Büyük yoksullaşma ve çöküşün anatomisinden paylaşımlar
Orhan Bursalı
Son Köşe Yazıları

Büyük yoksullaşma ve çöküşün anatomisinden paylaşımlar

30.09.2025 04:00
Güncellenme:
Takip Et:

Ülkede hiç bu kadar büyük yoksul kitleler ve giderek daha az sayıda büyük zenginler yaratılmamıştı. Aşağıda İnan Mutlu’nun grafiği bu eğilimi 2023’e kadar getirmiş: “Son yıllarda en zengin yüzde 10’luk kesimin toplam servet içindeki payı çok ciddi oranda arttı. 2013’te yüzde 62.73 olan oran yüzde 68.43’e yükseldi. Devlet eliyle yoksuldan alıp zengine aktarma politikasının kaçınılmaz sonucu...”

2024 ve 2025’te iktidarın bu politikayı ara vermeden sürdürerek, özellikle asgari ücrete, emekli maaşlarına yaptığı dünyanın en düşük zamlarıyla ve geniş işsizliğin durdurulamaması nedeniyle, yüzde 10’luk zengin kesimin servet payının kesintisiz en azından sürdüğü, dahası arttığı kestirilebilir. Enflasyon ve pahalılığın maliyetini büyük kitleler yüklenmiş durumda.

Image

Bu bilgiyi destekleyen şu ikinci grafiğe bakın.

Aziz Çelik’in paylaştığı grafik de Türkiye’nin emeklilere milli gelirden ayırdığı payın düşüklüğünü gösteriyor. https://birgun.net/makale/ emekliye-kotu-haberler-657055’deki yazıda, dünyada emekliler için hükümet harcamalarının GSYH’ye oranı ortalama 7.9 iken Türkiye’de bu oran 4.3; Türkiye, emeklilik harcamalarına en az kaynak ayıran ülkeler arasında görülüyor. Bu oran Doğu Avrupa ülkelerinde yüzde 9.3, Batı Avrupa ülkelerinde yüzde 11.3. Ankara’nın ülkenin çalışan ve emekli kitlelerini sevmediği açık ve seçik.

Image

Çelik ayrıca, gerek orta vadeli program (OVP) ve bütçe hedeflerine bakılacak olursa önümüzdeki yıllarda emeklilere daha az kaynak ayrılacak, diyor.

***

Trafik cezaları 4’e katlandı: İktidar ayrıca verdikleri yüksek vergiler yetmiyormuş gibi araba sahiplerini de yolma politikasını yüksek cezalarla katlıyor. Şenol Bapuşçu diyor ki “Ocak-Ağustos 2025’te kesilen cezalar 1.1 trilyon TL oldu. Bütçede yılın tamamı için öngörülen hedef: 245 milyar TL idi. 8 ayda gerçekleşen ise hedeflenen cezanın 4 katı oldu. Bu gidişle yıl sonu projeksiyonu: 1.5 trilyon TL olacak, yani hedefin 6 katı.” Trafik cezaları, bütçenin yeni gelir kalemi oldu.

***

TÜRK-İŞ’in bu grafiğini Hakan Kara paylaşmış. Enflasyonun esas olarak düşük ve sabit gelirli halkı vurduğunu çok güzel gösteriyor. Grafik asgari ücretin açlık sınırına oranını gösteriyor. Kırmızı çizgi açlık sınırı. Enflasyon asgari ücreti eriyip bitiriyor. Bu bilinçli bir iktidarın yoksullaştırma politikasıdır. Son memurlara verilen 2017 zam oranını yüzde 14 tutmuştu. Geniş kitleler sürekli olarak açlık sınırının altında bir ücretle yaşamaya mahkûm ediliyor. Üstelik yıllar boyu.

