5 Kasım 1925 tarihinde, ilk TBMM binasının toplantı salonunda yapılan törende Ankara’da leyli (yatılı) – nehari (gündüzlü) bir hukuk mektebi açılmıştı. Mektebin adı 1927 yılından sonra fakülte olarak anılacaktır. Ankara Hukuk, Cumhuriyetin ve Ankara Üniversitesi’nin ilk yükseköğretim kurumudur.
Ankara’da hukuk mektebi açılması Milli Mücadele döneminde gündeme gelmiş; kuruluş ve açılışın gerçekleştirilmesi Mahmut Esat Bozkurt’un Adalet Bakanlığı’nda mümkün olabilmiştir. 21 Mart 1921 tarihinde bir kanun teklifi Kastamonu Milletvekili Abdülkadir Kemali Bey tarafından TBMM’ye sunulmuştur. Teklifin veriliş tarihi İkinci İnönü Savaşı’ndan 10 gün öncesine isabet etmektedir.
Atatürk, 1922 yılı martında meclisi açış nutkunda Adalet Bakanlığı bütçesine bir hukuk mektebi açılması için gerekli ödeneğin konulduğunu özellikle belirtmiştir. 1925 öncesi Meclis görüşmelerinde özellikle bir grup milletvekili ayrılan ödenekleri İstanbul’a aktaralım, Ankara’da bina sorunu var, öğrenci bulunamaz, öğretim üyesi bulunamaz vb… gerekçelerle Ankara’da bir hukuk mektebi kurulmasına karşı çıkmışlardır. Atatürk, İnönü ve Mahmut Esat Bozkurt’un ortak kararı, “hukuk devrimi”nin yapılması, köhne (fıkıh) hukukun kaldırılması ve yeni hukuku uygulayacak “Yeni Erbab-ı Hukuk” yetiştirmek üzere Ankara’da bir hukuk mektebi açılması yönündedir.
HUKUK DEVRİMİ
Ankara Hukuk, Cumhuriyet Devrimleri arasında başat konumda olan “hukuk devrimi”nin ateşleyicisi olmuştur. Açılış töreninde yapılan konuşmalardan, bu törene katılanlardan, törenin TBMM toplantı salonunda yapılmasından, aynı salonu ilk hukuk öğrencilerinin derslik olarak kullanmasından açıkça anlaşılacağı üzere, yeni bir hukuka ve yeni hukukçulara verilen değer, Cumhuriyetin kurucu ayarları arasına girmiştir. İstanbul Hukuk Fakültesi’nin az mezun vermesi, mezunların hâkim, savcı, kamu görevlisi mesleklerine rağbet etmemesi, devrimleri uygulayacak kadro açığının kapatılması gibi etkenler de Ankara’da bir hukuk fakültesi açılmasını destekleyici nitelikte etkenler arasındadır.
Açılış hazırlıkları, ders programlarının ve öğretim kadrosunun belirlenmesi ile tamamlanmış ve 5.11.1925 Perşembe günü Meclis içtima (toplantı) salonunda, Atatürk’ün ve Mahmut Esat Bozkurt’un konuşmalarından sonra Medeni Hukuk öğretim üyesi Prof. Veli Saltık’ın “Medeni Hukuka Giriş” konulu açılış dersi sunumu ile tören, 301 kayıt yaptıran öğrenci, devlet ve hükümet erkânı, milletvekilleri, basın mensupları, profesörler ve davetlilerin hınca hınç doldurdukları salonda tamamlanmıştır. Öğrencilerin 75’i yatılı (5 yıl mecburi hizmetli), gündüzlüler arasında Afgan Büyükelçisi Ahmet Han, Atatürk’ün umumi kâtibi, başyaveri ve yaverleri, yaşlı başlı birçok kimseler, subaylar, birçok memurlar da yer alıyordu. Atatürk adeta kendi yakın kadrosunu hukuk öğrencisi yapmıştı.
BAŞÖĞRETMENİ HATIRLAMAK
Atatürk, “talebe efendiler” ara başlıklarıyla sürdürdüğü nutkunu, “Cumhuriyetin yaptırımı olacak bu büyük kurumun açılışında duyduğum mutluluğu hiçbir girişimde duymadım ve bunu açığa vurmakla ve belirtmekle hoşnutum” sözleriyle alkışlar arasında sona erdirmiştir.
Mahmut Esat Bozkurt konuşmasında, “Bugün büyük devrim liderimizin işaret ettiği yolda yürümeyi çok şerefli ve çok verimli bir ilke olarak kabul eden Ankara Hukuk Okulu, geçmişten kalma ilkeleri tarihe bıraktı. (Dedi ki) (Dediler ki) ile değil (Diyorum ki) özellikle (Türk olarak, bir insan olarak, bilinçle, anlayışla diyorum ve düşünüyorum ki) prensibini kendisine şiar edinmiş bulunuyor” sözlerine yer verdi.
Atatürk’ün Profesörler Kurulu Onursal Başkanı, İnönü’nün Türk Hukuk Tarihi Onursal Başkanı, Bozkurt’un Profesörler Kurulu Başkanı görevlerini üstlenmeleri ve benimsemeleri (Atatürk ve İnönü’nün zaman zaman derslere ve sınavlara katıldıkları, Bozkurt’un sürekli olarak ilgisini devam ettirdiği bilinmektedir) Hukuk Devrimi ve onu uygulayacak olanlar açısından yaşamsal önemdedir. Ankara Hukuk mezunlarının Başöğretmenlerini unutmamaları gerekir.
AV. AHMET AKGÜL
