Cumhuriyet ve demokrasi
Mehmet Şakir Örs
Son Köşe Yazıları

Cumhuriyet ve demokrasi

26.05.2026 04:00
Güncellenme:
Takip Et:

Son dönemlerde muhalefet çevrelerinde kimilerinin Cumhuriyet kavramını, kimilerinin de demokrasi kavramını öne çıkardıklarına tanık oluyoruz. Bu iki kavram sanki birbirinden çok farklıymış gibi, bunlar çevresinde ayrışmalar örülmeye ve öbekleşmeler oluşturulmaya çalışılıyor.

Oysa bu iki temel kavram, yani Cumhuriyet ve demokrasi, birbirini bütünlüyor ve birbirine güç veriyor. Biz, Cumhuriyet ve demokrasi değerlerini, aynı ölçüde önemsiyor ve değer veriyoruz. Ülkemizin muhalif kesimlerinin rotasında, yol haritasında birlikte yer almaları gerektiğini savunuyoruz.

İKİSİ DE BİRDEN 

Bu yol haritasında, Cumhuriyetin kurucu değerleri ile demokrasinin evrensel değerleri aynı ölçüde önemlidir. Bu ana kaldıraçların yalnızca birisine yaslanmak ve onu öne çıkarmak yeterli olmaz. O nedenle biz “hem Cumhuriyet hem demokrasi, ikisi de birden” diyoruz. Siyasal-toplumsal mücadelenin yönsemesinin ve yol haritasının, bu ana hedefler doğrultusunda oluşturulması gerektiğini düşünüyoruz.

Başta antiemperyalizm, antifaşizm, çağdaşlık ve laiklik olmak üzere Cumhuriyet değerleri; sömürgeciliğe, gericiliğe ve çağdışılığa karşı en temel dayanaklardır. Günümüzde, ülkemizin siyasal, toplumsal koşullarında, olmazsa olmazlarımızdır.

DEMOKRASİ-OTOKRASİ

Son dönemlerde özellikle otoriterlik tartışmaları gündemde önemli yer tutuyor. Demokrasiyi, demokratik yönetim anlayışını tehdit eden otoriterlik; kutuplaşmadan, gerginlikten besleniyor ve emperyalizme yaslanıyor. Yaşadığımız dönem, içinde bulunduğumuz tarihsel, siyasal, ekonomik ve sosyal koşullar da doğrusu bu anlayışa çok uygun bir zemin ve ortam yaratıyor. Ekmek, iş ve aş derdindeki insanlar, halklar; egemenler tarafından birbirine düşürülüyor.

Bütün dünyada ötekileştirme, yabancı düşmanlığı ve ırkçılık yükseliyor. Adeta İkinci Dünya Savaşı öncesindeki koşulları yaşıyoruz. Oysa tarihte yaşananlardan ders alınmalıdır. Eğer ders alınmazsa insanlık yeniden aynı acıları yaşar. Haksız savaş, kavga, çatışma insanlığın yararına değildir, emperyalist amaçlara hizmet eder. Otoriterliğin aldatıcı propagandasına ve söylemlerine itibar edilmemelidir. Kutuplaşmaya, gerginliğe, ırkçılığa, ötekileştirmeye prim verilmemelidir.

TEMEL AYRAÇ

Öyle görünüyor ki önümüzdeki sürecin temel belirleyeni ve aynı zamanda siyasal ayracı, “Otoriterlik mi, demokrasi mi” sorusu olacaktır. Bu durumun yalnız bizim ülkemiz için değil, genel anlamda bütün dünya siyaseti için de geçerli olacağını düşünüyoruz. Macaristan’daki son seçimlerde otoriterliğin simge isimlerinden Orban’ın açık ara yenilmesi, demokrasi açısından yeni bir durum ortaya çıkardı.

