Ülkemizdeki tarım sigortalılarının sosyal güvenlik sistemindeki yerini ve hangi kanunlar kapsamında hak ve yükümlülükleri bulunduğunu anlatmaya devam ediyoruz. İlk yazımızda 2925 sayılı Kanun kapsamındaki tarım sigortalılarıyla ilgili bilgilendirmeler yapmıştık.
2925 sayılı Kanun kapsamında sigortalama işlemleri 2008/Ekim ayı itibariyle yürürlükten kaldırılmış ve kamu idareleri hariç olmak üzere, tarım ve orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz çalışanlar 5510 sayılı Kanuna göre sigortalı sayılmamıştır. Ancak, 13/2/2011 tarihli ve 6111 sayılı Kanunla 5510 sayılı Kanuna eklenen ve yürürlük tarihi 1/3/2011 olan ek 5. madde ile 5510 sayılı Kanuna göre sigortalı sayılmayan ve tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışanlar tekrar sosyal güvenlik kapsamına alınmış ancak, bunların sigortalılığı 2925 sayılı Kanun yerine, 5510 sayılı Kanunun 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi (SSK) kapsamında geçerli sayılmıştır.
5510/Ek 5. Madde Kapsamında Tarım Sigortalısının Tescil İşlemleri
5510/Ek 5. madde kapsamında sigortalı olmak isteyenlerin tarım veya orman işlerinde 30 günü geçmeyecek şekilde süreksiz olarak çalışmaları gerekmektedir. Sigortalılık kişinin isteğine bağlı olup, zorunluluk esasına dayanmamaktadır. Tarım sigortalısı olmak için koşullar:
- 18 yaşını doldurmuş olmak,
- 5510 sayılı Kanunun 4. maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri kapsamında sigortalı olmamak,
- İsteğe bağlı sigortalı olmamak,
- 2925 sayılı Kanuna tabi olmamak,
- 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesi kapsamındaki sandıklara tabi olmamak,
- Kendi sigortalılıkları nedeniyle gelir veya aylık almamak,
Olup, tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışanlardan bu şartları taşıyanlar, örneği Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından hazırlanan ve SGK’ca belirlenen ilgili muhtarlık, birlik, kuruluş, il veya ilçe tarım müdürlükleri tarafından usulüne uygun olarak düzenlenip onaylanmış belgeleri ile talepte bulundukları tarihten itibaren sigortalı sayılmaktadırlar.
Sigortalılığın Sona Ermesi
5510/ek 5. Madde kapsamındaki tarım sigortalılığı;
- 4(b) bendinin (4) numaralı alt bendi dahil olmak üzere 4. maddeye istinaden sigortalı olarak çalışmaya başlayanların çalışmaya başladıkları tarihten,
- Sigortalılıklarını sona erdirme talebinde bulunanların talep tarihinden,
- Prim borcu bulunanlardan talepte bulunanların primi ödenmiş son günden,
- Gelir ya da aylık talebinde bulunanların aylığa hak kazanmış olmak şartıyla talep tarihinden,
- Ölen sigortalının ölüm tarihinden,
itibaren sona ermektedir.
Bu sigortalıların 4. madde kapsamındaki çalışmanın sona ermesi halinde, bu madde kapsamındaki çalışmasının devam etmesi kaydıyla çalışmanın sona erdiği tarihi takip eden günden itibaren bu madde kapsamındaki sigortalılıkları kendiliğinden başlatılmaktadır.
Prim Oran ve Miktarları
5510/Ek 5. Madde kapsamındaki tarım sigortalıları hakkında kısa vadeli sigorta kolları bakımından yalnızca iş kazası ve meslek hastalığı sigortası, uzun vadeli sigorta kolları yönünden malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası ile genel sağlık sigortası hükümleri uygulanmaktadır. .
Tarım sigortalıları; 5510 sayılı Kanunun 82. Maddesine göre belirlenen prime esas kazancın alt ve üst sınırı arasında olmak kaydıyla kendileri tarafından belirlenen günlük kazancın otuz katının %34,5’i oranında prim ödemektedirler. Bunun %20’si malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları, %12,5’i genel sağlık sigortası, %2’si iş kazası ve meslek hastalıkları sigortası primidir. 5510 sayılı Kanunun ek 5. maddesine göre tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz çalışanlar için ay 30 gün, yıl ise 360 gün olarak dikkate alınmaktadır.
5510/Ek 5. Madde kapsamında sigortalı olanlar 1/1/2025 ila 31/12/2025 tarihleri arasında;
Günlük kazanç alt sınırına göre : 866,85 TL x 30 x % 34,5 = 8.971,90 TL,
Günlük kazanç üst sınırına göre : 6.501,38 TL x 30 x % 34,5 = 67.289,28 TL, arasında olmak kaydıyla istedikleri miktar üzerinden prim ödemektedirler.
SİGORTA KOLLARINDAN YAPILAN YARDIMLAR
5510/Ek 5. Madde kapsamında sigortalı olanlara sigorta kolları itibariyle sağlanan yardımlar şöyle sıralanabilir.
YAŞLILIK SİGORTASI
Yaşlılık sigortasından yapılan iki yardım bulunmaktadır. Bunlar; sigortalılara yaşlılık aylığı bağlanması ile yaşlılık toptan ödemesi yapılmasıdır.
