Büyük çöküşün halka yansımaları: Derinleşen toplumsal yıkım
Orhan Bursalı
Son Köşe Yazıları

Büyük çöküşün halka yansımaları: Derinleşen toplumsal yıkım

02.09.2025 04:00
Güncellenme:
Takip Et:

Dedik ki biraz daha geri gidersek 2017-2018’de başlayan 2020’den itibaren de giderek derinleşen büyük çöküşün millete, satın alma gücüne maliyeti, servet transferi ve yoksullaşma konusunda da her geçen ay arttığına ilişkin çok veri var. Bu bilimsel paylaşımlara kısaca göz atacağız bu yazıda, bunların hepsinin kaynakları grafikleri var:

- 2018 tek adam rejiminin başlangıcı. O tarihten itibaren “geçim sıkıntısı” yaşayan ailelerin (hane) oranı 2.5 katına çıktı. Yoksullaştırma politikasının sonucu: Bugün hanelerin yüzde 77’si geçim sıkıntısında. (Yalçın Karatepe)

- Servet transferine özel bir örnek: İktidar servetten nasıl vergi almıyor? 2021’de yürürlüğe giren değerli konut vergisi en güzel örnek. 2021 sonrası malum konut fiyatları uçtu. Buna rağmen, 2025’in ilk yarısından değerli konut vergisi tahsilatı 57 milyon 158 bin lira. Bir tane lüks konut almaya bile yetmiyor. Toplam vergi gelirleri içindeki payı yüzde 0.0011. (İnan Mutlu)

- İktidar, ülkeyi “2026 yılında yüksek gelirli ülkeler arasına taşıyacağız” diyor ama gerçek bambaşka. Dünya Bankası’nın uyduruk sınıflandırması anlamlı değil. 2024 yılında medyan net gelirde Avrupa’nın dibindeyiz. Gelirimiz AB ortalamasının sadece yüzde 18’i... 4.30 Avro (Eşdeğerlendirilmiş medyan net gelir, 2024) (İ.Mutlu)

ASGARİ ÜCRET İLK KEZ AÇLIK SINIRININ ALTINDA

- Ağustosta açlık sınırı asgari ücretin yüzde 22.7, yoksulluk sınırı asgari ücretin yüzde 300 üzerinde. Şimdiye kadar hiç, asgari ücret ocakta direkt açlık sınırı altına düşmemişti. Ücretler önemli oranda eritiliyor. Talep kısılsın diye. Ama talebini kısmaya çalıştığınız kesim yanlış... Açlık sınırı 27 bin 111 TL, yoksulluk sınırı 88 bin 310 TL. Ortalama emekli sandığı aylığı 23 bin 750 TL. Ortalama memur maaşı 56 bin 775 TL. (İris Cibre)

- Türkiye, Avrupa’da milli gelirine oranla emeklilerine en az maaş ödemesi yapan iki ülkeden biri. Bizden kötü sadece İrlanda var. Türkiye’nin oranı yüzde 5.20 iken AB’de ortalama oran yüzde 12.2. Emekliler AKP iktidarı altındaki en zor günlerini geçiriyorlar. (İ. Mutlu)

- Son bir yılda, AB üyesi ülkelerde enerji fiyatları yüzde 1.7 gerilerken Türkiye’de yüzde 41.89 arttı. (İ. Mutlu)

- İşsizlikte yalancı düşüş: Aylık manşet işsizlik verilerine göre işsizlik oranı uzun süredir geriliyor. Ancak bu düşüş aldatıcı. Çünkü azalma, iş bulamadığı için iş aramaktan vazgeçip işgücü piyasasından çıkan kişilerden kaynaklanıyor. İşgücü Mayıs 2024’ten beri 577 bin kişi işgücü piyasasını terk etti. İş bulma umudunu kaybeden yüz binlerce kişi artık iş aramıyor. İstihdam verilerine bakıldığında, 2024 Mayıs’ından beri istihdamda gerileme görülüyor. Mayıs 2024’te yaklaşık 33 milyon olan istihdam, 2025 Temmuz ayında 32.6 milyona geriledi. Bu, 2024 Mayıs’a kıyasla 400 bin kişilik bir düşüş anlamına geliyor. Gerçek işsizlik atıl işgücü oranı (gerçek işsizlik) geçtiğimiz ay tarihi zirvesini görmüştü. Bu ay 3.1 puan gerileyerek yüzde 29.6 oldu. Türkiye’de işsizliğin geldiği boyutu gösteren asıl ölçüt budur.