Bizim ülkemizde de benzer gelişmeler yaşanıyor. Parlamenter demokratik sistemden uzaklaşılmasının ve çok köklü meclis geleneğinin örselenmesinin ortaya çıkardığı sıkıntılar, her geçen gün daha iyi anlaşılıyor. Günümüzdeki yönetsel anlayışın ülkeyi getirdiği çıkmaz, bugünlerde daha çok fark ediliyor. Artık pek çok siyasal çevre ve toplumsal kesim, demokrasiye dört elle sarılmanın gereğine inanıyor.

OTORİTERLİĞİ AŞMAK

Dünyada yaşanan ekonomik ve sosyal koşullar, zorluklar; hemen bütün ülkeleri ve halkları, bir durum değerlendirmesi yapmaya ve izlenen siyasal tutumları gözden geçirmeye zorluyor. Başta Trump olmak üzere otokrat liderlerin yarattığı siyasal, yönetsel ve sosyal tahribat, artık bütün dünyada sorgulanmaya başladı.

Bütün bu yaşananlardan sonra, otoriterliğin çıkmaz yol olduğu daha iyi kavranabilir. “Şahsım devleti” anlayışının yerini, yerleşik kurumlar ve kuruluşlar, gelenekselleşmiş kurallar alabilir.

Doğal olarak önümüzdeki süreçte, ABDAB ve Türkiye ilişkilerinde yeni bir dönem başlayacaktır. Şimdi tüm siyasal aktörlerin konumlarını, durumlarını, siyasetlerini yeniden değerlendirmelerinin ve yeni yol haritaları oluşturmalarının zamanıdır.

BİRLEŞİK CEPHE 

Ülkemizin Cumhuriyetten, demokrasiden yana tüm siyasal çevreleri, toplumsal güçleri; en geniş ortaklaşmayı sağlamak durumundadır. İçinde bulunulan ulusal ve uluslararası koşullar, bu durumu zorunlu hale getiriyor.

Biz, Cumhuriyet ve demokrasi temelli bir birleşik cephe politikası, günümüzün temel yönsemesi olmalıdır diye düşünüyoruz. Ülkemizin, Cumhuriyetin ikinci yüzyılında; Cumhuriyet değerleri ve parlamenter demokrasi ilkeleri doğrultusunda yeniden inşası görevi, önümüzde boylu boyunca durmaktadır. 

Yazarın Son Yazıları

Cumhuriyet ve demokrasi

Son dönemlerde muhalefet çevrelerinde kimilerinin Cumhuriyet kavramını, kimilerinin de demokrasi kavramını öne çıkardıklarına tanık oluyoruz.

Devamını Oku
26.05.2026
Akbelen’e, Akbelenlilere selam olsun!

Muğla-Milas’a bağlı Akbelen yöresi, son yıllarda ülkemizde verilen çevreyi ve doğayı koruma mücadelesinin simgesi haline geldi. Gerçekten yörenin insanları, üretici köylüler; verdikleri kararlı mücadeleyle, pek çok çevreye ve toplumsal kesime örnek oluyorlar.

Devamını Oku
22.05.2026
Geleceksizlik

Ulusal kurtuluş mücadelesinin başlangıcı olarak bilinen 19 Mayıs 1919 tarihi, ülkemiz ve halkımız için çok anlamlı bir dönüşümü ifade eder.

Devamını Oku
19.05.2026
Çiftçi gününde, çiftçinin durumu

Bugünlerde Ege’nin kırsalında yoğun bir devinim var. Bahar mevsimiyle birlikte toprak uyanıyor. Bağlar, bahçeler çiçeğe duruyor. Yaşanan tüm olumsuzluklara karşın toprağına sahip çıkan çiftçiler üretim alanlarına koşuyorlar.

Devamını Oku
15.05.2026
Uçurum!

Ülkemizin sosyal sorunları giderek ağırlaşıyor ve tırmanıyor.

Devamını Oku
12.05.2026
Sezon başlamadan kıyı işgali başladı!

