İran’dan çıkan savaş dersleri
Barış Terkoğlu
Son Köşe Yazıları

İran’dan çıkan savaş dersleri

19.06.2025 04:00
Güncellenme:
Takip Et:

“Savaş politikanın başka araçlarla sürdürülmesidir” diyor general Clausewitz.

Elde çubuk. Arkada harita. Füzeler, uçaklar, bombalar konuşuluyor. Oysa savaş, politikanın en yoğun halidir. Mızrağın, namlunun ucundaki hedef siyasidir. Yenen de yenilen de ölen de öldüren de siyasal seçimlerdir.

İsrail’in İran’a saldırısının haftası dolmak üzere. Nasıl biter bilmiyoruz. Ancak şimdiden gösterdiği politik sonuçlar var:

- Bugün İsrail’den kalkan bir uçak, uzun bir yolculuğun ardından İran’ı vuruyor. Çok değil, 7 ay önce, bu yolculuk sırasında Suriye’de sirenler çalacak, Esad’ın hava savunma sistemleri İsrail uçaklarını hedef almaya çalışacaktı. Suriye’deki rejim değişikliği açıkça İsrail’in İran’a saldırısını kolaylaştırdı. HTŞ lideri Şara, sadece iki hafta önce, Jewis Journal röportajıyla İsrail’e “Hiçbir ulus, gökyüzü korkuyla dolu olduğunda refaha kavuşamaz, gerçek şu ki ortak düşmanlarımız var” sözleriyle seslenmişti. 7 ayda Suriye’nin düşmanı İsrail iken İran yapıldı.

- Saddam rejiminin devrilmesi Ortadoğu’da açık bir İran hegemonyası yaratmıştı. Yemen’den Irak’a, Suriye’den Lübnan’a hatta Filistin direnişinin hamiliğine kada, İsrail’in karşısında sınırlarının dışına taşmış bir İran vardı. İsrail saldırısı; hegemon İran’ın yerini, varoluş mücadelesi veren İran’ın aldığını gösterdi.

- Arap-İslam nüfuslu ülkelerin iktidarlarının ne yapacağı sorulsa, tahmin ediyorum herkes “kınama” derdi. Trump’ın yeniden İsrail’le “barış içinde bir arada yaşama” çizgisine çektiği Arap-İslam liderlerinden anlamlı bir itiraz gelmedi. Aksine İran’ın düşüşüne rıza gösterecekleri anlaşıldı.

'KÜRT KARTI' MASADA

- Irak ve Suriye’den sonra İran’daki rejim değişikliğinde de Kürt kartının masada olduğu görüldü. İran KDP’si, Komala, PAK ve PJAK; İsrail’in saldırılarının İran’da rejim değişikliği için fırsat yarattığı konusunda hemfikir oldu.

- Türkiye’deki çözüm sürecinin sebebinin Suriye olduğunu hepimiz biliyorduk. Sonucunun İran olduğunu yaşayarak öğrenmiş olduk. Kandil’deki Cemil Bayık’ın 6 sene önceki sözleri aklımıza geldi: “ABD; Türkiye’yi, Irak’ı, Kürtleri yanına almaya ve İran’a karşı konumlandırmaya çalışıyor. Fakat burada PKK engeli ortaya çıkıyor. (...) Bunu görüyor, bu engeli ortadan kaldırmak istiyor.”

- AKP hükümeti, Gazze’de Hamas ile verdiği yan yana görüntüyü İran ile vermedi. İsrail’i kınamakla birlikte, İran ile aynı cephede olmaktan kaçındı. Erdoğan’ın dış politikasının üzerindeki Trump belirleyiciliği kendisini net olarak gösterdi.

- Trump, İran ile 60 gün müzakere edip istediği çizgiye çekmeyi savunuyordu. Olmadı. 61. günde İsrail vurdu. Kimilerine sorarsanız, Tahran’a düşen füzeler Trump ile Netanyahu’yu karşı karşıya getirecekti. Aksi oldu. ABD’nin İsrail’i koşulsuz şartsız savunma politikasına yüzde yüz bağlı olduğu görüldü.

- İsrail’in Gazze operasyonu uzadıkça Batı başkentlerinde İsrail’e karşı sesler yükselmeye başlamıştı. “İsrail nasıl dizginlenir” sorusu hem kamuoyunda hem siyasi merkezlerde konuşuluyordu. Tahran saldırısı hepsini bitirdi. Alman Başbakanı Merz, “İsrail hepimiz için bu kirli işi üstlenmiş durumda” diyerek kader birliğini tanımladı.

İSRAİL ARTIK KOMŞUMUZ

- Perşembe akşamı, iyi bir haber okuyucusu, İsrail’in İran’ı vurmak üzere olduğunu görürdü. Öyle ya, ABD’nin Irak Elçiliği’ni tahliye ettiği basına düşmüştü. Buna rağmen, garip şekilde, İran adeta apansız yakalandı. Genelkurmay başkanından Devrim Muhafızları komutanına kadar pek çok kritik isim aynı saatlerde öldürüldü. İsrail’in İran’ın içine hava aracı tesisleri kuracak kadar girmesine bakarsanız, İran önce istihbaratta kaybetti. Öte yandan hava savunma sistemlerinin yetersizliği de görüldü. Buna karşın İsrail adına da “Delinmez” denen Demir Kubbe de ABD desteğine rağmen delindi.

