şey,
buraya çay bardağı aldırmak
oldu. Burada gelen konuklar için
az sayıda altın yaldızlı
bardaklar vardı. Biz onların zayi olmaması için çay bardağı
takviyesi yaptık” dedi.
Ve hiçbir
gün partisiyle ilgili hiçbir
toplantı ve çalışma yapmadı.
Bunda da çok titiz ve
dikkatli davrandı. Belediye başkanları arasında hiçbir siyasi ayrım gözetmeksizin yapabileceği her türlü katkıyı
sağladı. Bunun en ciddi örneklerinden
biri İzmit’te yarım kalmış olan Yuvacık Barajı’nın yapılmasını sağlamak oldu.
Ödenek yokluğundan yarım kalmış bu baraj çok kısa zamanda tamamlandı ve özellikle yaz aylarında yaşanan su kesintileri ve şehrin susuzluğu böylece önlenmiş oldu.