Ege ekimizin sürekli ve dikkatli okurları ayırdındadır; deniz mevsimi yaklaştı mı kıyıların işgali konusu öne çıkar. Yaz döneminin yaklaşmasıyla birlikte Ege’de, Akdeniz’de ve daha birçok kıyı yöresinde, deniz kıyısı işgalleri başlar.

Devamını Oku
08.05.2026
Umutsuzlar...

Eğer belleğimiz bizi yanıltmıyorsa ilk gençlik yıllarımızda, ünlü sinema sanatçımız Yılmaz Güney’in yazı başlığımızla örtüşen bir filmi vardı.

Devamını Oku
05.05.2026
Emeğin bayramı, emekçinin mücadele günü

İnsan yaratıcıdır, üretkendir; emek anlamlıdır, kutsaldır. İnsan ve insan emeği/üretkenliği/yaratıcılığı; hayatın olduğu gibi ekonominin de temelidir, olmazsa olmazıdır. Bilişimde ve teknolojide yaşanan onca gelişmeye ve yeniliğe karşın, işlevini ve önemini korumaktadır.

Devamını Oku
01.05.2026
Mutsuzlar ülkesi

Mutluluk konusunu önemseyenler tarafından her yıl ilgiyle karşılanan “mutluluk sıralaması”, bizi mutsuzlar ülkesi olduğumuz gerçeği ile yüz yüze getirdi.

Devamını Oku
28.04.2026
Çocuk bayramı ve çocuk yoksulluğu

Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş sürecinde önemli bir yeri olan meclisin açılış günü 23 Nisan 2020 tarihi, sonraki yıllarda bayram olarak kutlandı.

Devamını Oku
24.04.2026
İlerici seferberlik

Sosyalist Enternasyonal, Avrupa Sosyalist Partisi ve İlerici İttifak’ın işbirliğiyle İspanya’da düzenlenen toplantı; dünyanın ilerici güçlerini bir araya getirdi.

Devamını Oku
21.04.2026
Anadolu Aydınlanması ve Köy Enstitüleri

17 Nisan, Köy Enstitülerinin kuruluş yıldönümüdür. Bu yıl, Köy Enstitüleri’nin 86’ncı yaşını kutluyoruz. Hasan Âli Yücel’in Milli Eğitim Bakanlığı döneminde, 17 Nisan 1940 tarihinde, 3808 Sayılı Köy Enstitüleri Yasası’nın çıkarılmasıyla başlayan enstitülerin tarihçesi; tam anlamıyla tarihsel bir Aydınlanma seferberliğidir.

Devamını Oku
17.04.2026
Otokrasi yenildi

Hafta sonu bütün dünyanın gözü kulağı Macaristan’a çevriliydi.

Devamını Oku
14.04.2026
Akbelen dersleri

Uzun süredir Muğla yöresinde örnek bir yurttaş duyarlılığı sergileniyor. Akbelenli köylüler doğayı, toprağı, ağacı; kısacası evlerini, köylerini, üretim alanlarını, yurtlarını aktif biçimde savunuyorlar. Ayrıca bu uğurda ağır bedeller de ödüyorlar.

Devamını Oku
10.04.2026
İzmir'in çiçeklerini soldurmayın!

İzmir, kurtuluşun ve kuruluşun kentidir.

Devamını Oku
07.04.2026
31 Mart’ın 2. yılı ve Ege’de CHP kırmızısı

31 Mart 2024 yerel seçimleri sonrası oluşan yeni dönem, ikinci yılı da tamamladı. Bugünlerde yerel yönetimlerde bir durum değerlendirmesi yapılıyor. Belediye başkanları-meclisleri, yerel siyasetçiler; iki yıllık dönemin muhasebesini yapıyorlar.

Devamını Oku
03.04.2026
Otoriterlikle mücadele

Otoriter yönetimlerin ve liderlerin yarattığı heyula, giderek bütün toplumları girdabına almaya başladı.