DERİNLEŞEN TOPLUMSAL YIKIM

- Bu tablo, Türkiye’de derinleşen bir toplumsal yıkım manzarasını gözler önüne sermektedir. İşsizlik sorunu gençlerde ve kadınlarda daha ağır genç işsizlik oranı yüzde 15 ile genel işsizlik oranının oldukça üzerinde. Özellikle genç kadınlarda işsizlik yüzde 21.7 ile çarpıcı derecede yüksek. Genel işsizlikte de benzer bir tablo var: erkeklerde yüzde 6.5 iken kadınlarda yüzde 10.9. Kadınlar işgücü piyasasından sistematik olarak dışlanıyor. (Yalçın Karatepe)

- İşsizlik temmuzda yüzde 0.4 gerileyerek yüzde 8’e ve geniş tanımlıda 3.1 puan gerileyerek yüzde 29.6’ya geriledi fakat detaya baktığımızda işgücü 146 bin kişi geriledi. Yani, çalışabilir yaşta fakat çalışmıyor. İşgücüne dahil olmayanların sayısı 2021’den beri en yüksek seviyeye çıktı. (İris Cibre)

- Asgari ücret açlık sınırı makası açılıyor. Asgari ücretin açlıkla imtihanı. TÜRK-İŞ’e göre, açlık sınırı 27 bin 111 lira oldu. İtiraz yükselmezse, asgari ücrete taş çatlasa 2026 başında yüzde 19 (Merkez Bankası’nın 2026 enflasyon tahmini üst sınırı) zam yapılacak. Böyle olursa asgari ücret 2026 başında 26 bin 300 liraya çıkacak. Bugünkü açlık sınırının bile çok altında... Şimdiden bir şeyler yapılmalı.

(İnan Mutlu) (Devam edecek)

İlgili Konular: #asgari ücret

Yazarın Son Yazıları

Hürmüz’ü İran kapatmadı! Petrol krizi dünyayı dağıttı...

Petrolün dünya ekonomisi ve ülkeler için ne kadar önemli olduğu, Hürmüz Boğazı’nı İran’ın güvenlik alanı olarak ilan etmesiyle yeniden ortaya çıktı.

Devamını Oku
26.03.2026
Mahkemelerden ellerinizi çekin...

Mahkemelerden ellerinizi çekin...

Devamını Oku
22.03.2026
Tapu meselesi ve adalet bakanı

HP başkanının 11 tapu artı kanıtlanmamış bir duyum, 2 mülk satımı ve toplamda 452 milyon liralık bir varlıkla ilgili açıklamalarını dinleyince tabii ki insanın bu kadar mal mülk iddiaları karşısında dudakları uçuklar dedim. Büyüklüğü tartışılır ama bir siyasi kıyamet kopartacak bir durumla karşı karşıya olduğumuz açık seçik.

Devamını Oku
19.03.2026
Yargıyı silah olarak kullanmanın büyük ekonomik kayıpları

Biz bunu resmen derinlemesine yaşıyoruz ama yargıyı siyasi rakiplerine karşı yok edici bir silah olarak kullanan örneğin Brezilya’da bu sonuçları görünce (*) gözlerimiz yine İBB operasyonlarının, Ekrem İmamoğlu ve arkadaşlarının tutuklanmasının ve CHP’ye açılan kapatma davalarının Türkiye ekonomisini nasıl vurduğunu ve halkı yoksullaştırdığını biliyoruz.

Devamını Oku
17.03.2026
‘Yargı Silahı’: Mehmet Pehlivan hücresinden yazıyor...

Dünkü yazımı tamamlayıcı olarak masumiyeti çiğnenmiş, görev alanı yüksek güvenlikli bir hücre içine hapsedilmiş İmamoğlu’nun avukatı Mehmet Pehlivan’ın kitabı, Tunç Soyer ile birlikte geldi.

Devamını Oku
16.03.2026
‘Gelecek Olsun’: Tunç Soyer cezaevi penceresinden dünyaya ve ülkeye bakıyor

İntikamcı veya bertaraf edici ruh, şüphesiz ne hukuk ve yasa tanır ne ahlaki siyaset ne gelenek ne ülke geleceği ve demokratik toplum arzusu ne de yargının hukukun doğal işleyişine saygı...

Devamını Oku
15.03.2026
Savaşın sürmesi İran’ı molla rejimine mahkûm eder

İran’ı yöneten demir eldivenli molla rejiminin, Humeyni devrimini garanti altına almak ve artık geri döndürülemez bir karaktere büründürmek için kurdukları askeri, ekonomik, siyasi ve toplumsal karakterli İslam Devrim Muhafızları’nın, İran’da mahallelere kadar inen çok köklü bir örgütlenmeye sahip olduğunu okuyoruz.