- Siyasal İslamcı cenahta, İran’la mezhep karşıtlığının İsrail düşmanlığından daha güçlü olduğunu gördük. Gazze meselesi bile, İran karşıtlığı söz konusu olunca, geri plana atıldı.

- Rusya, Ukrayna savaşı ile eşzamanlı olarak Ortadoğu’da alan kaybetmeye başladı. Esad’ın düşüşü aynı zamanda Rusya’nın çekilişinin sonucuydu. İsrail’in İran saldırısı Rusya’nın Ortadoğu’daki etkisinin nasıl zayıfladığını da gösterdi.

- Acı bir gerçek var ki İsrail Türkiye için artık “uzaktaki düşman” değil. Türkiye ile İsrail artık resmen sınır komşusu. Suriye’ye ordusuyla yerleşmiş İsrail, İran’da da Türkiye sınırının birkaç kilometre ötesini vurdu. Bahçeli’nin “kuşatılma” tezi, sınırdan bakınca görünen haritayı özetliyor sadece.

- Ülkeler silahlar, uçaklar, bombalar üretebilirler. Ancak en büyük savunma güvencesi, rejimlerin kendi halklarına verdiği refah ve huzurdur. İran’ın, nereden hedef alındığına bakılırsa, en büyük savunma açığının içeride olduğu görüldü.

KURULUŞ SENEDİNE SAHİP ÇIKMAK

Sonuç olarak...

Saldırıdan Türkiye’nin alması gereken acil dersler var. Bir yandan Trump, bir yandan Putin, bir yandan Netanyahu, 20. yüzyılın sınırlarını yeniden tanımlamayı öneriyor. Bu saldırı; kapımızdaki tehlikeye karşı, Türkiye’nin varoluşunun garantisi olan Lozan’dan Montrö’ye kadar anlaşmalara neden sarılması gerektiğini gösterdi. Atatürk, hem Batı’da hem Doğu’da kurduğu paktlarla Türkiye’yi yaklaşan savaş belasından uzak tutmuştu. Saldırı; dünyada düşmanları azaltan stratejinin neden önemli olduğunu gösterdi. Elbette toplumun iç huzurunun önemini de...

Savaş, silahla uygulanan politikanın, kendisini kabul ettirdiği yerde sonlanır. Zafer ise karşı tarafın iradesinin teslim alındığı noktada gerçekleşir. Sonu gelmese de bir haftanın politik sonuçlarını okuyabiliyoruz.

Çoğu zaman “Bitti” diye ilan ederler. Oysa politika nihayete ermedikçe “Bitti” denilen yerde yeni bir savaşın yığınağı başlar.

Yazarın Son Yazıları

‘9 Haziran saflaşması’yla yıkılan köprü

Tarihteki çatışmaların da uzlaşmaların da ardında birikmiş nedenler vardır.

Devamını Oku
11.06.2026
Hedef: Özgür Özel

Elmanın kokusu var.

Devamını Oku
08.06.2026
Seçilmiş fail İsmail Arı!

Önce fail seçiliyor.

Devamını Oku
04.06.2026
Üniformasını çıkaran hilal bıyıklı müdür

Kimin neyi nasıl tartışacağını haklı olan değil, güçlü olan belirler.

Devamını Oku
01.06.2026
Hak verilmez alınır

Dünyada hiçbir hak, armağan olsun diye verilmemiştir.

Devamını Oku
28.05.2026
Butlan darbesinin üç günlük sonuçları

Savaş, sıkıyönetim, darbe...

Devamını Oku
25.05.2026
Bir tuhaf 15 milyon dolar hikâyesi... AKP’li politikacıların yakınları devreye girmiş!

Cevapsız kalan her soru kendine bir başka soru bulur.

Devamını Oku
21.05.2026
Dışişleri’nde kayıp 15 milyon dolar

Düzen bir kez bozuldu mu bütün düğmeler yanlış iliklenir.

Devamını Oku
18.05.2026
Maya’nın masal dinleyemediği babası

Hepimiz aynı şehirde yaşarız.

Devamını Oku
14.05.2026
İsrail’e karşıyız dedikse o kadar da demedik!

İnsanın diline bakarken çoğu zaman elini kaçırırız.

Devamını Oku
11.05.2026
5 Mayıs mutabakatı

Çatışmaları görmek için göz, uzlaşmaları anlamak için akıl gerekir.

Devamını Oku
07.05.2026
Fenerbahçe maçıyla veda eden komutan

Baş ağrısı sandığımız belki de ayağımızın nasırındandır.

Devamını Oku
04.05.2026
En çok senin bayramın kutlu olsun!