Devamını Oku
31.03.2026
Meslek Fabrikası’nın unutulmaz tarihçesi

Siyasi iktidarın muhalif kentleri ve belediyeleri siyaseten kuşatma - kıskaca alma hamleleri devam ediyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi (İzBB), yıllardır mülkiyetinde olan binalardan çıkarılmak isteniyor. O binalar ki her birinin oldukça köklü tarihçesi var. İşte bu nedenle, söz konusu binaları sıradan hizmet binaları olarak görmemek gerekiyor.

Devamını Oku
27.03.2026
Eşitsizliğin dayanılmaz ağırlığı!

İki hafta önceki “Ekonomi-Politik”te enflasyonun ve hayat pahalılığının günlük hayatımızla etkileşimlerini irdelemiştik.

Devamını Oku
24.03.2026
Elektrik Fabrikası ‘Sanayi Müzesi’ olmalı

İ zmir-Alsancak’ta bulunan asırlık Elektrik Fabrikası, bu kadim kentin önemli kalıtlarındandır. Hem tarihi açıdan hem de endüstriyel açıdan İzmir için büyük önem taşımaktadır. Bu alanın çok katlı yapılaşmaya açılacağı haberleri üstüne; 8 Kasım 2024 ve 9 Mayıs 2025 tarihlerinde bu köşede konuyu ele almış ve yapılaşmaya tepki göstermiştik.

Devamını Oku
20.03.2026
‘Bayram benim neyime’

‘Bayram benim neyime’

Devamını Oku
17.03.2026
Tarımda ve gıdada tehlike çanları!

Tarım sektörü, son 24 yılın en sert düşüşünü ve daralmasını yaşadı. Geçtiğimiz 2025 yılında Türkiye ekonomisi yüzde 3.6 oranında büyürken, tarımda yüzde 8.8 oranında küçüldü. Buna karşın gıda enflasyonu da Avrupa’nın zirvesine çıktı. Gıda enflasyonundaki tırmanış halen devam ediyor. Gıda enflasyonu, geçtiğimiz şubat ayında aylık bazda yüzde 6.9 oranında yükseldi.

Devamını Oku
13.03.2026
En büyük banknotun dayanılmaz hafifliği!

Uluslararası siyasetin gündemi Ortadoğu’da yaşanan savaşa, iç siyasetin gündemi de siyasi davalara kilitlenmiş görünüyor.

Devamını Oku
10.03.2026
İzmir’e siyasi abluka!

İktidar çevrelerinin İzmir’i siyaseten kuşatması tüm hızıyla devam ediyor. Bu kuşatmadan en çok da yerel yönetimler ve yerel hizmetler olumsuz etkileniyor. Çünkü öncelikle yerel yönetimlerin hareket ve etkinlik alanı daraltılıyor.

Devamını Oku
06.03.2026
CHP’nin umut programı

Talihsiz biçimde savaş gündeminin gölgesinde kalsa da CHP’nin dünkü sunumu büyük önem taşıyordu.

Devamını Oku
03.03.2026
Geleceği satmayın!

Finansman sıkıntısı yaşayan siyasi iktidar, köprülerin ve otoyolların işletme hakkını özelleştirip yabancılara satmaya hazırlanıyor. Üstelik bu konuda yeterince şeffaf da davranılmıyor. Konu tüm yönleriyle kamuoyunun gündeminde olduğu ve birçok çevre tarafından tartışıldığı halde, ilgililerden ve yetkililerden kamuoyuna yönelik yeterli bilgilendirme yapılmıyor

Devamını Oku
27.02.2026
Abluka

Son günlerde “abluka” sözcüğü siyasette çok sık kullanılır oldu.

Devamını Oku
24.02.2026
Kurtuluşun ve kuruluşun ‘İktisat Kongresi’

17 Şubat tarihi ve içinde bulunduğumuz hafta; “Medeni Yasa”nın 100. “İktisat Kongresi”nin de 103. yılını simgeler. Ulusal kurtuluş ateşinin daha dumanı tüterken İzmir’de toplanan kongre, kurtuluştan kuruluşa uzanan sürecin çok önemli bir dönemecidir.