Image

EN AZ SOSYAL HARCAMA

Türkiye, OECD üyesi ülkeler arasında milli gelirine oranla en az sosyal harcama yapan sondan ikinci ülke. OECD ortalaması yüzde 21 iken, Türkiye’de bu oran yüzde 10. Peki sosyal harcamalar hangi kalemleri içeriyor? Emekli maaşları, kamu sağlık harcamaları, çocuk yardımları, kreş desteği, işsizlik maaşları, düşük gelirli veya muhtaçlara yapılan sosyal yardımlar vs. Liberal iktisatçılar da hâlâ bu devlete faiz ödemelerini garantiye almak için sosyal harcamalarını kıs diyerek akıl veriyorlar. (İnan Mutlu notu)

***

SGK AÇIKLARI VE BÜTÇE YALANI

Yine bir İnan Mutlu aydınlatması: “SGK açıklarının bütçeyi zorladığı argümanı, günümüzün en güncel siyasi yalanı. Evet, merkezi bütçeden SGK’ye iktidarın tercihlerinden dolayı ciddi ödemeler yapılıyor. Mesela emekli ikramiyeleri için bu sene 115 milyar lira ödendi. Aynı dönem işverenlere sigorta teşvik indirimi kapsamında 180 milyar lira ödendi. Bu kalemler toplanıyor ve rakam büyük gösterilerek SGK’ye çok fazla kaynak aktarıldığı algısı yayılıyor. Halbuki ilk 8 ayda merkezi bütçeden SGK’ye açık finansmanı için yüzde 1 bile harcama yapılmadı. Açık finansmanı amacıyla aktarılan tutar 75 milyar lira. Oran belli yüzde 0.86. Oysa faize ödenen rakam yüzde 16.26. SGK açıkları; üç kuruş ödedikleri emekli maaşını daha da pul etmek, özel emeklilik sistemini Türkiye’de yerleştirmek için söylenmiş kuyruklu bir yalandır.”

***

Türkiye’nin ve emekçilerin hali pür melalini anlatan bu verileri, uzmanlar sosyal medyada paylaşıyorlar. Sosyal medyanın dipsiz kuyusunda kaybolup gitmelerine gönlüm razı değil, o nedenle derli toplu burada bir araya getiriyorum, küçük yorumlarla. Arada sırada sürdürmeye devam edeceğim.

İlgili Konular: #Yoksulluk

Yazarın Son Yazıları

Trump’ın ‘altın tokmaklı’ barış kurulu

Trump Gazze’yi yeniden “imar etmek” bahanesiyle azgelişmiş ülkelerin veya ondan korkmaktansa onunla karşılıklı menfaat ilişkileri içinde olmayı tercih eden azgelişmiş/gelişmekte olan ülkelerin temsilcileri ile birlikte bir “barış kurulu” kurdu...

Devamını Oku
23.02.2026
Dezenformasyon

Savcılık kaç gündür aranan ama bulunamayan gazeteci Alican Uludağ’ın son çare olarak derhal yakalanarak mevcutlu olarak İstanbul’a getirilmesini istedi.

Devamını Oku
22.02.2026
Gürlek ve sadık gazetecileri

Biraz gecikmiş olsa da yazmalı ve aklımdan çıkarmalıyım, yoksa dönüp dolaşıyor.

Devamını Oku
19.02.2026
Yapay zekâ düşünüyor, öğreniyor

Önce üretken yapay zekâ programlarının yaratacağı işsizlik üzerine biraz daha bilgi...

Devamını Oku
17.02.2026
Geleceği, insanları, savaşları, gezegeni ‘teknoloji oligarkları’ mı biçimleyecek?

Oligark siyasette oldukça yerleşmiş bir kavramdır. Bu dizinin ilki olan dünkü yazımda, teknoloji multi milyarderlerin “demokratik bir katılım veya denetim olmaksızın insanlığın geleceğini şekillendirdiği”ne işaret etmiştik.

Devamını Oku
16.02.2026
Dehşet çanları ve yapay zekâ ve insanlığın kontrolü

Herkes küçük işleriyle yapay zekâ uygulamalarının tadını çıkarıyor.

Devamını Oku
15.02.2026
Daha zor aylar ve yıllar ülkeyi bekliyor

Adalet Bakanlığı’na Akın Gürlek’in atanması, ülkenin en önemli konusu haline geldi.

Devamını Oku
12.02.2026
Belediye başkanı ve milletvekili istifalarına bir çözüm arayışı

Şüphesiz bir siyasetçi koşullara göre fikir değiştirebilir ve partisinden ayrılabilir.

Devamını Oku
10.02.2026
İki 7.3 ne yapar? İstanbul ve Marmara bölgesi tamamen korunmasız...

Siz okumaktan bıkmış olabilirsiniz ama biz yazmaktan bıkmadık.