Devamını Oku
12.03.2026
Kumpaslarla geçen 23 yıllık AKP dönemi

Türkiye’nin resmen açıklanmış 1 no’lu cumhurbaşkanı adayını “çıkar amaçlı suç örgütü lideri” yaptıkları davanın tam bir sıkıyönetim koşullarında başlatılması bu davanın normal koşullarda geçmeyeceğinin başlı başına işaretidir.

Devamını Oku
10.03.2026
MHP’nin içi boş söylemleri ve İBB duruşmaları

MHP sözcüleri, başta Devlet Bahçeli ve Feti Yıldız arada sırada AKP’den farklı veya daha ileri iddialarla öne çıkıyor.

Devamını Oku
09.03.2026
‘İran, onu yöneten herhangi bir rejimden daha eskidir’

İran, dünyanın neredeyse kesintisiz en eski uygarlıklarından biri.

Devamını Oku
08.03.2026
Trump’ın ‘altın tokmaklı’ barış kurulu

Trump Gazze’yi yeniden “imar etmek” bahanesiyle azgelişmiş ülkelerin veya ondan korkmaktansa onunla karşılıklı menfaat ilişkileri içinde olmayı tercih eden azgelişmiş/gelişmekte olan ülkelerin temsilcileri ile birlikte bir “barış kurulu” kurdu...

Devamını Oku
23.02.2026
Dezenformasyon

Savcılık kaç gündür aranan ama bulunamayan gazeteci Alican Uludağ’ın son çare olarak derhal yakalanarak mevcutlu olarak İstanbul’a getirilmesini istedi.

Devamını Oku
22.02.2026
Gürlek ve sadık gazetecileri

Biraz gecikmiş olsa da yazmalı ve aklımdan çıkarmalıyım, yoksa dönüp dolaşıyor.

Devamını Oku
19.02.2026
Yapay zekâ düşünüyor, öğreniyor

Önce üretken yapay zekâ programlarının yaratacağı işsizlik üzerine biraz daha bilgi...

Devamını Oku
17.02.2026
Geleceği, insanları, savaşları, gezegeni ‘teknoloji oligarkları’ mı biçimleyecek?

Oligark siyasette oldukça yerleşmiş bir kavramdır. Bu dizinin ilki olan dünkü yazımda, teknoloji multi milyarderlerin “demokratik bir katılım veya denetim olmaksızın insanlığın geleceğini şekillendirdiği”ne işaret etmiştik.

Devamını Oku
16.02.2026
Dehşet çanları ve yapay zekâ ve insanlığın kontrolü

Herkes küçük işleriyle yapay zekâ uygulamalarının tadını çıkarıyor.

Devamını Oku
15.02.2026
Daha zor aylar ve yıllar ülkeyi bekliyor

Adalet Bakanlığı’na Akın Gürlek’in atanması, ülkenin en önemli konusu haline geldi.

Devamını Oku
12.02.2026
Belediye başkanı ve milletvekili istifalarına bir çözüm arayışı

Şüphesiz bir siyasetçi koşullara göre fikir değiştirebilir ve partisinden ayrılabilir.

Devamını Oku
10.02.2026
İki 7.3 ne yapar? İstanbul ve Marmara bölgesi tamamen korunmasız...

Siz okumaktan bıkmış olabilirsiniz ama biz yazmaktan bıkmadık.

Devamını Oku
09.02.2026
Deprem: ‘Ruhuna el fatiha! Acımız sonsuz

İktidar siyasetçilerinin deprem sonrası en iyi bildiği şeydir.

Devamını Oku
08.02.2026
Yeni keşfi üzerine Aziz Sancar ile röportaj

Burada duyurmuştum Sancar’ın öldürücü beyin tümörü Glioblastoma’yı fare deneylerinde başarıyla yok ettiğini...

Devamını Oku
05.02.2026
Güç gösterisinin tırmandığı doruk, en zayıf olunan noktadır

Bu konuda benzer içerikte bir yazı yazmıştım, Trump’ın askeri, ekonomik ve siyasi gücünü bütün dünyaya karşı açıkça kullanmaya başlayınca bütün dünyayı karşısına almış, bu imkânsız denemesinin aşağı düşüşe yol açacağını yazmıştım, bazı okurlar ve sosyal medyadaki izleyiciler “Hayal görüyorsun” mesajı atmışlardı.

Devamını Oku
03.02.2026
Güvenlik için atom silahı arayışları

ABD’yi İran’a saldırı kararlılığından vazgeçirmek için İslam ülkeleri diplomatik çalışmalarını sürdürürken...