Yaşlılık Aylığına Hak Kazanma Koşulları
- İlk defa 1/3/2011 tarihinden itibaren tarım sigortalısı olanlar
İlk defa 1/3/2011 tarihinden sonra, ek 5. madde kapsamında sigortalı olanların yaşlılık aylığına hak kazanma koşulları tamamen 5510 sayılı Kanunun 28. maddesi hükümleri doğrultusunda tespit edilmekte olup, kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmuş ve en az 7200 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi bildirilmiş olması şartı ile yaşlılık aylığına hak kazanmaktadırlar. Kadın sigortalılar için 58, erkek sigortalılar için 60 olarak öngörülen yaş hadlerinin, 7200 prim gün sayısı koşulunun 1/1/2036 tarihinden sonra yerine getirilmesi halinde, gün koşulunun yerine getirildiği tarih aralığındaki yaş hadleri esas alınarak aylığa hak kazanma koşulları belirlenmekte, 01/01/2048 tarihinden itibaren kadın ve erkek için yaş hadleri eşitlenerek 65 yaşını doldurmaları halinde aylığa hak kazanabilmektedirler.
Yine, kadın ise 58, erkek ise 60 olan yaş hadlerine 65 yaşı geçmemek üzere, üç yıl eklenmek ve adlarına en az 5400 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması şartıyla da tarım sigortalılarına yaşlılık aylığı bağlanabilmektedir.
- İlk defa 1/5/2008-28/2/2011 arasında 2925 sayılı Kanuna tabi tescil edilmiş olup 1/3/2011’de tarım sigortalılığı devam ettiğinden 5510 sayılı Kanunun ek 5 inci maddesi kapsamına alınanlar:
Söz konusu sigortalıların yaşlılık sigortasından aylığa hak kazanma yine yukarıda açıklandığı üzere, 5510 sayılı Kanunun 28. maddesine göre tespit edilmektedir.
1/5/2008 tarihinden önce farklı sosyal güvenlik kanunlarına tabi olup 5510 sayılı Kanunun Ek 5 inci maddesi kapsamında aylık bağlanacaklar:
1/5/2008 öncesinde mülga kanunlara tabi sigortalılık süresi bulunup, daha sonrasında 5510/ek 5. Madde kapsamında tarım sigortası hizmeti bulunanlarla ilgili olarak 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre değerlendirme yapılırken, son yedi yıllık fiili hizmet süresi içerisinde en fazla hizmetin Kanunun ek 5 inci maddesi kapsamında bulunması halinde 4/1-(a) kapsamında aylık bağlanacağından, aylığa hak kazanma koşulları 506 sayılı Kanunun geçici 81 inci maddesi hükümlerine göre belirlenecektir.
Tarım sigortalısına yaşlılık aylığı bağlanabilmesi için prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması şarttır.
MALULLÜK SİGORTASI
Malullük sigortasından sağlanan tek yardım malullük aylığı bağlanmasıdır. Sigortalıya malullük aylığı bağlanabilmesi için sigortalının;
- Çalışma gücünü veya meslekte kazanma gücünü en az % 60 oranında kaybettiğinin SGK Sağlık Kurulunca tespit edilmesi, yani 5510/25. Maddeye göre malul sayılması,
- En az on yıldan beri sigortalı bulunup, toplam olarak 1800 gün veya başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malul olan sigortalılar için ise sigortalılık süresi aranmaksızın 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması,
- Prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması
- SGK’dan yazılı istekte bulunması,
gerekmektedir.
ÖLÜM SİGORTASI
Tarım sigortalılarına ölüm sigortasından sağlanan yardımlar;
- Ölüm aylığı bağlanması.
- Ölüm toptan ödemesi yapılması.
- Aylık almakta iken evlenen kız çocuklarına evlenme ödeneği verilmesi.
- Cenaze ödeneği verilmesi.
Ölüm Aylığı Bağlanması Şartları
Ölüm sigortası, sigortalının ölümü ile geride kalan hak sahibi durumundaki eş ve çocuklarla ana ve babanın uğradığı gelir kayıplarının giderilmesini amaçlayan sigorta koludur. 5510 sayılı Kanunun 32. maddesinde öngörülen şartlarla ölen tarım sigortalılarının hak sahiplerine ölüm aylığı bağlanmakta olup, ölüm aylığı bağlanabilmesi için;
- En az 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş veya her türlü borçlanma süreleri hariç en az 5 yıldan beri sigortalı bulunup, toplam 900 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş,
- Malullük veya yaşlılık aylığı almakta iken veya malullük, vazife malullüğü veya yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanmış olup henüz işlemi tamamlanmamış,
- Bağlanmış bulunan malullük, vazife malullüğü veya yaşlılık aylığı, sigortalı olarak çalışmaya başlamaları sebebiyle kesilmiş,
- Prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş,
olması şartları aranmaktadır.
Hak sahipliği koşulları ve hisselendirmeler 5510 sayılı Kanun hükümleri doğrultusunda yapılmaktadır.
İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI SİGORTASI
İş kazası ve meslek hastalığı sigortasından sağlanan yardımlar;
- Geçici iş göremezlik ödeneği ödenmesi,
- Sürekli iş göremezlik geliri bağlanması,
- Ölüm geliri bağlanması,
- Cenaze ödeneği verilmesi,
- Gelir almakta iken evlenen kız çocuklarına evlenme ödeneği verilmesidir.
Tarım sigortalılarının iş kazası ve meslek hastalığı sigortasından sağlanan yardımlardan yararlanabilmeleri için;
- İş kazasının olduğu tarihten en az on gün önce tescil edilmiş olmaları,
- İş kazasının olduğu tarihte sigortalılıklarının sona ermemiş olması,
- Prim ve prime ilişkin herhangi bir borcunun bulunmaması,
şartları aranmaktadır. Bu şartları yerine getirenlerden meslekte kazanma gücünü en az % 10 oranında kaybettiği SGK Sağlık Kurulu tarafından tespit edilenlere, sürekli iş göremezlik geliri bağlanmaktadır.