Devamını Oku
09.02.2026
Deprem: ‘Ruhuna el fatiha! Acımız sonsuz

İktidar siyasetçilerinin deprem sonrası en iyi bildiği şeydir.

Devamını Oku
08.02.2026
Yeni keşfi üzerine Aziz Sancar ile röportaj

Burada duyurmuştum Sancar’ın öldürücü beyin tümörü Glioblastoma’yı fare deneylerinde başarıyla yok ettiğini...

Devamını Oku
05.02.2026
Güç gösterisinin tırmandığı doruk, en zayıf olunan noktadır

Bu konuda benzer içerikte bir yazı yazmıştım, Trump’ın askeri, ekonomik ve siyasi gücünü bütün dünyaya karşı açıkça kullanmaya başlayınca bütün dünyayı karşısına almış, bu imkânsız denemesinin aşağı düşüşe yol açacağını yazmıştım, bazı okurlar ve sosyal medyadaki izleyiciler “Hayal görüyorsun” mesajı atmışlardı.

Devamını Oku
03.02.2026
Güvenlik için atom silahı arayışları

ABD’yi İran’a saldırı kararlılığından vazgeçirmek için İslam ülkeleri diplomatik çalışmalarını sürdürürken...

Devamını Oku
02.02.2026
Emperyalizmin apaçık yüzü; savrulan ve yeniden birleşen dünya

Evet sömürgecilik, hegemonya, askeri darbeler, eşitsizlikler, sürekli yoksullar aleyhine çalışan dünya ticareti vb.

Devamını Oku
01.02.2026
Saray bu kadar yoksulluğa rağmen hangi cesaretle milleti süründürüyor?

Bu sorunun yanıtını düşünmeli herkes.

Devamını Oku
29.01.2026
İran’a saldırı, bölgede deprem niteliğinde değişime yol açar

ABD Suriye’yi alelacele düzenledikten sonra, silahlı güçlerini (uçak gemileri başta) İran üzerinde yoğunlaştırıyor.

Devamını Oku
27.01.2026
Uğur Mumcu ve Karanlıklar Çağı-2

Şüphesiz Uğur Mumcu ve daha bir dizi kahramanın öldürüldüğü ve katliamların gerçekleştirildiği 1990- 2000 yıllarının öncesi var.

Devamını Oku
26.01.2026
Uğur Mumcu ve karanlıklar çağı

Uğur Mumcu’yu 33 yıl sonra bile kitlelerin gönlünden, meslektaşlarının yüreğinden silemeyen nedir?

Devamını Oku
25.01.2026
Pax Americana: Türkiye, Suriye, İsrail’e doğru

Şüphesiz beklenmiyordu veya ABD’nin ipiyle kuyuya inilmez seni yarı yolda bırakır diyenler de vardı.

Devamını Oku
22.01.2026
Bir intikam histerisinin sahne şovu mu?

“Bak ne yaparız biz sizi, sürüm sürüm süründürürüz!...”

Devamını Oku
20.01.2026
NATO: Bir ittifakın ölümü mü?

Dün Kopenhag adeta öfke patlaması yaşadı; on binlerce kişi Danimarka ve Grönland bayraklarını sallayarak “Grönland’a dokunmayın, Grönland satılık değil” pankartları sallıyordu.

Devamını Oku
19.01.2026
Sancar müjde verdi: Beyin kanseri klinik deneylerini Türkiye’de yapacağız...

Epeydir görüşemiyorduk.

Devamını Oku
18.01.2026
Marmara depremine yeni bir bakış var

Fay parçalar halinde kırılacak ve maksimum deprem büyüklükleri ancak 7.3’e ulaşabilecek.

Devamını Oku
15.01.2026
İran rejimi bölgeyi ateşe atabilir, Türkiye’ye etkileri ne olur?

İran’da molla rejimine karşı protestolar durmuyor, çok sayıda ölü var, yüzlerle ifade ediliyor.

Devamını Oku
13.01.2026
Yanardağ’dan Aysever’e... Suskunluğun anatomisi

Merdan’ı (Yanardağ) neredeyse hiçbir suçlama yöneltmeden içeri atma, üstelik Tele1 televizyonuna el koyma cesaretinin hüküm sürdüğü bir ülkede yurttaş güvenliğinin çok yönlü olarak risk altında (uzun süredir!) olduğunu söylemek bile artık bir cesaret denemesi mi olur?!