"Neler yapmadık şu vatan için/Kimimiz öldük/Kimimiz nutuk söyledik" diyor ya şair…

Devamını Oku
30.04.2026
Tuncay Sonel’in kayyımlık dönemi ihalelerini ele alan o rapor!

“Memlekete komünizm lazımsa onu da biz getiririz” sözü yıllarca Vali Nevzat Tandoğan’a mal edildi.

Devamını Oku
27.04.2026
Çocukluğumuzu bile çaldılar

Çocukluk, insanın büyümek zorunda bırakılmadığı çağda yaşanır.

Devamını Oku
23.04.2026
Ülke duyan için çığlık atıyor

Damla suya düşüyor.

Devamını Oku
20.04.2026
Masadaki solcular neden ‘hayır’ dedi

Gücün sınırları ancak başka bir gücün karşısında belirginleşir.

Devamını Oku
16.04.2026
Hulusi Akar’ı utandıracak kitap

“Zifiri karanlık bir süreçten geçiyoruz ve maalesef çok az kişi aydınlığı unutmadı.”

Devamını Oku
13.04.2026
Son sözünü söylememiş bir cenaze

B-3 koğuşunda sabah sayımı bitti. Sayım dediğime bakmayın, zaten iki kişiyiz.

Devamını Oku
09.04.2026
Alican’ı yemeye karar verenler

Kanunların nasıl uygulandığını anlamak için kimin elinde olduğuna bakmak gerekir.

Devamını Oku
06.04.2026
NATO’yla nikâh tazeleme

Soğuk Savaş’ın meşhur çocuk tekerlemesi böyle başlıyordu: Bir iki üçler, yaşasın Türkler.

Devamını Oku
02.04.2026
Mesele öyle değil dekan bey!

Bir yanlışı örtmek için bin doğru feda etsen de yetmez.

Devamını Oku
30.03.2026
Vazgeçilen pişmanlığın bilinmeyen öyküsü

Uçup gitti sandığın, doğanın asla kaybetmediği varlıktır.

Devamını Oku
26.03.2026
Bakanlıktan doğrulattığım bilgiler...

Bakanlıktan doğrulattığım bilgiler...

Devamını Oku
23.03.2026
Bayramı zehir eden adamlar

Bayram aslında bahane...

Devamını Oku
19.03.2026
Dilovası davası başlıyor: Başkanın olmadığı yargılama

Türkiye, Silivri Cezaevi Kampüsü’ndeki İBB yargılamasını konuşurken bir başka cezaevinde kritik bir dava başlıyor.

Devamını Oku
16.03.2026
İddianamede adları 1087 kez geçiyor, ama sanık değiller!

Tarihte çelişkili görünen içinde kocaman bir gerçeği saklar.

Devamını Oku
12.03.2026
‘Bu nasıl iş’ dedirten dilekçe

Aklı kendinde olanın dünyanın adaleti umurunda olmaz.

Devamını Oku
09.03.2026
Şam’ın Talibanlaşması görünüyor

Yanlış hesap geri dönmek için genelde Bağdat’ı beklemez.

Devamını Oku
05.03.2026
Öcalan’ın statüsü mü Adem’in statüsü mü

Gelgelelim PKK’yi kuran “statülü” Öcalan’ın AKP-MHP destekli mektubu CHP’li belediyede okunurken 25 yıl öncesinden, 19 yaşından terör aranıp bulunarak bugün işten atılan gariban Ademler’in “statüsü”nü hatırlayan olmadı.

Devamını Oku
02.03.2026
Din dersi soruşturmasının sonu ne oldu

Bardağı taşıran son damla değil onu bu noktaya getiren süreçtir.

Devamını Oku
26.02.2026
Okulda 'din' ve 'Erdoğan' sorgusu!

Hürriyet başka türlü düşünmenin ve yaşamanın imkânlı olduğu yerde başlar.

Devamını Oku
23.02.2026
Alo adalet var mı bakan bey?

Yaşamın özünü görmeyen kabuğuyla oyalanır.

Devamını Oku
19.02.2026
Camiye gitmeyen imam olur mu?

Yalnız başkasına karşı hatırlanan kutsal, çıkara yenilmiş demektir.

Devamını Oku
16.02.2026
Bu dünyadan bir ‘biz’ geçti

İnsan “ben” doğar, yaşarken “biz” yaratır.

Devamını Oku
12.02.2026
Bizi işte bunlar yıkıyor

Doğayı kendi haline bıraksalar daldaki elma bile layığını bulacaktı.

Devamını Oku
09.02.2026
Depremzedeye bunu yapan size ne yapmaz

Seçilen yer yanlış.

Devamını Oku
05.02.2026
‘İmamoğlu’nu kutlama davası’ böyle bitti

Hayat geç de olsa mahkeme kararlarından daha gerçek bir hüküm verir.

Devamını Oku
02.02.2026
Görüş gününe yetişen yazı

Hepimiz aynı zamanın içinde yaşarız ama zaman hepimize yüzünü aynı biçimde göstermez.

Devamını Oku
29.01.2026
Toz dumandan görünmeyen değişim

Bir şey değişmese de her şey değişiyor.

Devamını Oku
26.01.2026