PKK’nin 12. kongresinin sonuç bildirgesi bir şaşkınlık yarattı. Tarihsel gerçeklerden yalıtılarak yazılmış bildirgenin iddiaları tarihin mihenk taşına vurulmadan değer kazanamaz. Örneğin Kürdistan Teali Cemiyeti, Kurtuluş Savaşı sırasında çıkan Kürtçü isyan ve ayaklanmalar, Hoybun Cemiyeti...
Kürt Teali Cemiyeti’nden başlayalım: 30 Aralık 1918’de İstanbul’da kurulan ve doğu illerinde şubeleri açılan, bağımsız bir Kürt devleti kurulmasını amaçlayan cemiyet. Cemiyetin adı, Kürdistan Yükselme Derneği anlamına gelmektedir.
Bu cemiyetin, İngiliz devlet yetkilileri ve Hürriyet ve İtilaf Fırkası ile ilişkileri bulunmaktaydı. Mustafa Kemal Atatürk, cemiyetin amacının, yabancı devletlerin himayesinde bağımsız bir Kürt devleti kurmak olduğunu belirtmiştir. Benzer şekilde dönemin Amerikan ve Fransız askeri ataşe raporlarına göre de bağımsız bir Kürt devleti kurmayı amaçlayan cemiyet, tamamen Britanya İmparatorluğu’nun himayesi altındadır. Aynı raporlara göre; Britanya İmparatorluğu bu destek sayesinde Musul petrolleri üzerinde egemenlik kurmak istemektedir. Nitekim amacına ulaştı.
1921 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından alınan bir kararla cemiyetin faaliyetlerine son verilmiştir.
30 Aralık 1918 tarihinde Osmanlı Dahiliye Nazırlığı’na verilen bir dilekçe ile kurulmuştur. Kendi iç tüzüğünde ise kuruluş tarihi 19 Kasım 1918 olarak gösterilmiştir.
Kurucuları: Bedirhanlar, Şemdinan ailesi, Baban aşireti, Cemil Paşa Ailesi; Mevlanzade Rifat (Yüzellilikler listesine alınarak sınır dışı edilmişti), Ahmet Hamdi Paşa, Arvasizade Mehmet Şefik, Said Molla (yüzellilikler listesine alınarak sınır dışı edilmişti), Yusuf Ziya Koçoğlu, Mehmet Şükrü Sekban (1881-1960), emekli Ferik Fuat Paşa, emekli Ferik Ahmet Hamdi Paşa, ... Sait Nursi’nin üyeliği tartışmalıdır.
MİLLİ MÜCADELE'YE KARŞI FAALİYETLER
“Kuvayı Milliye’ye aldanmayınız! Bolşeviklerin kafasını taşıyan yurtsuz serserilerdir. Hilafet ve saltanata bağlılıktan ayrılmayınız.”
Kürt Teali Cemiyeti bildirisi, 31 Mart 1920, Peyamı Sabah gazetesinde yayımlandı. İlanında dernek, Kuvayı Milliye’nin Bolşevik fikirlere sahip yurtsuz serseriler olduğunu yazdı.
Kürdistan Teali Cemiyeti, Hürriyet ve İtilaf Fırkası ve İngiliz Muhipleri Cemiyeti ile işbirliği içindeydi. Derneğin başkanı Seyit Abdülkadir ayan üyesidir ve hem İstanbul hükümeti hem de İngilizler ile işbirliği içinde İngiliz çıkarları ile örtüşen ayaklanmalara önayak olmuştur.
1919 yılı başlarında Cevat Dursunoğlu ve Süleyman Nazif, Vilayat-ı Şarkiye Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti’nin kurulmasına katılmaları için Kürt Teali Derneği’ne gittiler. Seyit Abdülkadir ve dernek yöneticileri, “İtilaf Devletleri2 bize her türlü yardımı yapacak. Sizinle konuşacak bir sözümüz yok” cevabıyla kendilerini geri çevirdi.
Kürt Teali Derneği, 31 Mart 1920 tarihinde Peyamı Sabah gazetesine bir bildiri yayımladı. İlanında dernek, Kuvayı Milliye’nin Bolşevik fikirlere sahip yurtsuz serseriler olduğunu yazdı.
ÖZERK KÜRDİSTAN GİRİŞİMLERİ:
Kürdistan Türkiye’den tamamen ayrılıp bağımsız olmalıdır. Ermeniler ile Kürtlerin çıkarlarını bağdaştırabiliriz. İstanbul’daki Kürt Kulübü Başkanı Seyit Abdülkadir ve Paris’teki Kürt delegesi Mehmed Şerif Paşa3 hizmetimizdedir.
22 Aralık 1918 tarihinde Hürriyet ve İtilaf Fırkası ve Kürdistan Teali Cemiyeti arasında anlaşma imzalandı. Bu anlaşmayı cemiyet adına başkan Seyit Abdülkadir, üyelerinden Sait ve Mehmet Ali, Hürriyet ve İtilaf Fırkası adına ise Zeynelabidin (Konya mebusu), Vasıf (Karesi mebusu) ve Mustafa Sabri Efendi imzaladılar. Anlaşma gereğince Kürt nüfusunun daha yoğun olduğu bölgelerde İslam halifeliğine ve Osmanlı saltanatına bağlı kalmaları kaydıyla özerk bir yönetim şekli tanınacaktı.
17-20 Nisan 1920 tarihlerinde Sadrazam Damat Ferit Paşa, Anadolu’da barış anlaşması şartlarını kabul etmeyen Mustafa Kemal’i durdurmak için İngilizlere, Kürtleri kullanmayı önermiştir. Amiral de Robbeck, Lord Curzon’a Ferit Paşa ile görüştüğünü açıkladı. Robbeck, Ferit Paşa’nın, anlaşma şartlarına uygun olarak ayrı bir Kürt devleti kurulması için Kürtleri Mustafa Kemal’e karşı kullanmayı önerdiğini açıkladı.
Kürt Teali Cemiyeti’nin Paris Konferansı (1919) macerası, Osmanlı ve Kurtuluş Savaşı düşmanlığı tefrika roman olur. Bu yazı için bu kadarı yeter ama Sivas Kongresi’ni engelleme girişimini yani Ali Galip olayını unutmak olmaz. Sivas Kongresi’nin dağıtılması ve Mustafa Kemal Paşa’nın ortadan kaldırılması girişimine cemiyetin karıştığına dair kanıtlar yayımlanmıştır.
1 Kaynak: Vikipedi
2 I. Dünya Savaşı’nda İngiltere, Fransa, Sırbistan ve Rusya İmparatorluğu’nun oluşturduğu daha sonra İtalya, Yunanistan, Portekiz, Romanya ve ABD’nin katıldığı devletler.
3 Beau Shérif (yakışıklı şerif), “boş herif”