Devamını Oku
02.02.2026
Emperyalizmin apaçık yüzü; savrulan ve yeniden birleşen dünya

Evet sömürgecilik, hegemonya, askeri darbeler, eşitsizlikler, sürekli yoksullar aleyhine çalışan dünya ticareti vb.

Devamını Oku
01.02.2026
Saray bu kadar yoksulluğa rağmen hangi cesaretle milleti süründürüyor?

Bu sorunun yanıtını düşünmeli herkes.

Devamını Oku
29.01.2026
İran’a saldırı, bölgede deprem niteliğinde değişime yol açar

ABD Suriye’yi alelacele düzenledikten sonra, silahlı güçlerini (uçak gemileri başta) İran üzerinde yoğunlaştırıyor.

Devamını Oku
27.01.2026
Uğur Mumcu ve Karanlıklar Çağı-2

Şüphesiz Uğur Mumcu ve daha bir dizi kahramanın öldürüldüğü ve katliamların gerçekleştirildiği 1990- 2000 yıllarının öncesi var.

Devamını Oku
26.01.2026
Uğur Mumcu ve karanlıklar çağı

Uğur Mumcu’yu 33 yıl sonra bile kitlelerin gönlünden, meslektaşlarının yüreğinden silemeyen nedir?

Devamını Oku
25.01.2026
Pax Americana: Türkiye, Suriye, İsrail’e doğru

Şüphesiz beklenmiyordu veya ABD’nin ipiyle kuyuya inilmez seni yarı yolda bırakır diyenler de vardı.

Devamını Oku
22.01.2026
Bir intikam histerisinin sahne şovu mu?

“Bak ne yaparız biz sizi, sürüm sürüm süründürürüz!...”

Devamını Oku
20.01.2026
NATO: Bir ittifakın ölümü mü?

Dün Kopenhag adeta öfke patlaması yaşadı; on binlerce kişi Danimarka ve Grönland bayraklarını sallayarak “Grönland’a dokunmayın, Grönland satılık değil” pankartları sallıyordu.

Devamını Oku
19.01.2026
Sancar müjde verdi: Beyin kanseri klinik deneylerini Türkiye’de yapacağız...

Epeydir görüşemiyorduk.

Devamını Oku
18.01.2026
Marmara depremine yeni bir bakış var

Fay parçalar halinde kırılacak ve maksimum deprem büyüklükleri ancak 7.3’e ulaşabilecek.

Devamını Oku
15.01.2026
İran rejimi bölgeyi ateşe atabilir, Türkiye’ye etkileri ne olur?

İran’da molla rejimine karşı protestolar durmuyor, çok sayıda ölü var, yüzlerle ifade ediliyor.

Devamını Oku
13.01.2026
Yanardağ’dan Aysever’e... Suskunluğun anatomisi

Merdan’ı (Yanardağ) neredeyse hiçbir suçlama yöneltmeden içeri atma, üstelik Tele1 televizyonuna el koyma cesaretinin hüküm sürdüğü bir ülkede yurttaş güvenliğinin çok yönlü olarak risk altında (uzun süredir!) olduğunu söylemek bile artık bir cesaret denemesi mi olur?!

Devamını Oku
12.01.2026
Orta sınıfın düşüşü

Bu yılın gözde dizisi Kralın Düşüşü gibi oldu ama kastettiğim İpek Özbey ile Onur Alp Yılmaz’ın hazırladıkları kitap.

Devamını Oku
11.01.2026
Aziz Sancar’dan büyük bir başarı daha: Beyin kanserini farelerde yok ettiler

İki üç kez yazmıştım, Aziz Hoca, hızlı ilerleyen ve ölümcül bir beyin kanseri türü olan Glioblastoma’nın tedavisine yönelik çok ciddi bir yöntem geliştirdi ve ilk erken sonuçlar bu tedavinin mümkün olabileceğine ilişkin önemli umutlar doğurdu, diye.

Devamını Oku
08.01.2026
Askeri güç ile siyaset: Geleceği olabilir mi? Avrupa- Çin dayanışması

Bence Trump, bugünkü dünyada pek de geleceği olmayan bir siyaset dönemi başlattı.

Devamını Oku
06.01.2026
Dünyada her şey çöktü, kendini korumak bile ne kadar mümkün?

“Önce Amerika”, “En büyük Amerika” sloganları bugün yaşadıklarımıza (Venezüella’ya baskın) ve arkasından yaşayacaklarımıza ilişkin her şeyi açıklıyordu.

Devamını Oku
05.01.2026
İran’da rejimin tek çıkış yolu nükleeri iptal etmek mi?

En sonunda İranlılar, ekonomik çöküşe başkaldırdılar.

Devamını Oku
04.01.2026