Devamını Oku
20.02.2026
Prekaryalar...

Son dönemde, büyük alışveriş merkezlerinde çalışan ya da oralara hizmet üreten depo işçisi, kurye ve benzeri kesimlerin hareketlenmesi dikkatinizi çekiyor mu?

Devamını Oku
17.02.2026
TİP’in ve DİSK’in tarihi önemi

Bugün 13 Şubat, Türkiye İşçi Partisi’nin (TİP) ve Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu’nun (DİSK) kuruluş yıldönümüdür. 13 Şubat 1961’de birinci TİP, 13 Şubat 1967’de de DİSK kurulmuştu.

Devamını Oku
13.02.2026
Elveda liberalizm!

Dünya önemli bir altüst oluşu yaşıyor.

Devamını Oku
10.02.2026
Tarımı bitirmeye kararlı mısınız?

İçinde bulunduğumuz hafta Ege’de tarımla ilgili önemli etkinlikler vardı. İzmir’de “Tarım ve Hayvancılık Fuarı”, Ödemiş’te ise “Küçük Menderes Çiftçi Buluşması” yapıldı. Kısacası, tarım ve gıda konuları gündemdeydi.

Devamını Oku
06.02.2026
Deprem gerçeği

İçinde bulunduğumuz hafta, 2023’te Hatay yöresinde ve Güneydoğu’da yaşanan 6 Şubat depreminin üçüncü yıldönümüdür.

Devamını Oku
03.02.2026
Tariş direnişi unutulmaz

İçinde bulunduğumuz günler tarihi Tariş işçi direnişinin 46. yıldönümüdür. Bundan tam 46 yıl önce bugünlerde, Tariş çalışanları iş ve can güvenliği için direnişe geçmişti. Biz de o yıllarda hem üniversitede okuyan ve hem de fabrikada çalışan DİSK üyesi genç bir emekçi olarak, direnişin içinde aktif olarak yer almıştık.

Devamını Oku
30.01.2026
Silivrizedeler

Silivri denince artık ister istemez akla öncelikle cezaevi geliyor.

Devamını Oku
27.01.2026
İzmir; ‘üvey’ mi, yoksa ‘hasım’ mı?

2026 yılı merkezi idare yatırım programı açıklandı. Bu yıl da yatırım programından İzmir’in payına sembolik rakamlar düştü. Kısacası, İzmir altyapı yatırımları ile ilgili makus talihini yine değiştiremedi. Hele son olarak İzmir belediyesine ait tarihi binalara vakıflar eliyle el konmak istenmesi de doğrusu işin tuzu biberi oldu.

Devamını Oku
23.01.2026
Çürümüşlük ve tükenmişlik

Günümüzde nereye el atılsa hemen her yerden ortalığa olumsuzluk saçılıyor.

Devamını Oku
20.01.2026
Ege’nin toplumcu ve muhalif damarı

Anadolu coğrafyasında yüzyıllar önce yaşanmış önemli bir toplumsal hareket var. Osmanlı’nın baskısına, zulmüne karşı eşitliğin, kardeşliğin ve dayanışmanın türküsünü söyleyenlerin öğretisi, geçmişten günümüze kadar ulaşıyor. Biz de onları ve mücadelelerini tüm yönleriyle kavramaya çalışıyoruz.

Devamını Oku
16.01.2026
Toplumsal mücadele

Hayatın o durdurulamaz akışında bir yılı daha geride bıraktık

Devamını Oku
13.01.2026
Ege’de muhalefet arayı açıyor

PİAR Araştırma, bölgelerde yaptığı siyasi parti oy tercihi anketinin sonuçlarını kamuoyu ile paylaştı. Buna göre Ege Bölgesi’nde iktidar partisi ile ana muhalefet CHP arasındaki oy farkı oranı yüzde 17.7 olarak belirlendi.

Devamını Oku
09.01.2026