ABD’de Gallup’un ağustos ayında gerçekleştirdiği anket ilginç sonuçlarıyla tartışma yarattı: Amerikalıların yalnızca yüzde 35’i üniversite diplomasının “çok önemli” olduğunu söylüyor; bu oran 2010’da yüzde 75 idi, 2019’da ise üniversite diplomasının “çok önemli”liği yüzde 53’e hızlı bir düşüş yaşadı.
Cumhuriyetçi partinin taraftarları arasında ise en büyük düşüş yaşanmış: Yüzde 20. Haberi duyuran The Specktator Index’in X hesabının altına yazılanlara bakıyorum. Biri şöyle diyor: Evet, insanlar uyanıyor. İş garantisi vermeyen bir kâğıt parçası için 100 bin dolar borç mu yapılır? Üniversite her şeydir efsanesi yıkılıyor, çünkü insanlar YouTube, yapay zekâ, çeşitli deneyimler ve konferans salonlarında daha fazlasını öğrenebileceğini anladı.
YÜKSEK MALİYETLER
Bu önem kaybının nedenleri arasında, üniversite okumanın yüksek maliyeti geliyor. Yanıtlar arasında öne çıkan nedenlerden biri de üniversite diplomasının kişiye bir beceri kazandıracağı konusunda yoğun şüpheler.
Başka da var: Alternatif öğrenim seçeneklerinin kalitesine olan güvenin artışı: Meslek becerileri, çevrimiçi öğrenme, sertifikalar. Üniversite diplomaları edinmek için harcanan paranın okul sonrası ekonomik getirisini karşılamayacağı endişesi... Biri bir grafik paylaşmış: 1970’ten 2023’e kadar ABD’deki üniversite harçları ve ücretlerinin genel enflasyona kıyasla hızla artışı.
Şöyle bir inanç da etkili: “Beş yıl içinde tüm kolejler ve üniversiteler kapatılacak. Yapay zekâ herkesin işini elinden almışken kimin diplomaya ihtiyacı var ki?”
Fakat bir başka görüş: “Bence üniversitenin sosyal yönü hâlâ değerli. Partilere katılmak, yeni ve farklı insanlarla tanışmak, sorumluluk öğrenmek, anne babadan bağımsız olmak ve belki de tutkularını keşfetmek için ne kadar para ödemek istediğin sana kalmış.”
BU BİZİM DE DERDİMİZ
Evet Türkiye’de de bu eğilim var. Bu yıl 53 bin 500 kontenjan boş kalmış.
Devlet üniversiteleri programları daha çok dolarken vakıf üniversiteleri genel doluluk oranı yüzde 75’lerde kalmış.
Kazandığı halde kayıt yaptırmayanların sayısı da artıyor: son 7 yılda 751 bini aşkın öğrenci kayıt yaptırmamış.
210 üniversite sayısı, üniversite okumayı sıradanlaştırmış durumda. Belirli üniversiteler dışında kalite yerlerde sürünüyor.
İktidarın 23 yıllık üniversite eğitimi pratiği, hem öğrenci hem üniversite sayısal artışına odaklı gerçekleşti.
DEVLETE GİRİŞ KALİTESİZLEŞTİ
Devlet memuru olmak için üniversite mezunu olmak gerekli. Diploma almak kolaylaşınca, iktidarın tercini kolay üniversite bitirmiş eş dost akraba tanıdık tavsiye edilmiş kişileri devlete doldurmak oldu. Yazılıda pekiyisin ama mülakat denen eleme sisteminde popona tekmeyi yapıştırıyorlar. Bunu kabul edemeyip intihar eden gençler de var.
Özel sektör ise diplomaya bakacaksa, hangi üniversiteyi bitirdiğine bakıyor.
Tabii doğrudan üretime yönelik, mesleki deneyim kazanmış öğrencilerin şansı daha çok.
Ellerde milyonlarca işe yaramaz diploma var.
Danimarka’nın en önemli akademilerinden mesela mimarlık okumuş ama işsiz binlerce öğrenci olunca, kontenjanlar hızla azaltılmış.
BUNA RAĞMEN...
Evet tıp, fizik, kimya, matematik, bilgisayar mühendisliği, elektronik gibi donanım gerektiren alanlardan iyi üniversitelerden mezun olmak şart. Bu eğitimleri yapay zekâ, konferans, sertifika gibi programlardan edinmen mümkün değil.
Üniversitelerde çok sayıda program üç yıla indiriliyor.
Bunu Avrupa yıllar önce yaptı. Artık sıradan işgücü için bile gelişmiş ekonomik piyasalarda 3 yıllık bir eğitimi şart koşar hale geldi. Akademik bilimsel bir eğitimle 3 yıllık programlar hızla ayrıştı. 3 artı 2 yıl yüksek lisans, anlamlı bir üniversite diplomasının yerini aldı. Doktora da akademik kariyer konusu.
3 YILLIK EĞİTİM Mİ?
Türkiye üniversitelerinin ortalama niteliğinin düşük olması nedeniyle, 3 yıllık bir eğitim, yüksek okul eğitimine denk gelir mi o bile şüpheli.
Üniversiteler diplomalarının değerini artırmak için kaliteye son derece önem vermek zorundalar.
Tabii 49 bin liraya doktor unvanlarının satıldığı, üniversitenin kapısından içeri girmemiş binlerce kişiye diploma sağlanması da ülkemizde eğitimin içler acısı halinin başka bir “siyasi” boyutunu gösteriyor.