Devamını Oku
12.01.2026
Orta sınıfın düşüşü

Bu yılın gözde dizisi Kralın Düşüşü gibi oldu ama kastettiğim İpek Özbey ile Onur Alp Yılmaz’ın hazırladıkları kitap.

Devamını Oku
11.01.2026
Aziz Sancar’dan büyük bir başarı daha: Beyin kanserini farelerde yok ettiler

İki üç kez yazmıştım, Aziz Hoca, hızlı ilerleyen ve ölümcül bir beyin kanseri türü olan Glioblastoma’nın tedavisine yönelik çok ciddi bir yöntem geliştirdi ve ilk erken sonuçlar bu tedavinin mümkün olabileceğine ilişkin önemli umutlar doğurdu, diye.

Devamını Oku
08.01.2026
Askeri güç ile siyaset: Geleceği olabilir mi? Avrupa- Çin dayanışması

Bence Trump, bugünkü dünyada pek de geleceği olmayan bir siyaset dönemi başlattı.

Devamını Oku
06.01.2026
Dünyada her şey çöktü, kendini korumak bile ne kadar mümkün?

“Önce Amerika”, “En büyük Amerika” sloganları bugün yaşadıklarımıza (Venezüella’ya baskın) ve arkasından yaşayacaklarımıza ilişkin her şeyi açıklıyordu.

Devamını Oku
05.01.2026
İran’da rejimin tek çıkış yolu nükleeri iptal etmek mi?

En sonunda İranlılar, ekonomik çöküşe başkaldırdılar.

Devamını Oku
04.01.2026
Ekonomik panoramada kısa gezinti ve utanmazlık skalası tartışması

Ekonomik tablo yıllardır felaket.

Devamını Oku
30.12.2025
HÜDA PAR/DEM/İmralı el ele Kürt karanlığına

AKP, Türkiye ve Ortadoğu’da Kürdistan isteyen pankürdist, geçmişi karanlık HÜDA PAR’ı, 4 milletvekili vererek Meclis’e soktu.

Devamını Oku
29.12.2025
Hey Türkler, Anadolu, Trakya, savaşı kaybettiğinizden haberiniz var mı?

Kürt meselesini çözüm komisyonu sanki çıkmaza girdi gibi.

Devamını Oku
28.12.2025
Çin’in başarısının sırrı: Yüz binlerce genç mühendis

Anımsıyorum, 6-7 yıl önce Amerikan üniversitelerini bitiren fen alanlarında mühendislerin sayısı muhtemelen 400 bin kadar olduğuna ilişkin bir istatistiğe hayret etmiştim.

Devamını Oku
25.12.2025
Çin, 20 yılda kritik teknoloji araştırmalarının yüzde 90’ında öncü

Yukarıdaki başlık bana ait değil, dünyanın en önemli iki bilim dergisinden biri olan NATURE’a ait.

Devamını Oku
23.12.2025
6 yıllık ‘Manhattan Projesi’ ile Çin ABD tekelini kırdı

Bu proje İkinci Dünya Savaşı’nı bitiren atom bombası üretme projesi değil.

Devamını Oku
22.12.2025
Anket sonuçlarına ne kadar güvenmeli?

Onlarca anket önümüze geliyor ve buna göre yorumlar yapıyoruz.

Devamını Oku
21.12.2025
13 yıl öncenin büyük öngörüsü gerçekleşiyor mu?

Kaybettiğimiz Doğan Kuban Hoca’nın seçme yazılarına her hafta Herkese Bilim Teknoloji dergisinde yer veriyoruz.

Devamını Oku
18.12.2025
Ankara’nın F-35 rüyası bitti veya çok bedel ödemesi gerekir

Hayır, ABD’nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Barrack’ın F-35 konusunda verdiği yanıta dayanarak Ankara bu uçakların rüyasını bile göremez demiyorum.

Devamını Oku
16.12.2025
Bu anlaşmayı kim ‘Feshet’ dediyse suçlu o! Suriye tek mi olacak çok mu?

Bütün mesele bu. Derinden bir savaş veriliyor, bir varlık ve yokluk savaşı bu, olmak mı olmamak mı...

Devamını Oku
15.12.2025